Unidroit Teşkilatının Kuruluş Amacı ve Yapısı
Özel Hukukun Yeknesaklaştırılması için Uluslararası Enstitü (Unidroit), farklı devletlerin özel hukuk düzenlemelerinin yeknesaklaştırılması ve koordinasyonunun sağlanması amacıyla metotlar araştırmak ve yeknesak bir özel hukuk uygulamasının gelişimini hazırlamak üzere kurulmuştur.
Kurum, 1926 yılında Ernst Rabel ve Vittorio Scialoja öncülüğünde Milletler Cemiyeti bünyesinde özel hukukun yeknesaklaştırılması amacıyla faaliyete başlamış, daha sonraki süreçte bağımsız bir uluslararası kuruluş olarak varlığını sürdürmüştür.
Unidroit faaliyetleri, Genel Kurul tarafından her beş yılda bir seçilen ve farklı ülkelerden gelen yirmi beş uzman hukukçunun yer aldığı Yönetim Konseyi tarafından yürütülmektedir.
Unidroit Prensiplerinin Kapsamı ve Ticari Sözleşmelerdeki Yeri
Milletlerarası Ticarete İlişkin Unidroit Prensipleri, belirli bir sözleşme türüyle sınırlı kalmayıp genel sözleşmeler hukuku alanını düzenlemektedir. Bu genel nitelik dolayısıyla kurallar satım, ödünç ve inşaat gibi çeşitli sözleşme tiplerine esnek biçimde uyarlanabilme özelliğine sahiptir.
Prensiplerde yer verilen ticari niteleme, bu kuralların tüketici sözleşmelerine uygulanamayacağını ifade eder. Düzenleme alanı yalnızca sınır aşan mal alım satımıyla sınırlı tutulmamış; yatırım, imtiyaz ve servis gibi geniş bir alandaki ticari sözleşmeleri kapsayacak biçimde hazırlanmıştır.
Prensiplerin oluşturulmasında yalnızca çok sayıda ülke hukukunda kabul gören ortak çözümlerle yetinilmemiş, sınır aşan ticari ilişkilerin gereklerine daha elverişli görülen kurallar da benimsenmiştir.
Yabancılık Unsuru ve Emredici Kuralların Sınırı
Unidroit Prensipleri yabancılık unsurunu geniş kapsamda değerlendirmekte olup tarafların vatandaşlığı, ifa yeri ve uygulanacak maddi hukuk gibi bütün unsurlarıyla sırf tek bir devleti ilgilendiren iç sözleşmeleri kapsam dışında tutar.
Taraflar, yabancılık unsuru taşımayan iç ilişkilerinde de Unidroit Prensipleri'nin tatbik edileceğini kararlaştırabilirler. Ancak yabancılık unsuru bulunmayan iç sözleşmelerde ilgili ulusal hukukun emredici nitelikteki normları bağlayıcılığını korur.
Prensipler kural olarak taraf iradesi ve sözleşme serbestisi esasına dayanmaktadır. Buna karşılık iyi niyet ve dürüstlük kuralı, hakkın kötüye kullanılmaması ile aşırı yararlanmaya ilişkin kurallar emredici nitelikte olup tarafların bu hükümlerin aksini kararlaştırması yasaktır.
Model Sözleşmelerde Prensiplerin Uygulanması
Milletlerarası Ticaret Odası, çeşitli sözleşme tipleri için hazırladığı model sözleşmelerde uyuşmazlıklara uygulanacak hukuk olarak Unidroit Prensipleri'ne atıf yapmaktadır. Model sözleşmelerin taraflar açısından dengeli ve adil hükümler içermesi hedefine Unidroit Prensipleri vasıtasıyla erişilebileceği değerlendirilmektedir.
Unidroit Prensipleri tüketici sözleşmelerine uygulanabilir mi?
Hayır, Unidroit Prensipleri tüketici sözleşmelerine uygulanmaz; mal satımının yanı sıra yatırım, servis ve imtiyaz gibi sınır aşan ticari sözleşmeleri kapsar.
Unidroit Prensipleri'ndeki emredici hükümler nelerdir?
Dürüstlük kuralı, hakkın kötüye kullanılmaması ve aşırı yararlanmaya ilişkin hükümler emredici olup taraflarca aksinin kararlaştırılması hukuken geçerli kabul edilmez.
Unidroit Prensipleri iç hukuka tabi sözleşmelere uygulanabilir mi?
Evet, taraflar prensipleri yabancılık unsuru taşımayan sözleşmelerine dahil edebilir; ancak bu durumda ilgili ulusal hukukun emredici kuralları geçerliliğini ve üstünlüğünü sürdürür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy