Sahte Oyunculuk Eğitimi ve Dolandırıcılık Suçu

Cazip kazanç ilanlarıyla kişilerin sahte oyunculuk eğitimine yöneltilmesi ve hileli vaatler kullanılarak maddi kazanç sağlanması, bu fiil düzeninin çerçevesini oluşturur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesinin birinci fıkrası, hileli davranışı, aldatmayı, zararı ve yararı birlikte arar. Aldatılan kişinin veya bir başkasının zararı ile failin kendisine ya da başkasına sağladığı yarar bu fıkrada yan yanadır. Hapis cezası bir yıldan başlar ve beş yıla kadar çıkar. Adlî para cezası beşbin günü geçemez. Nitelikli hâl ise 158. maddenin birinci fıkrasında bentler hâlinde yazılan işleniş biçimlerinden birinin gerçekleşmesine bağlıdır.

İlan, göstermelik eleme ve eğitime çağrı

Düzen, sosyal medya veya diğer platformlarda yayımlanan cazip ilanlarla kurulur. Eleme göstermelik tutulur. Kişiye elemeyi geçtiği bildirilir ve oyunculuk eğitimi adı altında bir programa davet edilir. Kurumsal bir görünüm yaratmak için Instagram gibi platformlarda profesyonel hesaplar açılır. Şık tasarım ve inandırıcı reklam, güven oluşturmaya yönelik araç olarak kullanılır.

Eğitim için yüklü bir nakit ödeme istenir. Nakit ödeyemeyen kişiden senet alınır. Eğitim sürecinde profesyonel olmayan kişiler eğitmen olarak tanıtılır ve sahte oyunculuk dersi verilir. Eğitmenler genellikle günlük kiralık elemanlardan oluşur. Kendilerini tanıtmak ve isimlerini söylemekten kaçınırlar. Doğrudan nakit alınması veya senet imzalatılması, bu düzende ekonomik kazancın elde edildiği boyut içinde yer alır.

Temel suçun unsurları

157. maddenin birinci fıkrası, hileli davranışı, bu davranışla bir kimsenin aldatılmasını, aldatılan kişinin veya bir başkasının zararına olmayı ve failin kendisine ya da başkasına yarar sağlamasını birlikte düzenler. Cezanın ölçüsü de aynı fıkrada yazılıdır: bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası. Fıkra, sahte oyunculuk eğitimini ayrı bir suç tanımı olarak yazmaz. Bu vaadin temel suça girmesi, fıkradaki unsurların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

Hile, yanılgı ve yarar

Yargıtay 15. Ceza Dairesinin E. 2012/15179, K. 2014/1911 sayılı kararındaki genel açıklamaya göre dolandırıcılık, failin bir kişiyi hataya sevk edebilecek hileye başvurması ve bu hile sonunda kendisi veya üçüncü kişi lehine, mağdurun ya da bir başkasının zararına yarar elde etmesiyle kurulur. Karar, hileyi nitelikçe yalan olan bir davranış diye tanımlar. Davranış belirli bir ağırlık, yoğunluk ve ustalık taşımalı, uygulanış biçimi ise mağdurun olayı kendisinin inceleyebilmesini kapatacak hareketlerden oluşmalıdır.

Aynı kararda, başvurulan hileyle mağdurun yanılgıya düşürülmesi ve bu yanılgı yüzünden söylenenlere inanan mağdurun sanık ya da bir başkası lehine haksız çıkar sağlaması aranır. 157. maddenin birinci fıkrası ise aldatılan kişinin veya bir başkasının zararına olarak failin kendisine ya da başkasına yarar sağlanmasını yazar. Yarar ve haksız çıkar ifadeleri yan yana durur. Biri diğerinin yerine geçirilerek tek terime indirgenmez. Hilenin aldatmaya elverişli olup olmadığı her olayda ayrı değerlendirilir. Olayın özelliği, fiille ilişkisi, mağdurun durumu ve kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı gözetilir.

Nitelikli hâllerin bentleri

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrası, dolandırıcılığın bentlerde sayılan suretlerle işlenmesi hâlinde üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunacağını yazar. (a) bendi dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle işlenmeyi, (b) bendi kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmayı, (c) bendi ise kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmayı kapsar. Her bent kendi koşulunu taşır.

(d) bendi, kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılmasını nitelikli hâl sayar. (e) bendi, fiilin kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenmesini yazar. Araç olarak kullanılma ile zararına olma, aynı fıkrada birbirinden ayrı koşullardır.

(f) bendi, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılmasını kapsar. (g) bendi, basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmayı sayar. Bentler, anılan aracı ve bu aracın kullanılması veya sağladığı kolaylıktan yararlanma biçimini kendi metninde yazar.

(h) bendi iki görünümü düzenler. Birincisi, tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında işlenen fiildir. İkincisi, kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında işlediği fiildir. (i) bendi, serbest meslek sahibi kişilerin mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güveni kötüye kullanması suretiyle işlenmeye ilişkindir. Bu bent, serbest meslek sıfatı ile meslekten doğan güvenin kötüye kullanılmasını birlikte arar.

(j) bendi, banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla işlenmeyi kapsar. (k) bendi, sigorta bedelini almak maksadıyla işlenmeye ilişkindir. (l) bendi, kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtmasını ya da bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesini sayar.

Birinci fıkranın bentleri, sahte oyunculuk eğitimini, hileli vaadi, nakit ödenmesini veya senet imzalatılmasını ayrı bir nitelikli hâl olarak adlandırmaz. Üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası, sayılan hâllerden birinin işlenmesi koşuluna bağlanmıştır. Hangi bentin gerçekleştiği gösterilmeden bu aralık, 157. maddedeki temel cezanın yerine geçirilerek uygulanamaz.

Bazı bentlerde yükselen alt sınır

(e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz. Bu bentlerde adlî para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Alt sınır ve iki kat kuralı, cümlede sayılan bentlerin dışındaki hâllere kendiliğinden yayılmaz.

İş gördürme vaadi ve cezanın artırılması

Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan ve onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahsederek, belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatıp başkasından menfaat temin eden kişi, 158. maddenin birinci fıkrası hükmüne göre cezalandırılır. Hüküm, kamu görevlisiyle ilişki ve hatır iddiasını, belirli bir işin gördürülmesi vaadini ve bu vaatle aldatarak menfaat teminini birlikte arar. Oyunculuk eğitimi veya rol vaadi, bu koşullar bulunmadan aynı fıkra kapsamında cezalandırılmaz.

158. maddede ve 157. maddede yer alan suçlar üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suçun, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Artırım, birlikte işleyen kişi sayısının üç veya daha fazla olmasına ya da örgütün faaliyeti koşuluna bağlıdır.

Kamu kurumunun zararına işlenen hâl

Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık işlenmesi nitelikli hâl kabul edilir. Aynı hâl, 158. maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olma olarak yazılır. Hangi kurum ve kuruluşun kamusal nitelik taşıdığı, kurumun kadro bakımından bağlı olduğu durumu düzenleyen mevzuata göre belirlenir.

Bu nitelikli hâlin oluşması, eylemin kamu kurum ve kuruluşlarının mal varlığına zarar vermek amacıyla işlenmesini gerektirir. Zarar vermek, kamu kurum ve kuruluşlarından hakkı olmayan bir parayı almak ya da bir borcu geri vermemek şeklinde olabilir. Zarar gören, kamu kurum ve kuruluşunun tüzel kişiliğidir. Kamu kurum ve kuruluşunun zararı bulunmuyorsa, kamu kurumunun zararına dayanan bu nitelikli hâl meydana gelmez. Yargıtay 15. Ceza Dairesinin E. 2012/15179, K. 2014/1911 sayılı kararında, kamu yararına çalışan hayır kurumlarının zararına işlenen dolandırıcılığın, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına ilişkin bu nitelikli hâl bakımından madde kapsamında olmadığı açıklanır.

Oyuncu görünümlü bildirge iddiasında bozma

Yargıtay 15. Ceza Dairesinin E. 2012/15179, K. 2014/1911 sayılı kararında ele alınan iddia, nitelikli dolandırıcılık ve resmî belgede sahteciliği birlikte içerir. Bir tanıtım şirketinin yetkilisi olduğu belirtilen sanık hakkında, şirketin fiilen faaliyette olmadığı, daha önceki dönemlerde on sekiz yaşından küçük çocuklar çalışmamasına rağmen 2008 yılı nisan ayında yirmi üç çocuk için işe giriş bildirgesi düzenlenerek çocukların sigortalı gösterildiği ileri sürülmüştür. Bildirilen adreste başka bir kişinin oturduğu, bildirgelerin de bu çocukların 5510 sayılı Kanun'un emeklilik yaşı uygulamasından etkilenmemesi amacıyla sahte düzenlendiği iddianın konusudur. Anlatım, iddia olunan somut olaya ilişkindir.

Yirmi üç sigortalı çocuğa ilişkin oyuncu sözleşmeleri, velilerden alınan muvafakatname örnekleri ve Ticaret Sicili Memurluğunun yazıları uyarınca sanık hakkında beraat kararı verilmiştir. Yargıtay 15. Ceza Dairesinin E. 2012/15179, K. 2014/1911 sayılı kararı, eksik incelemeyle kurulan bu beraate rağmen gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek şekilde tespitini aramıştır. Sanığa, suç tarihlerinde sigortalı gösterilen çocuklara oyunculuk eğitimi verilip verilmediği sorulması istenmiştir. Çocukların bir reklam, dizi, film veya programda oyuncu olarak yer alıp almadığı da sorulacak, varsa buna ilişkin görüntülerin sunulması istenecektir. Eğitim, bu dosyada gerçeğin belirlenmesi için sorulan hususlardandır. Verilmemiş olması, suçun kurulduğu veya kurulmadığı yönünde bir hüküm değildir.

Sanıktan, adres değişikliğinden sonra şirketin hangi adreste faaliyette bulunduğunun sorulması ve bildirdiği adreste faaliyet bulunup bulunmadığının tespiti istenmiştir. Katılan kurumdan, çocuklara ilişkin sigorta primlerinin düzenli yatırılıp yatırılmadığı sorulur. Oyuncu sözleşmesi ile muvafakatnameleri imzalayan velilerin tanık olarak dinlenmesi ve sanığın hukuki durumunun toplanan bütün delillerin sonucuna göre belirlenmesi de gerekli görülmüştür. Bu araştırmalar, dosyadaki eksik incelemeye yöneliktir. Eksik incelemeyle kurulan beraat hükmü, katılan vekilinin temyiz itirazları yerinde görülerek 05.02.2014 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur. Sonuç beraatin bozulmasıdır. Mahkûmiyet veya yeni bir beraat kurulmamıştır. Kararda karşı oy da yoktur. Hileye ilişkin genel açıklama, bu sonuçtan ayrıdır.

Şüphe uyandıran belirtiler ve suç duyurusu

Firma adı veya geçmiş projeler araştırıldığında güvenilir bir bilgi bulunamaması, eğitim için yüksek miktarda nakit veya senet istenmesi ve kurumsal görüntünün ayrıntılı bilgi verilmeden şişirilmesi, dolandırıcılık olabileceğine işaret eden belirtilerdir. Bu hâllerde dolandırıcılık olabileceği söylenir. Belirtilerin bulunması, her ilanın suç oluşturduğu sonucu vermez.

Dolandırıldığını düşünen kişi bir avukata danışarak hukuki süreci başlatabilir. Dolandırıcılığı yapan kişiler hakkında savcılığa suç duyurusunda da bulunabilir.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy