Bilişim Suçları Şikayeti ve Başvuru Usulü Rehberi

Bilişim Suçlarında Başvuru Mercileri ve Şikayet Usulü

Bilişim suçlarına ilişkin ihbar veya şikayet başvuruları, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/1 uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılır. Başvurular polis veya jandarma birimleri ile Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüklerine iletilebilir; ayrıca Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine de başvuru imkanı bulunmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/5 gereğince başvuru yazılı bir dilekçeyle yapılabileceği gibi tutanağa geçirilmek şartıyla sözlü olarak da gerçekleştirilebilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/2 uyarınca valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikayetler gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Suçun yurt dışında işlenmesi ve Türkiye'de takibinin gerekmesi durumunda ise Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/3 gereğince Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına başvuru yapılabilir.

Bilişim suçlarında yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı kural olarak suçun işlendiği yer savcılığıdır. Şikayetçinin bulunduğu yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığına başvurması durumunda, hazırlanan şikayet evrakı yetkili başsavcılığa gönderilir.

Şikayete Bağlılık Ayrımı ve Zamanaşımı Süreleri

Bilişim suçlarının takibinde şikayete bağlılık konusunda farklı değerlendirmeler bulunmakla birlikte, suçun şikayete tabi olmadığı durumlarda Cumhuriyet Savcısı suçun işlendiği bilgisini edindiğinde resen soruşturma başlatır. Savcılığın fiilden haberdar olması çoğu zaman mağdur veya üçüncü kişilerin ihbar ya da şikayetiyle sağlanır. Suç tipinin şikayete bağlı olduğu kabul edilen hallerde şikayet hakkının fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde kullanılması gerekir. Ancak soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı hakaret suçunda şikayet süresi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73/2 gereğince her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Şikayete bağlı suçlarda iştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, Türk Ceza Kanunu m. 73/5 gereğince diğer failleri de kapsar.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/7 uyarınca, yürütülen soruşturma sonucunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikayete bağlı olduğunun anlaşılması halinde, mağdur açıkça şikayetten vazgeçmediği sürece yargılamaya devam olunur.

Şikayete tabi olmayan suç tiplerinde hak düşürücü şikayet süresi aranmaz; bu fiillerde Türk Ceza Kanunu m. 66 hükümleri uyarınca dava zamanaşımı süreleri uygulanır. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda zamanaşımı süresi sekiz yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda ise on beş yıldır. Zamanaşımı sürelerinin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı ile dosyadaki mevcut deliller çerçevesinde suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri dikkate alınır; seçimlik cezalarda ise hapis cezası esas alınır. Zamanaşımı süresi tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs halinde son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden; çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda ise çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.

Şikayet Dilekçesinin Zorunlu Unsurları ve Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararı

Bilişim suçuna ilişkin dilekçede başvurunun yapılacağı yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı başlığı, şikayetçinin kimlik bilgileri ve iletişim adresi, biliniyorsa şüphelinin adı ve soyadı, işlenen suç tipi, suç tarihi, suça konu olayın ayrıntılı anlatımı, mevcut bilgi, belge ve deliller, netice-i talep ile tarih ve imza yer almalıdır. Failin kimliği bilinmese dahi şikayet yapılabilir; bu durumda sonuç ve istem kısmında failin kimlik tespitinin yapılması talep edilir ve kimlik tespiti savcılıkça yürütülen soruşturma kapsamında gerçekleştirilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/6 uyarınca ihbar ve şikayet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikayetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikayet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Verilen karar varsa ihbarda bulunana veya şikayetçiye bildirilir ve bu karara karşı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 173'teki usule göre itiraz edilebilir; itirazın kabulü halinde soruşturma işlemleri başlatılır. Bu fıkra uyarınca yapılan işlemler ve kararlar özel bir sisteme kaydedilir ve kayıtlar yalnızca Cumhuriyet savcısı, hakim veya mahkeme tarafından görülebilir.

Dijital Delillerin Tespiti ve Trafik Bilgilerinin Korunması

Bilişim suçları şikayetinde internet ortamındaki delillerin kaybolmasını önlemek amacıyla veriler e-noter aracılığıyla onaylı hale getirilebilir. Dijital ortamlarda paylaşılan içeriklerin zaman kaybetmeksizin kayıt altına alınması soruşturmanın sıhhati açısından kritik önem taşır.

Yurt dışı kaynaklı internet ve sosyal medya platformlarında IP adresi saklama süresi resmi taleple doksan günden yüz seksen güne kadar uzatılabilmekte, süre sonunda bu veriler silinebilmektedir. Türkiye'deki erişim sağlayıcılarında ise internet trafik bilgilerinin saklanma süresi bir yıl olup suç tarihinden itibaren bir yıl geçtikten sonra bu kayıtlar silinmektedir.

Savcılık Soruşturması ve Adli Bilişim Tedbirleri

Cumhuriyet savcılığı soruşturma evresinde şüphelinin ifadesini alma, tanıkların beyanlarını alma, Whois sorgusu yapma, internet sitesinden kullanıcı bilgilerinin sağlanması, hesaba ait e-posta ve telefon bilgilerinin tespit edilmesi ile şüphelinin sisteme giriş yaptığı IP adresi bilgisinin temini işlemlerini yürütebilir. Şüphelinin tespiti amacıyla IP adresinin sorgulanması soruşturma aşamasında internet servis sağlayıcılarından veya Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan savcılıklarca gerçekleştirilir.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 134/1 uyarınca, bir suç dolayısıyla yürütülen soruşturmada somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde etme imkanının olmaması halinde, hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, kopya çıkarılmasına ve çözülerek metin haline getirilmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısının verdiği karar yirmi dört saat içinde hakim onayına sunulur; hakim en geç yirmi dört saat içinde kararını verir. Sürenin dolması veya hakimin aksine karar vermesi halinde kopyalar ve çözülen metinler derhal imha edilir. Şüphelinin telefon ve bilgisayar gibi materyallerinin adli bilişim incelemesine tabi tutulması için hakim izni şarttır.

Ceza Muhakemesi Kanunu m. 134/2 hükmü uyarınca bilgisayar, program ve kütüklere şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması halinde çözümün yapılabilmesi ve kopyaların alınabilmesi amacıyla bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifrenin çözülmesi ve kopyaların çıkarılmasının ardından elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.

Bilişim Sistemlerine Karşı Suçlar ve Cezai Yaptırımları

Türk Ceza Kanunu m. 243/1 uyarınca, bir bilişim sistemine hukuka aykırı şekilde giren veya sistemde kalmaya devam eden kişilere bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir. Fiilin bedeli karşılığı yararlanılabilen sistemler hakkında işlenmesi halinde ceza yarı oranına kadar indirilir. Sisteme yetkisiz giriş neticesinde verilerin yok olması veya değişmesi halinde faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası uygulanır. Türk Ceza Kanunu m. 243/4 hükmünce bir bilişim sisteminin kendi içinde veya bilişim sistemleri arasında gerçekleşen veri nakillerini, sisteme girmeksizin teknik araçlarla hukuka aykırı izleyen kişi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır.

Türk Ceza Kanunu m. 244/1 uyarınca bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca bir bilişim sistemindeki verileri bozan, yok eden, değiştiren, erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren veya var olan verileri başka bir yere gönderen kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Bu fiillerin banka veya kredi kurumuna ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait sistem üzerinde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır. Bu fiiller aracılığıyla haksız çıkar sağlanması ve fiilin başka bir suç oluşturmaması halinde Türk Ceza Kanunu m. 244/4 gereğince iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

Başkasına ait banka veya kredi kartını rıza dışı kullanarak haksız menfaat sağlayan fail, Türk Ceza Kanunu m. 245/1 gereğince üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Sahte kart üreten, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişiye m. 245/2 uyarınca üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası verilir. Sahte veya üzerinde sahtecilik yapılmış kartı kullanarak yarar sağlayan kişiye ise m. 245/3 kapsamında dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası uygulanır.

Türk Ceza Kanunu m. 245/4 uyarınca banka veya kredi kartının kötüye kullanılması fiilinin haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da bu derecede kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmesi halinde şahsi cezasızlık sebebi uygulanır ve cezaya hükmolunmaz. Ayrıca m. 245/5 uyarınca bu fiiller hakkında malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.

Bilişim Yoluyla İşlenen Haberleşme ve Gizlilik İhlalleri

Kişiler arasındaki haberleşmenin hukuka aykırı olarak engellenmesi halinde Türk Ceza Kanunu m. 124/1 uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir; eylemin kamu kurumları arasındaki haberleşmeyi engellemesi durumunda m. 124/2 uyarınca ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Hakaret suçunun mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, Türk Ceza Kanunu m. 125/2 delaletiyle aynı maddenin birinci fıkrasındaki üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası uygulanır; eylemin alenen işlenmesi ise m. 125/4 gereğince cezayı altıda biri oranında artırır.

Türk Ceza Kanunu m. 132/1 uyarınca haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır; ihlalin içeriklerin kaydı suretiyle gerçekleşmesi halinde ceza bir kat artırılır. Haberleşme içeriklerinin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi m. 132/2 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir. Kendisiyle yapılan haberleşmelerin içeriğini diğer tarafın rızası olmaksızın hukuka aykırı olarak alenen ifşa eden kimseye m. 132/3 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir ve bu verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı ceza tatbik edilir. Aleni olmayan konuşmaları rızasız dinleyen veya ses alma cihazıyla kaydeden kimseye m. 133/1 kapsamında iki yıldan beş yıla kadar hapis yaptırımı uygulanır. Katıldığı aleni olmayan söyleşiyi rızasız kaydeden fail m. 133/2 uyarınca altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır; kaydedilen verilerin hukuka aykırı ifşası veya basın yayın yoluyla yayımlanması ise m. 133/3 kapsamında iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dört bin güne kadar adli para cezası gerektirir.

Bilişim suçlarının temel şekli ile nitelikli ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinde Asliye Ceza Mahkemelerinin görevli, suçun işlendiği yer mahkemesinin ise yetkili olduğu öngörülmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy