Uyuşturucu madde, merkezi sinir sistemini etkileyerek duygu, düşünce, algı ve davranışları değiştirebilen maddelerin genel adıyla anlatılır. Tıbbi kullanım sınırlı ve denetimli olabilir; kötüye kullanımda bağımlılık, tolerans ve yoksunluk doğabilir. Başka bir anlatımda ise bilinç, algı ve ruh hali üzerinde değişiklik yaratan, bağımlılık potansiyeli yüksek kimyasal maddeler olarak tanımlanır.
Köken ve etki yönünden ayrımlar
Bir açıklama maddeleri kökenlerine göre doğal, yarı sentetik ve sentetik diye ayırır. Doğal örnekler kannabis ve afyon türevleri, yarı sentetik örnekler morfin ve eroin, sentetik örnekler amfetamin, metamfetamin ve MDMA’dır. Etki yönünden opioidler, uyarıcılar, halüsinojenler, sedatif-hipnotikler, kokain ve türevleri ile uçucu solventler sayılır.
Başka bir açıklama genel ayrımı uyarıcılar, depresanlar ve halüsinojenler olmak üzere üç ana kategoriyle kurar. Bu iki anlatım aynı bağlayıcı liste değildir; biri köken ve daha geniş etki gruplarını, diğeri üç ana etki kategorisini esas alır.
İmal, ithal ve ihraç
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinin birinci fıkrası, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız ya da ruhsata aykırı imal, ithal veya ihraç eden kişi için yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası öngörür. Ayrıca ikibin günden yirmibin güne kadar adli para cezası uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 188Kaynağı aç
ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla
kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile
cezalandırılır.
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından
ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda
hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye'de uyuşturucu veya uyarıcı madde
ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.
(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri
ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden,
başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden,
bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne
kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle: 18/6/2014 – 6545/66
md.) Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin
çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş
yıldan az olamaz.[79]
(4) (Değişik: 27/3/2015-6638/11
md.) a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin
eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve
türevleri, sentetik katinon ve türevleri,
sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin
ve türevleri olması,[80]
b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane
gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler
ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle
belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma
açık yerlerde işlenmesi,
hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) (Değişik: 18/6/2014 – 6545/66 md.) Yukarıdaki fıkralarda
gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi
hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün
faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen
reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü
madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 29/6/2005
– 5377/22 md.) Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki
doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve
ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden,
imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden
kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar
adlî para cezası ile cezalandırılır.[81][82]
(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner,
sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık
hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından
işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ihracın diğer ülkede ithal sayılması nedeniyle o ülkede hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de ihraca ilişkin hükümden mahsup edilir.
Ülke içindeki ticaret ve bulundurma
Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinin üçüncü fıkrası, ülke içinde ruhsatsız veya ruhsata aykırı satma, satışa arz, başkasına verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul ve bulundurmayı on yıldan az olmamak üzere hapis cezasına bağlar. Bu fiillerde ayrıca bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası vardır.
Verilen veya satılan kişi çocuksa, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz. Bu alt sınır fıkradaki bütün failler için değil, veren veya satan kişi yönünden öngörülmüştür.
Kişisel kullanım ile ticari faaliyet aynı değerlendirmeye tabi tutulmaz. Ele geçirilen maddenin türü, miktarı ve kullanım amacı önem taşır; her somut olay ayrıca incelenir. Bu açıklama belirli bir miktar eşiği koymaz.
Cezayı artıran ve azaltabilen haller
Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinin dördüncü fıkrası, maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri ya da amfetamin ve türevleri olmasını yarı oranında artırım nedeni sayar. Üçüncü fıkradaki fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan bina ve tesisler ile belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi de aynı sonucu doğurur.
188. maddede gösterilen suçlar üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse ceza yarı oranında artar. Suçun, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde artırım bir kattır.
Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabibin reçetesine bağlı olan ve uyuşturucu ya da uyarıcı etki doğuran maddelerde önceki fıkralar uygulanır. Verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir; indirim zorunlu değildir.
Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmayan, fakat üretiminde kullanılan ve ithali ya da imali izne bağlı maddeyi maddede sayılan biçimde ithal, imal, satma, satın alma, sevk, nakil, depolama veya ihraç etme ayrıca cezalandırılır. Ceza, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adli para cezasıdır.
188. maddedeki suçlarda yarı oran artırım, failin belirli mesleklerden olmasına bağlanır. Bu sonuç tabip, diş tabibi, eczacı ve kimyager yönünden doğar. Veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe ve hemşire de aynı artırımı gerektirir. Diş teknisyeni, hastabakıcı ve sağlık hizmeti veren kişi ile kimyacılık ya da ecza ticareti yapan kişi bakımından da ceza yarı oranında artar.
Kullanmayı kolaylaştırma ve özendirme
Türk Ceza Kanunu’nun 190. maddesinin birinci fıkrası, kullanılmayı kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlamayı, yakalanmayı zorlaştıracak önlem almayı ve kullanma yöntemleri hakkında başkalarına bilgi vermeyi cezalandırır. Ceza beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adli para cezasıdır.
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre kullanılmayı alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası alır. Yanında bin günden onbin güne kadar adli para cezası da vardır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 190Kaynağı aç
kolaylaştırmak için;
a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan,
b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan,
c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren,
Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî
para cezası ile cezalandırılır.[84]
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu
nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden
onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.84 [85]
(3) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager,
veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı,
sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi
tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.85
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek
veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak[86]
190. maddedeki suçlarda meslek artırım ayrı fıkrada düzenlenir. Fail tabip, diş tabibi, eczacı veya kimyager ise verilecek ceza yarı oranında artar. Aynı sonuç veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe ve hemşire için de geçerlidir. Diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren kişi ile kimyacılık veya ecza ticaretiyle uğraşan kişi de bu kapsamdadır.
Kullanmak için bulundurma ve kullanma
Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinin birinci fıkrası, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almayı, kabul etmeyi ve bulundurmayı kullanma fiiliyle birlikte düzenler. Bu fiiller iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 191Kaynağı aç
(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden
veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan
beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar
aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar
verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında
kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal
ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır.
(Ek cümle:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme kararı kolluk birimlerine de
bildirilir.
(3) (Değişik:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme süresi zarfında
şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet
savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha
uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi
hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir.
Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp
kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma
sevkine karar verir.
(4) Kişinin, erteleme süresi zarfında;
a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine
uygun davranmamakta ısrar etmesi,
b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul
etmesi veya bulundurması,
c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması,
hâlinde, hakkında kamu davası açılır.
(5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya
uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu
veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve
ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.
(6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci
fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci
fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez.
(7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen
yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde,
hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
(8) Bu Kanunun;
a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve
ticareti,
b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullanılmasını kolaylaştırma,
suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde
kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri
çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
(9) Bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde, Ceza Muhakemesi
Kanununun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171 inci maddesi
veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231 inci maddesi
hükümleri uygulanır.
(10) (Ek: 27/3/2015-6638/12 md.) Birinci fıkradaki fiillerin;
okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve
sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı,
tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz
metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde
verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Etkin pişmanlık
Birinci fıkradaki fiillerin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu yerler ile belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır.
Metamfetamin bakımından da 188, 190 ve 191. maddelerin uygulama alanı bulduğu belirtilir. Ayrı bir metamfetamin cezası gösterilmez. 188. maddedeki yarı oran artırım, maddenin dördüncü fıkrada sayılan türlerden olmasına bağlıdır.
Kamu davasının ertelenmesi
191. madde kapsamındaki soruşturmada, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesindeki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, şüpheliyi yükümlülüklere uymaması veya yasakları ihlal etmesi halinde doğabilecek sonuçlar konusunda uyarır.
Erteleme süresince asgari bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık dönemlerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir.
Denetimli serbestlik uygulanan kişi, gerek görülmesi halinde bu süre içinde tedaviye tabi tutulabilir. Tedavi zorunlu değildir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresinde madde kullanılıp kullanılmadığını belirlemek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.
Şüpheli, yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar ederse kamu davası açılır. Tekrar kullanmak için madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da madde kullanması da kamu davasının açılması sonucunu doğurur. Israr şartı yükümlülük ve tedavi yönünden aranır.
Erteleme süresi içinde kullanmak için tekrar satın alma, kabul veya bulundurma ya da maddeyi kullanma ihlal nedeni sayılır. Bu fiiller ayrı soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. Sonuç, erteleme süresi içindeki bu tekrar fiillere ilişkindir.
Dördüncü fıkra uyarınca kamu davası açıldıktan sonra, birinci fıkradaki suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda yeniden erteleme kararı verilemez.
Şüpheli erteleme süresinde dördüncü fıkradaki yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
188. maddedeki imal ve ticaret veya 190. maddedeki kullanmayı kolaylaştırma kovuşturmasında fiilin münhasıran 191. madde kapsamına girdiği anlaşılırsa, sanık hakkında bu madde çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
191. maddede aksine düzenleme yoksa, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171. maddesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231. maddesi uygulanır.
Test sonucunun gösterdiği husus
Pozitif test sonucunun, kişinin idrar vermeden önceki yakın geçmişte uyuşturucu madde aldığını gösterdiği belirtilir. Trafikte ön test pozitif çıkarsa kan ve idrar testi istenir; onun da pozitif olması halinde kişinin uyuşturucu aldığı kabul edilir.
Uyuşturucu madde nasıl tanımlanır?
Merkezi sinir sistemini etkileyerek duygu, düşünce, algı ve davranışları değiştirebilen; bilinç, algı ve ruh hali üzerinde etki yapabilen maddelerin genel adı olarak tanımlanır. Kötüye kullanımda bağımlılık, tolerans ve yoksunluk doğabileceği de açıklanır.
Uyuşturucu türleri nasıl gruplanır?
Bir ayrım doğal, yarı sentetik ve sentetik köken ile opioid, uyarıcı, halüsinojen, sedatif-hipnotik, kokain ve türevleri ve uçucu solvent gruplarını kullanır. Diğer ayrım uyarıcı, depresan ve halüsinojen kategorilerini esas alır.
Ruhsatsız imal, ithal veya ihracın cezası nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinin birinci fıkrasına göre ceza, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adli para cezasıdır.
Ülke içindeki satış ve bulundurmanın alt sınırı nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinin üçüncü fıkrasına göre hapis cezası on yıldan az olamaz; ayrıca bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası öngörülür.
Çocuğa verme veya satma cezayı nasıl etkiler?
Verilen veya satılan kişi çocuksa, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.
Kullanma suçunun hapis aralığı nedir?
Kullanmak için satın alma, kabul veya bulundurma ya da kullanma, Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinin birinci fıkrasına göre iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Kullanma suçunda erteleme süresi ne kadardır?
Soruşturmada Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesindeki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.
Erteleme sırasındaki tekrar fiil ayrı dava olur mu?
Erteleme süresi içinde kullanmak için tekrar satın alma, kabul veya bulundurma ya da maddeyi kullanma ihlal nedenidir ve ayrı soruşturma ya da kovuşturma konusu yapılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy