Ülke içinde ruhsat olmaksızın veya ruhsata aykırı biçimde işlenen uyuşturucu veya uyarıcı madde fiilleri, on yıldan az olmayan hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası gerektirir. Bu fiiller satmak, satışa arz etmek, başkasına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak, satın almak, kabul etmek ve bulundurmaktır. Kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma ile maddenin kullanılması ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 188Kaynağı aç
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 191Kaynağı aç
Ülke içinde ruhsatsız veya ruhsata aykırı fiiller
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188 inci maddesinin üçüncü fıkrası, uyuşturucu veya uyarıcı madde yönünden ülke içinde işlenen belirli fiilleri bir arada düzenler. Satmak, satışa arz etmek ve başkasına vermek bu sayının içindedir. Sevk etmek, nakletmek ve depolamak da fıkrada yer alır. Satın almak, kabul etmek ve bulundurmak aynı hükme dahildir. Cezanın doğması, fiilin ruhsatsız veya ruhsata aykırı işlenmesine bağlıdır.
Sayılan fiillerden biri işlendiğinde hapis cezası on yılın altında bırakılamaz. Hapis cezasının yanında adlî para cezası da verilir. Adlî para cezasının alt sınırı bin gün, üst sınırı yirmibin gündür. Fıkra, hapis cezasını ve adlî para cezasını birlikte öngörür.
Çocuğa verme veya satmada hapis alt sınırı
Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin verildiği veya satıldığı kişi çocuksa, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz. Bu alt sınır, verme veya satma fiilini gerçekleştiren kişi hakkında uygulanır.
Kullanmak için satın alma, kabul, bulundurma ve kullanma
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 191 inci maddesinin birinci fıkrası, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiyi kapsar. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi de aynı fıkrada cezalandırılır. Ceza, iki yıldan beş yıla kadar hapistir.
188 inci maddenin üçüncü fıkrasındaki bulundurma, ruhsatsız veya ruhsata aykırı ülke içi fiillerden biridir. Bu bulundurma için on yıldan az olmayan hapis cezası ile bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası birlikte öngörülür. 191 inci maddenin birinci fıkrasındaki bulundurma ise kullanmak amacıyla işlenen fiillerdendir. Bu fıkradaki ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir.
Mahkûmiyet ve beraat kararı
Yüklenen suçun işlendiği sabit görülürse sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilir. Bu sonuç, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223 üncü maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 223Kaynağı aç
Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiği sabit olmazsa beraat kararı verilir. Bu hâl, aynı maddenin ikinci fıkrasının (e) bendinde gösterilir.
Soruşturmada kamu davasının ertelenmesi
191 inci maddedeki suçtan başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında kamu davasının açılması beş yıl süreyle ertelenir. Erteleme kararı verilirken 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaz. Hüküm, soruşturma evresine ve bu suça bağlıdır.
Erteleme kararı üzerine Cumhuriyet savcısı şüpheliyi uyarır. Uyarının konusu, erteleme süresi içinde yüklenen yükümlülüklere uygun davranılmaması veya yasakların ihlal edilmesi hâlinde şüpheli bakımından doğabilecek sonuçlardır.
Kolluk birimleri de erteleme kararından haberdar edilir. Bu bildirim, 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 18 inci maddesiyle maddeye eklenen cümlededir.
Denetimli serbestlik, tedavi ve kuruma sevk
Ertelemenin devam ettiği dönemde şüpheli hakkında denetimli serbestlik tedbiri en az bir yıl sürer. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya Cumhuriyet savcısının resen vereceği kararla altı aylık dönemler hâlinde uzatılabilir. Eklenecek süre en fazla iki yıldır. Uzatma zorunlu değildir. Hüküm, 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 18 inci maddesiyle değiştirilmiştir.
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanan kişi, gerek görülmesi hâlinde bu süre içinde tedaviye alınabilir. Fıkra, tedaviyi her şüpheli için zorunlu kılmaz; gerek görülmesini ve tedaviye alınabilmeyi arar.
Cumhuriyet savcısı, erteleme sürerken şüphelinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını ortaya koymak için ilgili kuruma sevkine karar verir. Sevk, yılda en az iki defa yapılır. Düzenleme, 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 18 inci maddesiyle değişik fıkrada yer alır.
Erteleme süresi içindeki ihlal
Kişi, erteleme süresi içinde kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar ederse hakkında kamu davası açılır. Israr şartı bu ihtimale özgüdür.
Aynı süre içinde, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi yeniden satın almak, kabul etmek veya bulundurmak da kamu davasının açılacağı hâllerdendir. Maddeyi kullanmak ayrıca sayılır. Bu hâllerde ısrar şartı ayrıca aranmaz.
Erteleme süresi içinde kullanmak amacıyla yeniden satın alma, kabul etme veya bulundurma ya da madde kullanma, dördüncü fıkra bakımından ihlal nedeni kabul edilir. Bu fiiller ayrı bir soruşturmanın ve kovuşturmanın konusu yapılmaz.
Kovuşturmaya yer olmadığı ve yeniden erteleme
Şüpheli, erteleme süresi boyunca dördüncü fıkradaki yükümlülüklere aykırı hareket etmez ve yasakları da ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Karar, bu iki şartın birlikte bulunmasına bağlıdır.
Dördüncü fıkra uyarınca kamu davası açıldıktan sonra durum değişir. Birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği ileri sürülerek yeni bir soruşturma açılırsa, ikinci fıkraya göre kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez. Yasak, hem kamu davasının dördüncü fıkra yolundan açılmış olmasına hem de sonraki soruşturmanın birinci fıkradaki suçun tekrarı iddiasına dayanmasına bağlıdır.
Kovuşturmada hükmün açıklanmasının geri bırakılması
Kovuşturma, 188 inci maddede tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan açılmış olabilir. Kovuşturma, 190 ıncı maddede tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırma suçundan da açılmış olabilir. Bu evrede suçun münhasıran 191 inci madde kapsamına girdiği anlaşılırsa, sanık hakkında 191 inci madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
191 inci maddede aksi bir kural yoksa, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171 inci maddesindeki kamu davasının ertelenmesi hükümleri veya 231 inci maddesindeki hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanır. Beş yıllık ertelemede 171 inci maddedeki şartların aranmayacağı ise 191 inci maddenin ikinci fıkrasında ayrıca yazılmıştır.
Toplu bulunulan yerlere iki yüz metreden yakınlık
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde alma, kabul etme, bulundurma yahut kullanma fiillerinin umumi veya umuma açık alanlarda işlenmesi durumunda cezada artırıma gidilir. Düzenlemeye göre eylem; eğitim, tedavi, askerî ya da sosyal gaye ile toplu bulunulan okul, kışla, yurt, hastane yahut ibadethane gibi alanların sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafede gerçekleşmişse verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bu mesafe tespit edilirken söz konusu yapıların çevre duvarı, tel örgü ya da benzeri fiziki işaretlerle belirlenen sınırları esas alınır.
Artırım yalnız birinci fıkradaki fiillere özgüdür. İki yüz metre, anılan bina ve tesislerin sınırına yakınlıktır; çevre duvarı, tel örgü, benzeri engel veya işaret varsa sınır bunlar esas alınarak belirlenir. Fiilin işlendiği yerin umumi veya umuma açık yer olması gerekir. Hüküm, 27/3/2015 tarihli ve 6638 sayılı Kanun'un 12 nci maddesiyle eklenen fıkradır.
Sık sorulan sorular
Kullanmak için uyuşturucu bulundurmanın cezası nedir?
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde bulunduran kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Aynı hapis aralığı, kullanmak için satın alan veya kabul eden kişi ile maddeyi kullanan kişi için de geçerlidir.
Ülke içinde uyuşturucu satmanın cezası nedir?
Ruhsat olmadan veya ruhsata aykırı biçimde ülke içinde uyuşturucu ya da uyarıcı madde satmanın cezası, on yıldan az olmayan hapis ile bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezasıdır. Satışa arz etme, başkasına verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul ve bulundurma da üçüncü fıkrada aynı yaptırıma bağlanmıştır.
Çocuğa uyuşturucu verilir veya satılırsa hapis cezası ne olur?
Verilen veya satılan kişi çocuksa, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz. Alt sınır, maddeyi veren kişi ve satan kişi hakkındadır.
Kullanma suçunda kamu davası ne kadar süreyle ertelenir?
Bu suçtan başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında kamu davasının açılması beş yıl süreyle ertelenir. Ertelemede 171 inci maddedeki şartlar aranmaz.
Erteleme sürerken madde kullanmak ayrı bir dava açılmasına yol açar mı?
Erteleme süresi içindeki kullanma, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ile kovuşturmanın konusu yapılmaz. Aynı fıkra, kullanma hâlinde kişi hakkında kamu davası açılacağını da düzenler.
Denetimli serbestlik en az ne kadar sürer?
Erteleme süresi içinde denetimli serbestlik tedbiri en az bir yıl uygulanır. Süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi veya Cumhuriyet savcısının resen kararıyla altı aylık dilimler hâlinde en fazla iki yıl daha uzatılabilir.
Tedavi her şüpheliye uygulanır mı?
Hayır. Denetimli serbestlik altındaki kişi, ancak gerek görülürse ve denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir.
Erteleme süresi kurallara uygun geçerse hangi karar verilir?
Dördüncü fıkradaki yükümlülüklere aykırılık ve yasak ihlali olmadan erteleme süresi tamamlanırsa şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Kamu davası açıldıktan sonra erteleme yeniden verilebilir mi?
Dördüncü fıkra uyarınca kamu davası açıldıktan sonra, birinci fıkradaki suçun tekrar işlendiği iddiasına dayanan soruşturmada ikinci fıkradaki erteleme kararı verilemez.
İmal ve ticaret kovuşturmasında suç 191 inci madde kapsamına girerse ne olur?
188 inci maddedeki imal ve ticaret suçundan veya 190 ıncı maddedeki kullanılmasını kolaylaştırma suçundan açılan kovuşturmada, suçun münhasıran 191 inci madde kapsamına girdiği anlaşılırsa sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
Toplu bulunulan yerin yakınında birinci fıkradaki fiil işlenirse ceza artar mı?
Evet. Birinci fıkra kapsamındaki eylemlerin eğitim, sağlık, dinî, askerî ya da sosyal nitelikli okul, yurt, hastane, ibadethane yahut kışla gibi binaların sınırlarına iki yüz metreden yakın umumi yerlerde işlenmesi durumunda ceza yarı oranında artırılır. Söz konusu mesafe, tesislerin çevre duvarı, tel örgüsü ya da benzeri işaretlerle çevrilmiş sınırları esas alınarak belirlenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy