TSK personeli hakkında FETÖ-PDY bağlantısı iddiaları disiplin soruşturmasıyla incelenebilir. Bu süreç, sivil personel yönünden 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, askerî personel yönünden ise 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu çerçevesinde yürütülür.
Soruşturmanın başlaması
FETÖ-PDY bağlantısına ilişkin bilgi, kimliği belli olan veya anonim bir ihbarla gelebilir. Aynı iddia, kurumun kendi araştırması ya da savcılığın bildirimi yoluyla da disiplin sürecine girebilir.
Soruşturma, üst disiplin amiri olan ilgili kuvvet komutanlığının veya Millî Savunma Bakanının yazılı onayıyla başlar. Onaydan sonra müfettiş ya da müfettişler görevlendirilir.
Soruşturma sırasında fiilin yalnızca disiplin suçu değil, aynı zamanda adli suç da oluşturabileceğine dair delil bulunursa durum savcılığa suç duyurusu olarak bildirilir.
İfade ve tebligat
Soruşturma onayından sonra görevlendirilen müfettiş, hakkında işlem yapılan kişinin ifadesini almak zorundadır. İfade alınmadan disiplin soruşturma raporu düzenlenmesi savunma hakkının ihlali sonucunu doğurur.
İsnat olunan hususlar ilgiliye yazılı olarak bildirilir.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 40Kaynağı aç
Tebligatın usulüne uygun yapılmaması veya içeriğinin yetersiz olması, verilen disiplin cezasının idari yargıda iptaline yol açabilir. Bu sonuç her eksiklik için kendiliğinden doğmuş sayılmaz.
Savunma hakkı ve süre
Hakkında disiplin soruşturması yapılan personelin savunma hakkı, 6413 sayılı Kanun’un 40. maddesi ve 657 sayılı Kanun’un 129. maddesiyle bağlantılıdır.
6413 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrasına göre, aynı Kanun’un 13. maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenen istisna dışında disiplin amirleri veya disiplin kurulları savunma almadan disiplin cezası veremez.
Savunma için verilen süre de isnat olunan hususlarla birlikte açıkça ve yazılı olarak bildirilir.
Yüksek disiplin kurulunun görevine giren disiplinsizliklerde savunma süresi üç iş gününden, diğer disiplinsizliklerde iki iş gününden az olamaz. Her iki durumda da süre beş iş gününden fazla olamaz.
Savunması istenen kişi talep ederse ilave savunma süresi verilebilir. İlk süre ile ilave sürenin toplamı beş iş gününü geçemez.
Verilen süre içinde savunmasını yapmayan personel, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Rapor ve kurulun değerlendirmesi
Müfettiş veya muhakkik, soruşturma sonunda personelin suçsuz olduğu kanaatine varırsa raporu disiplin cezasına yer olmadığı görüşüyle tamamlar.
Disiplin suçu kanaati oluşursa önerilecek ceza, 6413 sayılı Kanun’un 12. maddesinde belirtilen cezalar arasından seçilir ve fiilin ağırlığına göre gerekçelendirilir.
Disiplin kurulu veya yüksek disiplin kurulu raporu inceleyerek cezayı onaylayabilir, reddedebilir ya da ek soruşturma isteyebilir.
Personel suçsuz bulunursa disiplin cezasına yer olmadığı kararı verilir ve personel görevine kesintisiz devam eder.
6413 sayılı Kanun’daki ceza türleri
Uyarma cezası, personele görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 12Kaynağı aç
Kınama cezası, personele görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir.
Hizmete kısmi süreli devam cezasında personel, mesai bitiminden sonra günde en çok üç saat ve her durumda saat 24.00’ü aşmayacak biçimde çalıştırılır. Çalışma, kadro görevinde ya da statüye uygun başka bir askerî hizmette yapılır. Tatil günleri kapsam dışındadır ve personel bu süre boyunca hizmette sayılır. Cezanın nasıl yerine getirileceği, cezayı veren disiplin amiri tarafından ilgiliye tebliğ edilir.
Aylıktan kesme, personelin sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarından ekli çizelgede belirtilen oranlarda kesinti yapılmasıdır. Ceza, aylığı tahakkuk ettiren birimce aylıktan kesilerek yerine getirilir. Kesinti tam lira üzerinden yapılır ve kuruşlar dikkate alınmaz.
Hizmet yerini terk etmeme cezasında personel, mesai bittikten sonra görev yerinden ayrılmaz; resmî daire, kışla, eğitim alanı veya benzeri yerlerde hizmetini sürdürür. Disiplin amiri süreyi ekli çizelgeye göre belirler. Disiplin kurulu ise dört günden on güne kadar süre verebilir.
Bu cezayı alan personel için uygun bir yatma yeri tahsis edilir. Tatil günlerinde cezanın yerine getirilmesine ara verilir. Hizmete ilişkin hâller dışında, günde toplam bir saati geçmemek üzere ziyaretçi kabul edilebilir.
Oda hapsi, bu amaçla tahsis edilecek hapis odasında yerine getirilir ve kapıda nöbetçi bulundurulur. Ceza süresince personel emir veremez ve genel hizmet yapamaz.
Seferberlik ve savaş zamanında oda hapsi, Kanunda belirlenmiş bütün disiplinsizlik hâllerinde disiplin amirlerince ekli çizelgeye göre verilebilir.
Seferberlik ve savaş zamanında, hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliklerde disiplin kurulları on günden otuz güne kadar oda hapsi verebilir.
Barış zamanında oda hapsi, yalnız Türk karasuları dışındaki gemilerde görev yapan personele, orada bulunduğu süre içinde işlediği ve hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlikler için gemi komutanı tarafından, 14. maddede belirlenen esaslar çerçevesinde verilebilir.
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin bağlı olduğu hükümlere göre TSK ile ilişiğinin kesilmesine yol açar. Sözleşmeli personelde sonuç, duruma göre sözleşmenin feshedilmesidir. Seferberlik ve savaş hâlleri dışında bu cezayı alan kişi TSK’de herhangi bir görev alamaz.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 13Kaynağı aç
Yükümlülük veya sözleşme süresi sona ermeden bu cezayı alan personel, kalan süre boyunca Millî Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına verilen eğitim, kurs ve seminerlerden elde ettiği diploma, sertifika, uzmanlık belgesi ve kurs bitirme belgesini kullanamaz. Bunlara bağlı bir meslek de icra edemez.
Ayırma cezası, Millî Savunma Bakanlığı ve kuvvet komutanlıklarında oluşturulan yüksek disiplin kurulları tarafından verilir. Kararlar, ilgisine göre Millî Savunma Bakanının veya ilgili kuvvet komutanının onayıyla yerine getirilir. General ve amiraller hakkında ceza Millî Savunma Bakanlığı yüksek disiplin kurulunca verilir ve Cumhurbaşkanının onayıyla yerine getirilir.
Kuvvet komutanlığındaki yüksek disiplin kuruluna kurmay başkanı başkanlık eder. Kurulda personel, istihbarat, harekât, lojistik ile savunma planlama ve proje yönetim başkanları, tayin dairesi başkanı, hukuk hizmetleri başkanı ve kurul işlemlerini yürüten şube müdürü bulunur.
Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatındaki personel bakımından kurulun başkanı bakan yardımcısıdır. Personel genel müdürü, hukuk hizmetleri genel müdürü ve her iki genel müdürlüğün birer yardımcısı üyedir.
General ve amiraller hakkında karar verecek kurul ise Millî Savunma Bakanının başkanlığında Genelkurmay Başkanı, ilgili kuvvet komutanı, bakan yardımcısı, Genelkurmay Personel Başkanı, hukuk hizmetleri genel müdürü ve personel genel müdüründen oluşur.
Yüksek disiplin kurulları kararını oy çokluğuyla verir. Oylar dağılırsa personel aleyhine en ağır olan oy, çoğunluk sağlanıncaya kadar kendisine daha yakın oya katılır.
Kurul gerekli görürse ilgilinin özlük dosyasını ve her türlü evrakı inceleyebilir; birlik, kurum ve karargâhlardan bilgi alabilir. Hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme dâhil her türlü inceleme yaptırabilir, tanık ve bilirkişi dinleyebilir, keşif yapabilir veya yaptırabilir.
Ayırma cezası süreci disiplin amirinin teklifiyle başlamışsa savunmayı süreci başlatan disiplin amiri alır. Diğer durumlarda savunma, yetkili komutanlıklar aracılığıyla yüksek disiplin kurulları tarafından alınır. Yazılı savunma dışında kurul gerekli görürse veya personel talep ederse personel sözlü ifade için çağrılabilir.
Ayırma cezası alan yedek subaylar ve yedek astsubaylar, ilgili kanunlara göre belirlenen kalan askerlik hizmetlerini er rütbesiyle tamamlar.
Sözleşmeli personelin sözleşmesinin feshine ilişkin özel kanun hükümleri ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma ve çıkarmaya ilişkin diğer kanun hükümleri saklıdır.
Türk Silahlı Kuvvetlerinden çeşitli nedenlerle ilişiği kesilmiş olanlar hakkında, ilişik kesilmeden önce ayırma cezasını gerektiren bir disiplinsizlik işlemeleri nedeniyle 39. maddedeki zamanaşımı süresi dolmadan ayırma cezası verilir.
İptal davasının süresi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
İdari uyuşmazlıklarda bu süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
Adresi belli olmayanlara özel kanunlardaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksine hüküm yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar. İşlem uygulanırsa ilgililer düzenleyici işlem, uygulanan işlem veya her ikisi aleyhine dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, buna dayalı işlemin iptaline engel olmaz.
Yürütmenin durdurulması
Danıştayda veya idare mahkemelerinde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 27Kaynağı aç
Danıştay veya idare mahkemeleri, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Karar, kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilir.
Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkındaki atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz.
Yürütmenin durdurulması kararında, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır.
Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez.
Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, davalı idarenin savunması alınmaksızın reddedilebilir.
Yürütmenin durdurulması istemli davalarda 16. maddede yazılı süreler kısaltılabileceği gibi tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.
Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Teminata ilişkin anlaşmazlığı, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz.
Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır.
Yürütmenin durdurulmasına dair verilen kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır.
Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.
FETÖ-PDY iddiası nasıl soruşturmaya dönüşür?
İddia ihbar, kurumun araştırması veya savcılık bildirimiyle gelebilir. Soruşturma, ilgili kuvvet komutanlığının veya Millî Savunma Bakanının yazılı onayı ve müfettiş görevlendirmesiyle başlar.
Savunma alınmadan disiplin cezası verilebilir mi?
6413 sayılı Kanun’un 13. maddesinin altıncı fıkrasındaki istisna dışında disiplin amiri veya disiplin kurulu savunma almadan ceza veremez.
Savunma süresi kaç iş günüdür?
Yüksek disiplin kurulunun görevine giren hâllerde süre en az üç, diğer hâllerde en az iki iş günüdür ve beş iş gününü geçemez. Talep üzerine verilen ilave süre dâhil toplam da beş iş gününü aşamaz.
Süresinde savunma yapılmazsa ne olur?
Verilen süre içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Ayırma cezasını hangi kurul verir?
Cezayı Millî Savunma Bakanlığı veya kuvvet komutanlıklarındaki yüksek disiplin kurulları verir. Kararlar, ilgisine göre Millî Savunma Bakanının veya ilgili kuvvet komutanının onayıyla yerine getirilir. General ve amiraller hakkında karar Millî Savunma Bakanlığı kurulunca verilir ve Cumhurbaşkanının onayıyla yerine getirilir.
İdare mahkemesinde dava süresi ne kadardır?
Özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde süre altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
Dava açmak işlemi durdurur mu?
Hayır. Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir ve mahkeme karar verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy