Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 5. fıkrası uyarınca bir kat artırılır. Aynı düzenlemede, suçun teşkilatlanmış bir örgüt yapısı bulunmaksızın üç veya daha fazla kişi tarafından yalnızca birlikte işlenmesi hâli için ise cezanın yarı oranında artırılacağı hükme bağlanmıştır. Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesinin 10. fıkrası gereğince kanunda açıkça yazılı olmadıkça cezalar artırılamaz, eksiltilemez veya değiştirilemez; bu nedenle eylemin iştirak iradesiyle birlikte işlenmesi ile suç örgütü faaliyeti kapsamında icra edilmesi arasındaki hukuki ayrımın belirlenmesi zorunludur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 188Kaynağı aç
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 61Kaynağı aç
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunda Temel Cezalar ve Nitelikli Haller
Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 1. fıkrasına göre uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsat almaksızın veya ruhsata aykırı şekilde imal, ithal ya da ihraç eden fail hakkında yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Maddenin 2. fıkrası kapsamında, madde ihracı fiilinin diğer ülke hukukunca ithal kabul edilmesi sebebiyle o ülkede görülen dava sonucunda infaz edilen ceza miktarı, Türkiye'de aynı fiil dolayısıyla yapılacak ihracat yargılamasında hükmedilen cezadan mahsup edilir. Ülke sınırları dahilinde ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak uyuşturucu veya uyarıcı madde satan, satışa arz eden, başkalarına devreden, sevk veya nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden ya da bulunduran kişiler ise anılan maddenin 3. fıkrası gereğince on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Bahse konu maddenin verildiği veya satıldığı muhatabın çocuk olması durumunda, veren veya satan kimseye verilecek hapis cezasının alt sınırı kanun gereği on beş yıldan az olamaz.
Suça konu maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin ya da sentetik kannabinoid, katinon, opioid veya amfetamin ile bunların türevlerinden olması, Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendi uyarınca cezanın yarı oranında artırılmasını gerektirir. Aynı fıkranın (b) bendi gereğince; üçüncü fıkradaki fiillerin okul, yurt, hastane, kışla ya da ibadethane türünden eğitim, tedavi, askerî veya sosyal maksatla topluca bulunulan yapılar ve tesisler ile bunların tel örgü, çevre duvarı veya benzer işaretlerle çevrili sınırlarına iki yüz metreden yakın umumi ya da umuma açık yerlerde icra edilmesi hâlinde de ceza yarı oranında artırılır. Maddenin 8. fıkrası uyarınca suçun hekim, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı gibi sağlık hizmeti sunucuları yahut ecza ticareti veya kimyacılık işiyle uğraşan kimselerce işlenmesi durumunda da verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Üretimi resmî makamların iznine veya yetkili hekim reçetesine bağlı bulunan ve uyuşturucu ya da uyarıcı etki meydana getiren her çeşit madde hakkında da Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesindeki cezalar tatbik edilir; ancak maddenin 6. fıkrası uyarınca verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Uyuşturucu veya uyarıcı tesir doğurmamakla beraber bunların imalinde yararlanılan ve ithalatı yahut üretimi yetkili mercilerin iznine tabi maddeleri ithal eden, üreten, satan, alan, sevk veya nakleden, depolayan ya da ihraç eden failler ise 188. maddenin 7. fıkrası doğrultusunda sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
Suç Örgütü Kurma, Yönetme ve Üyelik Koşulları
Kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla bir örgütün vücut bulabilmesi için, Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin 1. fıkrası gereğince üye sayısının en az üç kişi olması ve yapının sahip bulunduğu üye sayısı ile araç-gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişli bulunması zorunludur. Suç işlemek amacıyla kurulmuş olan örgüte üye olan kişiler, aynı maddenin 2. fıkrası uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile yaptırıma bağlanır. Örgütün silahlı bulunması durumunda kurma, yönetme ve üyelik eylemleri için öngörülen hapis cezaları maddenin 3. fıkrası uyarınca yarısı oranında artırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 220Kaynağı aç
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2021/3530, K. 2024/3617Kaynağı aç
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2023/416, K. 2024/19431Kaynağı aç
Örgütü yönetme suçu bakımından Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 2021/3530 Esas, 2024/3617 Karar sayılı ile 2023/416 Esas, 2024/19431 Karar sayılı ilamlarında açıklandığı üzere, bu suç niteliği gereği devamlılık gösteren mütemadi bir suç vasfındadır. Suç örgütünü yönetme saiki doğrudan kasta dayanır ve olası kast ile işlenmesi mümkün değildir; oluşumun içinde yer alıp da suç işleme amacından habersiz bulunan kişiler örgütsel suçlardan sorumlu tutulamaz. Bir kimsenin yönetici kabul edilebilmesi için hiyerarşik bakımdan örgüt üyeleri üzerinde bulunması, iş bölümü yapabilmesi, üyeleri sevk ve idare edebilmesi, örgütsel faaliyetleri harekete geçiren, engelleyen veya denetleyen bir konumda yer alması gerekir. Buna karşılık, örgüt faaliyetleri çerçevesinde yalnızca belirli bir münferit suçun icrasını planlayıp organize eden ve yöneten kimseler örgüt yöneticisi sayılamaz.
Örgütsel hiyerarşi içine dahil olmamakla beraber örgüte bilerek ve isteyerek yardım sağlayan kişi, Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin 7. fıkrası gereğince örgüt üyesi gibi cezalandırılır; ancak üyeliğe bağlı ceza yardımın niteliğine göre üçte birine kadar indirilebilir. Nitekim Yargıtay 10. Ceza Dairesi 2013/7909 Esas, 2014/575 Karar sayılı kararında, suç örgütünün hiyerarşik yapısında yer almamakla birlikte, örgütün varlığını bilerek ve isteyerek örgüte ait uyuşturucu maddeyi nakleden sanıkların eyleminin 220. maddenin 7. fıkrasındaki yardım suçunu oluşturduğunu saptamıştır.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2013/7909, K. 2014/575Kaynağı aç
Uyuşturucu Ticaretinde Örgüt Artırımının İspat Şartları
Uyuşturucu madde ticareti eyleminde Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 5. fıkrasındaki bir kat artırımın uygulanabilmesi, suçun teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair delil bulunmasını gerektirir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2014/4563 Esas, 2014/13683 Karar sayılı ilamında; diğer sanıklar tarafından oluşturulan örgütsel yapıya katıldıklarına ve suçu örgüt faaliyeti çerçevesinde işlediklerine ilişkin delil bulunmayan sanıklar hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesi ile buna bağlı olarak 188. maddesinin 5. fıkrasının uygulanamayacağı kabul edilerek hükümler bozulmuş; suç konusu eylemleri gerçekleştirdiği ve suç tipi ile yaptırımların doğru tayin edildiği belirlenen sanıklar hakkındaki mahkûmiyetler ise yerinde görülmüştür.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2014/4563, K. 2014/13683Kaynağı aç
Delil değerlendirmesi yönünden Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2020/22022 Esas, 2021/7586 Karar sayılı ilamında; kendilerinde uyuşturucu madde ele geçirilemeyen sanıkların, diğer sanıklardaki maddeler ve eylemlerle bağlantılarını gösteren somut delil bulunmayıp farklı manalara gelebilecek iletişimin tespiti tutanakları dışında kesin kanıt yer almadığı durumlarda mahkûmiyet kurulamayacağı açıklanmış, ayrıca eylemin suç işlemek amacıyla kurulan örgütün faaliyeti çerçevesinde icra edildiğine dair kanıt bulunmaksızın 188. maddenin 5. fıkrasıyla ceza artırımı yapılması hukuka aykırı görülerek infazın durdurulması kararlaştırılmıştır. Benzer şekilde 2014/4563 Esas sayılı ilamda da maddi bulgularla teyit edilmeyen ve içeriği tam olarak anlaşılamayan telefon konuşmalarının sübut için yeterli sayılamayacağı kabul edilmiştir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2020/22022, K. 2021/7586Kaynağı aç
Cezanın Belirlenmesi, Kanuni Azami Sınır ve Zaman Bakımından Uygulama
Ceza tayininde Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, temel suç tipine kıyasla daha ağır yahut daha hafif cezayı gerektiren birden çok nitelikli durum ortaya çıktığında, temel ceza üzerinde öncelikle artırma, sonrasında indirme işlemi yapılır. Takip eden 5. fıkra doğrultusunda bu usulle saptanan ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, suçların zincirleme biçimde gerçekleşmesi, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl sağlığı durumu, cezayı azaltan şahsi sebepler ve takdiri indirimler değerlendirilerek sonuç cezaya ulaşılır. Süreli hapis cezası öngörülen suçlarda anılan madde hükümlerine göre belirlenecek sonuç hapis cezası, aynı maddenin 7. fıkrası uyarınca otuz yıldan fazla olamaz.
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2013/7909 Esas, 2014/575 Karar sayılı kararında, örgüt faaliyeti çerçevesinde uyuşturucu madde ithal etme eylemleri dolayısıyla kurulan hükümlerde sonuç hapis cezasının Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesinin 7. fıkrası uyarınca otuz yılı aşamayacağının gözetilmemesi kanuna aykırı görülmüş ve duruşma açılmaksızın neticeten otuz yıl hapis cezası eklenmek suretiyle düzelterek onama kararı verilmiştir. Aynı Dairenin 2014/4563 Esas, 2014/13683 Karar sayılı ilamında da örgüt faaliyeti kapsamında uyuşturucu ticareti mahkûmiyetinde otuz üç yıl dokuz ay hapis olarak hesaplanan sonuç ceza, anılan 61. maddenin 7. fıkrası gereği neticeten otuz yıl hapis cezasına bağlanarak düzeltilmiş; aynı ilamda başka bir sanık yönünden ise hem bu azami sınırın aşılması hem de sübut ve artırım oranlarının yeniden belirlenmesi zorunluluğu nedeniyle bozma kararı kurulmuştur.
Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan hükümler ile sonradan yürürlüğe giren kanun kuralları farklı ise Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesinin 2. fıkrası uyarınca failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz edilir. Nitekim Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2020/22022 Esas, 2021/7586 Karar sayılı kararında, suç tarihinde yürürlükte bulunan Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 5. fıkrasına göre uyuşturucu madde ticaretinin örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde cezanın yarı oranında artırılması gerekirken bir kat artırım uygulanarak sanığa fazla ceza tayini bozma sebebi yapılmıştır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 7Kaynağı aç
Yöneticilerin Cezai Sorumluluğu ve Etkin Pişmanlık Kurumları
Suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 220. maddesinin 4. fıkrası gereğince ayrıca bu suçlardan ötürü cezaya hükmedilir. Örgüt yöneticileri, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan dolayı aynı maddenin 5. fıkrası uyarınca ayrıca fail olarak cezalandırılır. Bahse konu suçlarda çocukların araç olarak kullanılması hâlinde, örgüt yöneticilerine anılan fıkralara göre verilecek cezalar yarısından bir katına kadar artırılır.
Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçlarına iştirak eden kişi, kamu makamları haber almadan evvel suç ortaklarını ve uyuşturucu maddelerin gizlendiği veya imal edildiği mahalli yetkili mercie bildirir ve bu bildirim suç ortaklarının yakalanmasını veya maddelerin ele geçirilmesini sağlarsa Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin 1. fıkrası uyarınca hakkında cezaya hükmolunmaz. Suç merci tarafından haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail ya da diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden fail hakkında ise 192. maddenin 3. fıkrasına göre cezada yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 192Kaynağı aç
Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunda soruşturma başlamadan ve örgütün amacı doğrultusunda suç işlenmeden önce örgütü dağıtan veya dağılmasını sağlayan kurucu ve yöneticiler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 221. maddesinin 1. fıkrası uyarınca cezaya hükmolunmaz. Örgüt üyesinin, örgütün faaliyeti çerçevesinde herhangi bir suçun işlenişine iştirak etmeksizin gönüllü olarak örgütten ayrıldığını ilgili makamlara bildirmesi hâlinde hakkında anılan maddenin 2. fıkrası uyarınca cezaya hükmolunmaz. Örgütün faaliyeti çerçevesinde herhangi bir suçun işlenişine iştirak etmeden yakalanan örgüt üyesinin ise pişmanlık duyarak örgütün dağılmasını veya mensuplarının yakalanmasını sağlamaya elverişli bilgi vermesi durumunda, 221. maddenin 3. fıkrası gereğince ceza verilmez. Suç işlemek amacıyla örgüt kuran, yöneten, örgüte üye olan ya da üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen veya örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişinin gönüllü olarak teslim olup örgütün yapısı ve faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili bilgi vermesi durumunda örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçundan ceza verilmez; bu bilgilerin yakalandıktan sonra verilmesi hâlinde ise 221. maddenin 4. fıkrası doğrultusunda bu suçtan dolayı verilecek cezada üçte birden dörtte üçe kadar indirim yapılır. Etkin pişmanlıktan yararlanan kişiler hakkında maddenin 5. fıkrası gereğince bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbirine hükmolunur ve bu süre üç yıla kadar uzatılabilir; ancak 221. maddedeki etkin pişmanlık hükümleri aynı kişi hakkında birden fazla uygulanamaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 221Kaynağı aç
Uyuşturucu madde ticaretinde örgüt faaliyeti artırımı hangi oranda tatbik edilir?
Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 5. fıkrasına göre eylemin suç işlemek amacıyla teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır; suçun örgüt yapısı olmaksızın üç veya daha fazla kişiyle birlikte icrası hâlinde ise artırım yarı oranında yapılır. Eylemin gerçekleştiği tarihteki mevzuat metninin yarı oranında artırım öngördüğü dönemler bakımından ise Türk Ceza Kanunu'nun 7. maddesinin 2. fıkrasındaki lehe kanun ilkesi uygulanır.
Birden fazla kişinin suça karışması tek başına örgüt artırımı için yeterli midir?
Hayır, suç örgütünden söz edilebilmesi için üye sayısının en az üç kişi olmasının yanı sıra örgütün yapısı, sahip bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişli olması ve uyuşturucu madde ticaretinin teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair delil bulunması gerekir.
Örgüt faaliyeti kapsamında uyuşturucu ticaretinde nihai hapis cezasına kanuni bir tavan uygulanır mı?
Evet, Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesinin 7. fıkrası uyarınca süreli hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı kanuni artırımlar uygulansa dahi mahkemece hükmedilecek sonuç hapis cezası otuz yıldan fazla olamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

