4054 Sayılı Kanun Kapsamında Rekabet Yasağı ve Uyumlu Eylemler
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi kapsamında, mal veya hizmet piyasalarında rekabeti doğrudan ya da dolaylı biçimde engelleme, bozma veya kısıtlama amacı güden yahut bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ile teşebbüs birliklerinin karar ve eylemleri hukuka aykırı bulunarak yasaklanmıştır. Alım ya da satım fiyatının belirlenmesi, pazar veya kaynakların bölüşülmesi, mal veya hizmet arz ve talebinin kontrol altında tutulması ile rakiplerin piyasa dışına çıkartılması veya pazara girişin zorlaştırılması yasaklanan haller arasında özellikle sayılmıştır. Bir anlaşmanın varlığı kanıtlanamadığında; piyasa fiyatlarındaki değişimlerin, arz ile talep dengesinin ya da faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardaki duruma benzerlik göstermesi uyumlu eylem karinesi oluşturur. Taraflar, ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayanarak uyumlu eylemde bulunmadıklarını ispatlamak suretiyle sorumluluktan kurtulabilir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Uzmanlaşma Anlaşmalarında Grup Muafiyeti Düzenlemesi
2025/2 sayılı Tebliğ, teşebbüsler arasında üretim veya dağıtıma yönelik yapılan uzmanlaşma anlaşmalarının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki yasaklamadan grup olarak muaf tutulabilmesi için gerekli esasları düzenlemektedir. Bu çerçevede üretim ve dağıtıma ilişkin uzmanlaşma sözleşmelerinin grup muafiyetinden yararlanma koşulları belirlenmiştir.
Yeni Pazar Payı Eşiği ve Kapsamı
Uzmanlaşma anlaşmalarının grup muafiyetinden yararlanabilmesi için öngörülen toplam pazar payı eşiği, 2025/2 sayılı Tebliğ ile yapılan değişiklikle yüzde 25'ten yüzde 20'ye indirilmiştir. Düzenleme uyarınca muafiyetten yararlanılabilmesi için tarafların toplam pazar payının uzmanlaşma ürünlerinin ait olduğu ilgili pazarların herhangi birinde yüzde 20'yi aşmaması gerekir.
Zorunlu Ara Mal Olarak Kullanım Hali
Uzmanlaşma konusu ürünlerin taraflarca başka bir pazarda satılan ürünlerin üretiminde zorunlu ara mal olarak kullanılması durumunda özel bir pazar payı kuralı geçerlidir. Bu halde muafiyetin uygulanabilmesi için hem uzmanlaşma ürünlerinin ait olduğu ilgili pazarda hem de bu ürünlerin kullanıldığı alt pazarda yüzde 20'lik pazar payı eşiğinin ayrı ayrı sağlanması zorunludur.
Pazar Payının Hesaplanması ve Eşiğin Sonradan Aşılması
Pazar payının hesaplanmasında kural olarak bir önceki takvim yılına ilişkin veriler esas alınır. Önceki takvim yılına ilişkin verilerin tarafların ilgili pazarlardaki konumunu yansıtmadığı hallerde ise pazar paylarının tespitinde önceki üç takvim yılına ait verilerin ortalaması dikkate alınır.
Pazar payı başlangıçta yüzde 20'yi aşmayan anlaşmalar bakımından eşikler sonradan aşılsa dahi muafiyet derhal sona ermez. Bu durumda muafiyet, pazar payı eşiğinin aşıldığı tarihten itibaren iki yıl boyunca devam eder.
Uyumsuz Anlaşmalar İçin Geçiş Süreci ve İntibak Yükümlülüğü
2013/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmakta olan ancak 2025/2 sayılı Tebliğ şartlarını karşılamayan uzmanlaşma anlaşmaları için iki yıllık bir intibak süreci tanınmıştır. Bu süre zarfında söz konusu anlaşmalar hakkında 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki yasaklamalar uygulanmaz. Ancak tanınan iki yıllık intibak süresi içinde söz konusu uzmanlaşma anlaşmalarının 2025/2 sayılı Tebliğ hükümlerine uygun hâle getirilmesi gerekmektedir.
Uzmanlaşma anlaşmalarında grup muafiyeti için pazar payı eşiği nedir?
2025/2 sayılı Tebliğ uyarınca toplam pazar payı eşiği yüzde 20 olup tarafların toplam payının uzmanlaşma ürünlerinin ait olduğu ilgili pazarların herhangi birinde bu sınırı aşmaması gerekir.
Zorunlu ara mallarda pazar payı eşiği nasıl incelenir?
Uzmanlaşma konusu ürün başka bir pazarda satılan ürünlerin üretiminde zorunlu ara mal olarak kullanılıyorsa, yüzde 20 pazar payı eşiğinin hem ilgili ürün pazarında hem de ürünün kullanıldığı alt pazarda ayrı ayrı sağlanması zorunludur.
Pazar payı hesaplanırken hangi dönemin verileri esas alınır?
Hesaplamada kural olarak bir önceki takvim yılı verileri esas alınır; bu verilerin tarafların pazardaki konumunu yansıtmaması halinde ise önceki üç takvim yılının ortalamasına bakılır.
Yüzde 20 pazar payı eşiği sonradan aşılırsa muafiyet sona erer mi?
Başlangıçta yüzde 20 eşiğini aşmayan anlaşmalarda eşik sonradan aşılsa dahi muafiyet, eşiğin aşıldığı tarihten itibaren iki yıl boyunca geçerliliğini sürdürür.
2013/3 sayılı Tebliğ kapsamında olup yeni şartları karşılamayan anlaşmaların intibak süresi ne kadardır?
2013/3 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanan ancak 2025/2 sayılı Tebliğ şartlarını karşılamayan uzmanlaşma anlaşmaları için iki yıllık intibak süresi tanınmış olup bu sürede 4054 sayılı Kanun m. 4 yasaklamaları uygulanmaz ve anlaşmaların yeni hükümlere uygun hâle getirilmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy