Uyuşturucu Madde İmal ve Ticareti Suçu ve Cezası

Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin yetkisiz üretilmesi, sınır ötesine taşınması ya da yurt içinde dağıtılması, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinde yaptırıma tabi tutulmuştur. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı imal, ithal ve ihraç eylemlerinde yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ile iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülürken, ülke içindeki satış, devir, nakil veya bu amaçlarla bulundurma eylemlerinde hapis cezasının alt sınırı on yıl olarak düzenlenmiştir.

İmal, İthal ve İhraç Fiillerinin Cezası

Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, izin almaksızın veya verilen iznin sınırlarını aşarak uyuşturucu ya da uyarıcı madde imal eden, ülkeye getiren veya yurt dışına çıkaran şahıslar yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası yaptırımı ile karşılaşır. Söz konusu hapis cezasının yanı sıra fail hakkında iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası uygulanır.

Madde ihracına yönelik eylemlerin hedef ülkedeki kanunlar gereğince ithalat kabul edilmesi neticesinde o ülkede yargılama yapılmışsa, yabancı mahkemece verilen mahkûmiyet kararının bizzat infaz edilmiş bölümü Türkiye'deki ihracat davasında hükmedilen ceza süresinden mahsup edilir.

Yurt İçi Ticaret ve Bulundurma Eylemleri

Uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin izin sınırları dışında ülke sınırları dahilinde alım satıma konu edilmesi, üçüncü şahıslara verilmesi, taşınması, nakledilmesi, saklanması veya kabul edilmesi 188. maddenin üçüncü fıkrası doğrultusunda cezalandırılır. Bu fiilleri gerçekleştiren failler on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasına çarptırılır. Söz konusu maddenin bir çocuğa satılması veya teslim edilmesi durumunda ise bu fiili gerçekleştiren kişiye, yani maddeyi veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

Cezayı Artıran Nitelikli Hâller

Ticarete konu edilen maddenin niteliği bakımından özel bir artırım öngörülmüştür. Suça konu uyuşturucu veya uyarıcı maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, amfetamin ve türevleri ile sentetik kannabinoid, sentetik katinon veya sentetik opioid ve türevlerinden biri olması durumunda kanundaki ceza yarı oranında yükseltilir.

Ülke içindeki dağıtım ve ticaret fiillerinin; okul, öğrenci yurdu, sağlık kuruluşu, kışla ya da ibadethane benzeri eğitim, tedavi, askerî veya sosyal amaçlarla topluca bulunulan binalar ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel ya da işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi ya da umuma açık yerlerde icra edilmesi cezayı yarı oranında artıran bir diğer nitelikli unsurdur.

Fiilin failler bakımından taşıdığı özellikler de ceza miktarında belirleyicidir. Yargılamaya konu eylemlerin üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumunda ceza yarı oranında artırılırken, suç işleme amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti doğrultusunda işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılarak iki katına çıkarılır.

Mesleki sıfatlarını taşıyan bazı kişiler için de ceza artırımı uygulanır. Eylemlerin tabip, diş hekimi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı gibi sağlık hizmeti sunanlar ya da kimyacılık ve ecza ticaretiyle meşgul olan kişiler tarafından gerçekleştirilmesi hâlinde yaptırım yarı oranında artırılır.

İzne Tabi Maddeler ve Hammaddeler

Etkisi itibarıyla uyuşturucu veya uyarıcı nitelik taşıyan fakat üretilmesi resmî makam iznine ya da temini hekim reçetesine bağlanmış ürünler açısından da ilgili ceza hükümleri uygulanır. Ancak yargılama makamı bu maddelere yönelik eylemlerde takdir yetkisini kullanarak verilecek cezayı yarısına kadar indirebilir.

Uyuşturucu ya da uyarıcı etkisi bulunmasa dahi bu maddelerin üretim aşamasında kullanılan ve ithali yahut imali izne tabi tutulan öncül maddeleri izinsiz biçimde ithal eden, üreten, satan, alan, sevk eden, nakleden, depolayan ya da ihraç eden kimseler sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.

Etkin Pişmanlık ve Cezadan Kurtulma Hâlleri

Uyuşturucu madde imal ve ticaretine iştirak eden şahıs, yetkili merciler suçtan haberdar olmadan önce diğer suç ortaklarını ve maddelerin saklandığı yahut üretildiği yerleri merciine bildirirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlaması hâlinde şahıs hakkında ceza tayin edilmez.

Resmî makamların olayı öğrenmesinden sonra devreye giren pişmanlık düzenlemesinde ise gönüllü olarak suçun aydınlatılmasına, faillerin veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına katkı sağlayan kişiye verilecek ceza, yapılan yardımın derecesine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir.

Kullanma amacıyla madde temin eden, kabul eden veya üzerinde bulunduran kişiler açısından da soruşturma öncesi bildirim imkânı tanınmıştır. Yetkili organlarca henüz tespit yapılmadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmasını veya maddenin bulunmasını kolaylaştıran kişiye cezai yaptırım uygulanmaz.

Uyuşturucu madde kullanan kişinin, hakkında kullanmak için bulundurma veya temin etme suçu gerekçesiyle soruşturmaya başlanmadan önce yetkili makamlara yahut sağlık kuruluşlarına müracaat ederek tedavi talep etmesi durumunda cezaya hükmolunmaz. Bu müracaatın yapılması hâlinde kamu görevlileri ile sağlık mesleği çalışanlarının suçu yetkililere ihbar etme yükümlülüğü doğmaz.

Kullanma Amacıyla Bulundurma Suçu ile Ayrım

Ticaret ve dağıtım suçlarından farklı olarak uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi yalnızca kişisel kullanımı için satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da kullanan kişiler iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalır.

Kullanmak amacıyla madde temin etme veya kullanma fiilinden ötürü yürütülen soruşturmalarda şüpheli konumundaki şahıs hakkında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesindeki genel şartlar aranmaksızın beş yıllık süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi yönünde karar verilir.

Erteleme Sürecinde Denetimli Serbestlik ve İhlal Hâlleri

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verildiğinde şüpheli hakkında erteleme süresi boyunca asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine ya da Cumhuriyet savcısının re'sen kararıyla altışar aylık dönemler hâlinde en fazla iki yıl daha uzatılabilir.

Erteleme süresi içinde kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar eden, tekrar kullanmak için uyuşturucu ya da uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da bu maddeyi kullanan şüpheli hakkında kamu davası açılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy