Bono Takiplerinde Yetkili İcra Dairesi ve Mahkeme

Bonoya dayalı icra takiplerinde yetkili icra dairesi; borçlunun takibin açıldığı tarihteki yerleşim yerindeki icra dairesi, bonoda belirtilen ödeme yerindeki icra dairesi ve senedin tanzim edildiği yer icra dairesidir. Para ve teminat alacaklarına ilişkin icra takiplerinde yetki kuralları belirlenirken Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri kıyasen uygulanır; ayrıca takibe esas teşkil eden sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesi de kanunen yetkili kılınmıştır.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 50Kaynağı aç

Madde
50 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.)
Para
veya teminat borcu için takip hususunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun
yetkiye dair hükümleri kıyas yolu ile tatbik olunur. Şu kadar ki, takibe esas
olan akdin yapıldığı icra dairesi de takibe yetkilidir.
Yetki
itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. İcra
mahkemesi tarafından önce yetki meselesi tetkik ve kati surette
karara raptolunur.
İki
icra mahkemesi arasında yetki noktasından ihtilaf çıkarsa Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanununun 25 inci maddesi hükmü tatbik olunur.
III.
TATİLLER VE TALİKLER
Tatiller:
1 – Bütün borçlular hakkında:

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/17254, K. 2017/9256Kaynağı aç

12. Hukuk Dairesi         2016/17254 E.  ,  2017/9256 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ	:İcra Hukuk Mahkemesi
Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde temyizen tetkikinin borçlu tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahallinden Daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi … tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü :
Alacaklı tarafından bonoya dayalı olarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile başlatılan takipte, borçlunun yasal süresi içinde icra mahkemesine başvurusunda; sair itirazları yanında ikametgahının … olduğunu bu nedenle … İcra Müdürlüğü'nün yetkili olduğunu ileri sürerek takibi yapan … İcra Müdürlüğünün yetkisine itiraz ettiği, mahkemece, takip konusu bonoda … İcra Dairelerinin yetkili kılındığı ve borçlunun ad ve soyadının yanında gösterilen adresin … olduğu gerekçesi ile yetki itirazının reddine karar verildiği görülmektedir.
İİK’nun 50. ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 447/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken HMK'nun 6. maddesi, "Genel yetkili mahkeme, dava açıldığı tarihte davalı gerçek ve tüzel kişinin yerleşim yeri mahkemesidir. Yerleşim yeri, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre belirlenir" hükmünü içermektedir.
İİK'nun 50/1. maddesine göre, para ve teminat borçlarına ilişkin icra takiplerinde yetkili icra dairesi, HMK'nun 447/2. maddesi atfıyla aynı Kanun'un yetkiye dair hükümleri kıyas yoluyla uygulanmak suretiyle belirlenir. Ayrıca, takip dayanağı akdin yapıldığı yer icra dairesi de yetkilidir.
Buna göre, bonoya dayalı takip, genel yetkili yer olan borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde (HMK. 6. md.), bonoda öngörülen ödeme yerinde (6102 sayılı TTK'nun 777/3. maddesine göre ödeme yeri gösterilmeyen bonoda, ödeme yeri olarak tanzim yeri kabul edilir) (HMK. 10. md.) ve ayrıca İİK'nun 50/1. maddesi uyarınca bononun tanzim edildiği yerdeki icra dairesinde yapılabilir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki sözleşmesini düzenleyen 17. maddesinde ise; "Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır" düzenlemesine yer verilmiştir. Görüldüğü üzere, yetki sözleşmesi düzenleyebilecek şahıslar sadece tacirler veya kamu tüzel kişileri olarak belirlenmiştir.
Somut olayda; takip dayanağı bonoda keşideci ve lehtar gerçek kişi olup  dosyada tacir olduklarına ilişkin belge bulunmadığına göre … İcra Dairelerinin yetkili kılındığına dair yetki kaydı geçersizdir. Ayrıca bono üzerinde tanzim yeri bulunmadığı, tanzim eden ad ve soyadının yanında gösterilen adresin … olduğu, borçlunun bonoda bildirilen … adresine çıkartılan örnek 10 ödeme emrinin bila tebliğ iade edilmesi üzerine yeniden çıkartılan ödeme emrinin 12.01.2016 tarihinde … adresine tebliğ edildiği ve 5 günlük yasal süresi içinde icra mahkemesine başvurduğu görülmüştür.
Bu durumda alacaklının icra takibini başlattığı … İcra Dairesi, bononun tanzim yeri, ödeme yeri  ya da borçluların yerleşim yeri olmadığına göre yetkisizdir.
O halde; mahkemece, yetkiye itirazın kabulüne karar verilmesi gerekirken, işin esası incelenerek yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.
SONUÇ  : Borçlunun temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK'nun 366 ve HUMK’nun 428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), peşin alınan harcın istek halinde iadesine, ilamın tebliğinden itibaren 10 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 13/06/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Bonoya Dayalı Takipte Yetkili İcra Dairelerinin Belirlenmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca genel yetkili mahkeme, davanın açıldığı tarihteki davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri mahkemesidir ve yerleşim yeri 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir. Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca yetkilidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesinin birinci fıkrası uyarınca para ve teminat borçlarına ilişkin takiplerde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetkiye dair hükümleri kıyasen uygulanır. Bu çerçevede bono alacaklısı icra takibini genel yetkili yer olan borçlunun yerleşim yeri icra dairesinde, bonoda gösterilen ödeme yerinde ya da senedin tanzim edildiği yerdeki icra dairesinde başlatabilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 6Kaynağı aç

MADDE 6- (1) Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek
veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.
(2) Yerleşim yeri, 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir.
Davalının
birden fazla olması hâlinde yetki

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 10Kaynağı aç

MADDE 10- (1) Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin
ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir.
Mirastan
doğan davalarda yetki

Bonoda Ödeme Yeri ve Düzenlenme Yerinin Tespiti

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 777. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, senet metninde ödeme yerine ilişkin açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer hem ödeme yeri hem de düzenleyenin yerleşim yeri sayılır. Bu yasal karine uyarınca açık bir ödeme yeri gösterilmeyen bonolarda tanzim yeri ifa yeri niteliği kazanarak yetkili icra dairesinin tespitinde esas alınır.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 777Kaynağı aç

MADDE 777- (1) İkinci ilâ dördüncü
fıkralarda yazılı hâller saklı kalmak üzere, 776 ncı maddede gösterilen unsurlardan
birini içermeyen bir senet bono sayılmaz.
(2) Vadesi gösterilmemiş olan bono, görüldüğünde ödenmesi
şart olan bir bono sayılır.
(3) Açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer,
ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır.
(4) Düzenlendiği yer gösterilmeyen bir bono, düzenleyenin
adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır.
C) Uygulanacak hükümler

Aynı Kanun'un 777. maddesinin dördüncü fıkrasına göre ise düzenlendiği yer açıkça gösterilmeyen bir bono, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır. Bu doğrultuda tanzim yeri ayrıca gösterilmemiş senetlerde düzenleyenin adının yanındaki idari yerleşim birimi düzenlenme yeri kabul edilir ve takibin başlatılabileceği yetkili icra dairesi buna göre tayin olunur.

Bonolardaki Yetki Şartının Geçerlilik Sınırları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 17. maddesi kapsamında yetki anlaşması yapma serbestisi yalnızca tacirler ile kamu tüzel kişileri için öngörülmüştür. Bu taraflar, gerçekleşmiş ya da ileride ortaya çıkabilecek bir ihtilafın çözümü amacıyla belirli mahkemelerin yetkisini kararlaştırabilmekte olup aksine bir düzenleme kararlaştırılmadıkça davanın münhasıran tayin edilen bu mahkemelerde görülmesi gerekir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 17Kaynağı aç

MADDE
17- (1) Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek
bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler.
Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde
açılır.
Yetki
sözleşmesinin geçerlilik şartları

İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesinin birinci fıkrasındaki kıyas kuralı çerçevesinde yetki şartları icra daireleri bakımından da aynı sınırlamalara tabidir. Tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olmadığı durumlarda bonoda yer alan yetki şartı geçersizdir. Takibin açıldığı icra dairesi senedin tanzim yeri, kanuni veya akdi ödeme yeri ya da borçlunun yerleşim yeri değilse yetkisiz kabul edilir.

Yetki İtirazı, Süresi ve İcra Mahkemesinin İnceleme Usulü

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile yürütülen takiplerde borçlunun yetki itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 günlük kanuni süre içinde icra mahkemesine bildirmesi gerekir. İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yetki itirazının esas hakkındaki itiraz ile birlikte yapılması zorunludur.

İcra mahkemesi önüne gelen başvuruda öncelikle yetki meselesini incelemek ve bu hususu kesin olarak karara bağlamakla yükümlüdür. Yetkisiz icra dairesinde başlatılan bir takipte icra mahkemesince öncelikle yetki itirazının kabulüne karar verilmesi gerekir; yetki itirazı karara bağlanmadan işin esası incelenemez.

İcra Mahkemeleri Arasındaki Yetki Uyuşmazlığı

İki icra mahkemesi arasında yetki bakımından uyuşmazlık çıkması hâlinde İcra ve İflas Kanunu'nun 50. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 25. maddesi hükmü uygulanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 447. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, mevzuatta yürürlükten kaldırılan 1086 sayılı Kanuna yapılan yollamalar Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun bu hükümlerin karşılığını oluşturan maddelerine yapılmış kabul edilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 447Kaynağı aç

MADDE 447- (1) Diğer kanunların sözlü yahut seri
yargılama usulüne atıf yaptığı hâllerde, bu Kanunun basit yargılama usulü ile ilgili
hükümleri uygulanır.
(2) Mevzuatta, yürürlükten
kaldırılan 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa yapılan
yollamalar, Hukuk Muhakemeleri Kanununun bu hükümlerin karşılığını oluşturan maddelerine
yapılmış sayılır.
Zaman bakımından uygulanma

Bonoya dayalı takipte yetki itirazı kaç gün içinde yapılmalıdır?

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla başlatılan takiplerde borçlunun yetki itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine sunması gerekir.

Bonoda yer alan yetki şartı her durumda geçerli midir?

Bonoda yer alan yetki şartı yalnızca tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olması hâlinde geçerlidir; tarafların tacir olduğu kanıtlanamazsa bu şart geçersiz sayılır.

Ödeme yeri yazılmayan bonoya dayalı takip nerede açılır?

Bonoda ödeme yeri gösterilmemişse senedin düzenlendiği yer ödeme yeri kabul edilir; düzenlenme yeri de yazılı değilse düzenleyenin adının yanındaki yer tanzim ve ödeme yeri sayılarak oradaki veya borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesinde takip başlatılabilir.

İcra mahkemesi yetki itirazını nasıl inceler?

İcra mahkemesi borçlunun esas hakkındaki itirazıyla birlikte yaptığı yetki itirazını öncelikle inceler ve kesin surette karara bağlar; yetkisizlik durumunda işin esasına girilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Ticaret hukuku