Uzlaştırma Ücretinin Niteliği ve Ödeme Sorumluluğu
Ceza muhakemesinde uzlaştırma yargısal bir niteliğe sahip bulunduğu için bu kapsamdaki ücret ve masraflar taraflarca serbestçe pazarlık konusu yapılamaz; kanun, yönetmelik ve tarife esasları çerçevesinde belirlenir. Uzlaştırma ücreti, uzlaştırma bürosu tarafından görevlendirilen uzlaştırmacının yürüttüğü teklif, müzakere, dosya yönetimi ve rapor hazırlama faaliyetlerinin karşılığıdır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin 22. fıkrası uyarınca uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir. Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri yargılama giderlerinden sayılır ve sürecin uzlaşmayla sonuçlanması halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 253Kaynağı aç
(1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek
veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.
b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer
alan;[102]
1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88),
2. Taksirle yaralama (madde 89),
3. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Tehdit
(madde 106, birinci fıkra),
4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116),
5. (Ek:17/10/2019-7188/26 md.) İş ve çalışma hürriyetinin ihlali
(madde 117, birinci fıkra; madde 119, birinci fıkra (c) bendi),
6. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Hırsızlık
(madde 141),
7. (Ek:17/10/2019-7188/26 md.) Güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, madde 155),[103]
8. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Dolandırıcılık
(madde 157),
9. (Ek:17/10/2019-7188/26 md.) Suç eşyasının satın
alınması veya kabul edilmesi (madde 165),
10. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234),
11. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi
veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239),
suçları.
c) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Mağdurun
veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla,
suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis
veya adli para cezasını gerektiren suçlar.
(2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak
üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna
gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir.
(3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel
dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (madde 123/A) ve hakaret
suçunda (madde 125) uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek
cümle: 26/6/2009 – 5918/8 md.) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu
kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması
hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. (Ek cümle:24/12/2025-7571/24 md.)
Ancak önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına
giren bir suçun birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde uzlaştırma
kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır.[104][105][106][107]
(4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya
tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli
şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro
tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan
zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar
görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat
veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören,
kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararını
bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır. 106[108]
(5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve
uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır.
(6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan
adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura,
suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması
halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır.
(7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet
veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya
suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.
(8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi,
soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin
uygulanmasına engel değildir.
(9) (Mülga: 24/11/2016-6763/34 md.)
(10) Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi
sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde
bulundurulur.
(11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve
Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir. Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya, soruşturmanın
gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır.[109]
(12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine
verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır.
Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında
yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatabilir.
(13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırma
müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve
vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya
kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi
halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
(14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle
ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı,
uzlaştırmacıya talimat verebilir.
(15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak
kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma
bürosuna verir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların imzalarını
da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır. (Ek
cümle: 24/11/2016-6763/34 md.) Uzlaştırma bürosu
soruşturma dosyasını, raporu ve varsa yazılı anlaşmayı Cumhuriyet savcısına
gönderir.
(16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya
suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin
düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan
edebilirler.
(17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine
dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi
mühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında muhafaza eder.
(18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna
gidilemez.
(19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin
edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı
kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside
bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar
aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı
verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının
ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde,
171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır. (…)[110] Uzlaşmanın sağlanması
halinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan
zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış
olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi
halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve
İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden
sayılır.[111]
(20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir
soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.
(21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar
görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren,
uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu
düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği
tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez.
(22) (Değişik birinci cümle:
24/11/2016-6763/34 md.) Uzlaştırmacıya Adalet
Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir. Uzlaştırmacı
ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılama giderlerinden sayılır.
Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından
karşılanır.
(23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda
öngörülen kanun yollarına başvurulabilir.
(24) (Değişik: 24/11/2016-6763/34 md.) Her Cumhuriyet başsavcılığı
bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile
personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, hukuk fakültesi mezunlarının yer
aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden
görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı
anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları,
uzlaştırma bürosunda görevli Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır.[112]
(25) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırmacıların nitelikleri,
eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum
ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili,
uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet
başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve
esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve
raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve
esaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
Mahkeme tarafından uzlaştırma
Uzlaşma edimi ile uzlaştırma ücreti hukuki mahiyet bakımından ayrışır. Failin suçtan zarar görenin kayıplarını telafi etmeye veya toplumsal onarıma katkıda bulunmaya yönelik üstlendiği borç uzlaşma edimini oluşturur. Uzlaştırma ücreti ise görevli uzlaştırmacının süreç yönetimi ve raporlama amacıyla harcadığı mesainin karşılığıdır.
Uzlaştırmacının Görevlendirilmesi ve Süreç Usulü
5271 sayılı Kanun'un 253. maddesinin 24 ve 25. fıkraları uyarınca uzlaştırmacılar, hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı ve Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları ile büroların çalışma usul ve esasları Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
5271 sayılı Kanun'un 253. maddesinin 12 ve 15. fıkralarına göre uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu süre, uzlaştırma bürosu tarafından her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez daha uzatılabilir. Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı bir rapor hazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna teslim eder.
Uzlaştırma Kapsamı ve Uygulanma Şartları
Mağdurun gerçek kişi olması veya suçtan zarar görenin özel hukuk tüzel kişisi olması uzlaştırmanın tipik şartları arasında yer alır. Buna karşılık kamu tüzel kişileri aleyhine işlenen suçlarda uzlaştırma hükümlerinin uygulanamayacağı kabul edilir. Ayrıca cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi kanunun açıkça kapsam dışı bıraktığı alanlarda fiil şikâyete tabi olsa dahi uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Uzlaştırma kapsamındaki bir suçun, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmiş olması halinde de uzlaştırma hükümlerinin uygulanmaması gündeme gelebilir.
Teklif ve Müzakere Güvenceleri
Uzlaşma teklifinin kural olarak mağdur, müşteki veya suçtan zarar gören ile şüpheli veya sanığın bizzat kendisine yapılması gerekir. Teklifin avukata yapılabilmesi vekâletnamede bu konuda açık bir özel yetki bulunmasına bağlıdır. Reşit olmayan veya kısıtlı kişiler bakımından teklifin kanuni temsilciye yapılması usul güvencesinin bir parçasıdır. Telefonla uzlaşma teklifinin yapılması doğru değildir; telefon iletişimi yalnızca bilgilendirme ve çağrı amacıyla kullanılabilir.
Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Müzakerelerin temel özelliklerinden biri gizliliktir; görüşmeler sırasında dile getirilen hususların başka bir soruşturma, kovuşturma veya hukuk davasında delil olarak kullanılmaması gerekir.
Taraf Durumları ve İletişim Engelleri
Birden fazla failin bulunduğu dosyalarda uzlaşan fail uzlaştırmanın sonuçlarından yararlanır. Birden fazla mağdurun bulunması durumunda ise failin tüm mağdurlarla uzlaşması gerektiği kabul edilir. Öte yandan resmî mercilere beyan edilmiş adrese rağmen tarafın bulunamaması, yurt dışında olması veya başka bir nedenle ulaşılamaması hallerinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin işlemler sonuçlandırılabilir.
Uzlaştırma Sürecinin Hukuki Sonuçları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin 19. fıkrası gereğince, soruşturma evresinde uzlaşma sağlanıp şüphelinin edimini defaten ifa etmesi durumunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edimin ileri bir tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hallerinde ise şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı tesis edilir. Uzlaşmanın sağlanmasıyla birlikte, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç olmak üzere soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; daha önce açılmış davalardan ise feragat edilmiş sayılır.
Uzlaşmanın gerçekleşmemesi halinde ise soruşturma aşamasında cumhuriyet savcılığı tarafından iddianame düzenlenerek kamu davası açılır; kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanamazsa mahkeme yargılamaya kaldığı yerden devam eder.
Uzlaştırma ücretini kim öder?
Uzlaştırma sürecinin uzlaşmayla sonuçlanması halinde uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.
Uzlaşma teklifi telefonla iletilebilir mi?
Telefonla uzlaşma teklifi yapılması doğru değildir; telefon iletişimi yalnızca bilgilendirme ve çağrı amacıyla kullanılabilir, teklifin bizzat usul güvencelerine uygun yapılması gerekir.
Uzlaşma sağlandıktan sonra tazminat davası açılabilir mi?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinin 19. fıkrası uyarınca uzlaşmanın sağlanması halinde soruşturma konusu suçtan ötürü tazminat davası açılamaz ve açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır; ancak uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar bu kuralın istisnasını oluşturur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy