Kırmızı Bülten ve İnterpol Aramasının Kaldırılması

Kırmızı Bülten ve İnterpol Teşkilatının Yapısı

Kırmızı bülten, Genel Sekreterlik tarafından çıkarılan uluslararası bir bildirimdir. Konusu, bir ülkenin adli makamlarınca aranan hükümlü, şüpheli veya sanıktır. Bildirim, bu kişinin görüldüğü yerde yakalanıp ilgili ülkeye geri verilmesi amacını taşır. Teşkilat, bünyesinde polis memuru çalıştırarak operasyon yapan bir kolluk kuvveti değildir. Üye ülkelerin ulusal polis teşkilatları arasında bilgi ve belge paylaşımını sağlayan bir iletişim ve veri ağıdır. Kırmızı bülten doğrudan bir uluslararası tutuklama emri değildir. Üye ülkelere, kişinin geçici olarak yakalanması ve iade sürecinin başlatılması için çağrı yapar. Türkiye Cumhuriyeti, 8 Ocak 1930 tarihli Kararname ile teşkilata üye olmuştur. Ülke içindeki işler Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki birimce yürütülür. Üye sayısı 190, 194 veya Palau'nun katılımıyla 196 diye anılır; bu sayılar tek üye sayısı halinde sabitlenemez.

Kırmızı bülten düzenlenmesi zaman alabildiğinden, bu aşamada gecikmeye yer verilmemesi amacıyla kaçak şahısların yakalanması için kırmızı bülten kriterleri çerçevesinde ilgili ülke birimince diğer ülke birimlerine difüzyon mesajı çekilebilir. İnterpol sisteminde üye ülkeler arasındaki bilgi paylaşımı amacıyla İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve Arapça dillerinde bültenler çıkarılır. Sistemde altı ya da yedi adet renk kodlu uyarı bülteni ile birlikte Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Özel Bülteni de bilgi paylaşımında yer alır.

Kırmızı Bülten Çıkarılmasının Şartları ve Sınırları

Kırmızı bültenin hapis eşiği tek ölçüye bağlanamaz. Verilerin İşlenmesine İlişkin Kurallar m. 83/1-a-(ii) bakımından kişi, en az iki yıl hapis cezasını gerektiren bir suçtan yargılanmalı veya en az altı ay hapis cezasına mahkûm edilmeli ya da cezasının en az altı ayı infaz edilmemiş olmalıdır. Ayrı bir ölçüde ise suçun üst sınırının en az iki yıl hapis cezasını gerektirmesi, kesinleşmiş bir hapis cezası varsa kalan cezanın en az altı ay olması ve suçun ciddi nitelikte olması şart diye anılır. Ciddi nitelik örnekleri arasında organize suç, uyuşturucu, mali suçlar, cinayet ve terör bulunur. Bu ikinci ölçü, m. 83/1-a-(ii) eşiğiyle aynı şartlar değildir. m. 83/1-b uyarınca Genel Sekreterlik, talepte bulunan Millî Merkez Büro veya uluslararası kuruluşla istişare ettikten sonra uluslararası polis iş birliği için kırmızı bülteni önemli görürse, maddedeki suç ve ceza şartları oluşmasa da bülten düzenleyebilir. Birden fazla suça ilişkin talepte m. 83/1-c gereği bir suçun şartı karşılaması, bütün suçlar yönünden yeterlidir.

Verilerin İşlenmesine İlişkin Kurallar m. 83/1-a-(i) kapsamında kırmızı bülten düzenlenemeyecek fiiller ayrı tutulur. Davranışlar ve kültürel normlar yönünden farklı ülkelerde suç teşkil edip etmediği tartışmalı olan fiiller ile ailevi veya özel konulara ilişkin fiiller için kırmızı bülten düzenlenemez. İdari nitelikteki düzenlemelerin ihlalinden doğan fiiller ile özel hukuk uyuşmazlıklarından doğan fiiller için de kırmızı bülten düzenlenemez. Bu son iki grupta, fiil ciddi bir suçun işlenmesini kolaylaştırmayı amaçlıyorsa veya organize bir suçla bağlantılı olduğundan şüpheleniliyorsa bu düzenleme yasağı uygulanmaz.

İnterpol Ana Tüzüğü'nün 3. maddesi, teşkilatın politik, askeri, dini ve ırki nitelikte faaliyette bulunmasını ve bu nitelikteki işlere müdahale etmesini bütünüyle yasaklar. Siyasi ve askeri suçlar kırmızı bültene konu edilemez. Siyasi, askeri, dini veya ırksal nedenlere dayanan talepler reddedilir. İnsan haklarına ilişkin sonuç tek hükme bağlanamaz: suçlamaların bir kişinin insan haklarını ihlal etmek amacıyla yapıldığına dair kanıt varsa bülten reddedilebilir; insan hakları ihlali riski taşıyan talebin aynı madde uyarınca kesinlikle reddedileceği de ayrıca belirtilir.

Kırmızı Bültenin Bağlayıcılığı ve Geçici Tutuklama Usulü

Kırmızı bültenin kapsamı suç şüphesi altındaki kişinin arandığı hususunda diğer ülkeleri bilgilendirmekle sınırlı olup bültenin ülkeler bakımından genel bir bağlayıcılığı bulunmaz. Ülkeler iç hukuk düzenlemeleri veya taraf oldukları uluslararası sözleşmelerle kırmızı bülteni bağlayıcı kılabilir. Bu doğrultuda bazı ülkelerin iç hukuk düzenlemelerinde kırmızı bülten yakalama müzekkeresi hükmünde kabul edilebilirken, bazı ülkelerde ise kırmızı bülten bulunsa dahi yakalama veya tutuklama zorunluluğu doğmaz. Kişi hakkında yayımlanan kırmızı bültene istinaden kişinin yerinin tespit edilmesi durumunda bulunulan ülke, Verilerin İşlenmesine İlişkin Kurallar m. 87 uyarınca geçici tutuklama dahil gerekli önlemleri alabilir ve talepte bulunan ülkeye bu konuda bilgi verebilir.

Türkiye'de geçici tutuklama 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenir. İadeye konu olabilecek suçun işlendiği yönünde kuvvetli şüphe bulunması gerekir. İade talebi henüz Merkezî Makama ulaşmamış olsa bile, Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma veya mütekabiliyet çerçevesinde ilgili devletin talebi ve Merkezî Makamın uygun bulması üzerine kişi geçici tutuklanabilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 12. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi kapsamındaki bir suç için kuvvetli şüphe varsa, ilgili devletin talebi beklenmeksizin de geçici tutuklama kararı verilebilir.

İlgili devletin geçici tutuklama talebini Merkezî Makam, iade amacıyla yakalama ve Cumhuriyet başsavcılığına sevk için İçişleri Bakanlığına gönderir. Yakalanan kişi, geçici tutuklama konusunda karar verilmesi için en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine çıkarılır. Hâkim, rızaya dayalı iade imkânını ve bunun hukuki sonuçlarını açıkladıktan sonra talebi karara bağlar. Kaçmayı engellemek için geçici tutuklama yerine Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109. maddesi uyarınca adlî kontrol kararı verilebilir. Geçici tutukluluk süresi milletlerarası andlaşmaya göre belirlenir. Mütekabiliyet uygulandığında kişi en fazla kırk gün geçici tutuklu kalabilir. Dördüncü fıkrada öngörülen süre içinde iade evrakı gelmezse geçici tutuklama veya adlî kontrol kalkar. Bu kalkma, iade talebi alındıktan sonra iade amacıyla koruma tedbiri uygulanmasına engel olmaz.

İnterpol Dosyalarının Kontrolü Komisyonuna Başvuru Usulü

İnterpol aramasının kaldırılması, İnterpol Dosyalarının Kontrolü Komisyonuna yazılı başvuruyla istenir. Başvuruyu aranan kişi kendisi yapabilir; vekâlet verdiği avukat da iletebilir. Dilekçe İngilizce, Fransızca, İspanyolca veya Arapça dillerinden biriyle yazılır. İsnat edilen suçlar, iddiaları çürütecek belgeler ve savunma bu başvuruda yer alır. Komisyon, talebi yalnızca yazılı beyan ve belgeler üzerinden inceler. Dilekçe veya eklerde eksik evrak varsa tamamlanması için belirli bir süre verilir. Başvuru çok eksik ya da usule aykırı ise doğrudan incelemeye alınmayabileceği de bildirilebilir.

Arama kaldırma başvurusunda isnadın İnterpol Ana Tüzüğü m. 3 ve veri işleme kurallarına aykırılığı öne sürülebilir. Suçlamanın siyasi, askerî, dinî veya ırksal nitelik taşıdığı yönündeki iddialar bu kapsamdadır. Bununla birlikte savunmalarda geri gönderme yasağı temelinde kişinin aranmakta olduğu ülkeye iade edilmesi hâlinde yaşam hakkı, işkence yasağı veya adil yargılanma hakkının ihlal edileceği, siyasi saikle suçlandığı, dinî veya etnik kimliği nedeniyle ayrımcılığa uğrayacağı ya da idam cezasıyla karşılaşabileceği somut gerekçelerle belirtilebilir.

İnceleme Süreci, İtiraz ve Hukuki Sonuçlar

Dosyada önce bir raportör çalışır. Raportör, arama talebinin gerekçelerini, dayanak belgelerini ve savunmayı inceleyerek ön rapor ile görüş hazırlar. Nihai kararın komisyon üyelerinin görüşmesiyle verildiği de, komisyon sekreterliği veya ilgili birim tarafından verildiği de yazılır. Bu iki merci aynı kesin karar makamı olarak birleştirilemez.

Kırmızı bülten kaydının silinmesi beraat veya aklanma değildir ve uluslararası aramayı durdurur. Bülteni çıkaran ülkedeki ceza davası, mahkûmiyet veya arama kendiliğinden kalkmaz. Kişi, o ülkenin iç hukukunda aranan veya hükümlü kalabilir ya da iç hukukta suçlu veya aranan olmaya devam eder; bu iki ölçü aynı kesin statüye indirgenemez. Olumlu karar halinde veri tabanındaki arama kaydı silinir ve bu husus üye ülkelere duyurulur.

Kırmızı bülten kaldırma başvurusunun olumsuz sonuçlanması hâlinde bu karara karşı sınırlı da olsa itiraz veya yeniden başvuru imkânı bulunmaktadır. Kural olarak aynı gerekçelerle tekrar başvuru yapılması sonuç doğurmaz; ancak zaman geçtikten sonra yeni delillerin ortaya çıkması veya koşullarda önemli değişikliklerin gerçekleşmesi durumunda yeniden değerlendirme talep edilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy