Üçüncü Kişideki Alacakta Banka Haczi Ne Zaman Kalkar?

Banka hesabındaki para, İcra ve İflas Kanunu’nda bankaya özel bir adla düzenlenmez. Haciz, borçlunun üçüncü kişideki alacağı veya üçüncü kişide bulunan taşınırı üzerinden kurulabilir. Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenebilir. Bir malın satılması kanuni süre içinde istenmez ya da satış talebi geri alınıp kanuni süre içinde yenilenmezse haciz o mal üzerinde kalkar.

Satışın istenmesi ve giderlerin tamamlanması

İcra ve İflas Kanunu m. 106, alacaklıya veya borçluya hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteme imkânı tanır. Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağı da bu hükme tabidir. Madde, satış isteme süresini düzenler; haczin bu sürenin dolmasıyla kendiliğinden düştüğünü ayrıca söylemez.

Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır. Sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında muhafaza giderinin tamamı da peşin yatırılır. Peşin yatırılan miktar satış işlemleri sırasında yetersiz kalırsa icra müdürü satış isteyene on beş gün verir. Eksik bu sürede tamamlanmazsa satış talebi yapılmamış sayılır. Giderlerin tutarı hükümde gösterilmemiştir.

Bir yıllık süre içinde satışı istenip de artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz bakımından satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı için birinci fıkradaki sürenin bitiminden itibaren bir yıl daha uzar. Uzatma, satış isteyen alacaklı ve satışı gerçekleştirilemeyen mahcuzla sınırlıdır. Bu uzama, haczin kendiliğinden kalkması sonucunu doğurmaz.

Kanuni sürede satış istenmemesi

İcra ve İflas Kanunu m. 110’a göre bir malın satılması kanuni süre içinde istenmezse veya satış talebi geri alınıp kanuni süre içinde yenilenmezse haciz o mal üzerinde kalkar. Haczedilen malın satılması yönündeki talep yalnız bir defa geri alınabilir. Birinci fıkradaki nedenle haczin kalkmasına yol açan alacaklı, o mala ilişkin haczin konulması ve muhafazası gibi giderlerden sorumlu olur.

Haczedilen mal resmi sicile kayıtlıysa ve icra dairesiyle yapılan yazışma sonucunda haczin kalktığı tespit edilirse, sicili tutan idare haciz şerhini terkin eder ve işlemi ilgili icra dairesine bildirir. Bu hüküm resmi sicile kayıtlı mallara özgüdür; banka hesabını ayrıca adlandırmaz.

Taksit taahhüdünün icra işlemine etkisi

Borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti derhal verirse icra işlemi durur. Bunun için yeterli miktarda malın haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte birinden aşağı olmaması, taksitlerin aylık verilmesi ve sürenin üç ayı geçmemesi gerekir. Kanundaki sonuç haczin kalkması değil, icra işleminin durmasıdır.

Borçlu ile alacaklının borcun taksitlendirilmesi için icra dairesinde yaptığı sözleşme veya sözleşmeler devam ederken m. 106 ve m. 150/e süreleri işlemez. Bu sözleşme veya sözleşmelerin toplam süresi on yılı aşarsa süreler, aşma tarihinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar. Taksitlerden biri zamanında verilmezse icra işlemi ve süreler kaldığı yerden devam eder.

Üçüncü kişideki alacak ve haciz ihbarnamesi

Hamiline ait olmayan veya ciro edilebilir senede dayanmayan alacak ya da diğer bir talep hakkı haczedildiğinde icra memuru, borçlu olan gerçek veya tüzel kişiye borcu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve borçluya yapılan ödemenin geçerli olmadığını bildirir. Borçlunun üçüncü kişide bulunan taşınırı haczedildiğinde ise malı elinde bulunduran kişiye, malı ancak icra dairesine teslim etmesini ve borçluya vermemesini bildirir. Banka bu hükümde ismen geçmez.

Üçüncü kişi, borcu veya malı bulunmadığını, tebliğden önce borcun ödendiğini, malın tüketildiğini, kusuru olmaksızın telef olduğunu, malın borçluya ait olmadığını, malın rehnedildiğini ya da alacağın verilmiş olduğunu ileri sürüyorsa bunu ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü bildirmek zorundadır. Bu süre haczin düşme süresi değil, itirazın bildirilme süresidir.

Üçüncü kişi ilk haciz ihbarnamesine tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse mal yedinde veya borç zimmetinde sayılır. İkinci ihbarnameyle bu durum bildirilir. Üçüncü kişi yedi gün içinde belirtilen sebeplerle itiraz etmezse borcu ödemesi veya malı teslim etmesi de bildirilir. İkinci ihbarnamedeki süre, ilk itiraz süresinden ayrıdır.

İkinci ihbarnameye süresinde itiraz etmeyen ve zimmetindeki borcu ödemeyen veya malı teslim etmeyen üçüncü kişiye, on beş gün içinde parayı ödemesi, malı teslim etmesi ya da menfi tespit davası açması gerektiği bildirilir. Aksi hâlde zimmetinde sayılan borcu ödemeye veya yedinde sayılan malı teslim etmeye zorlanacağı da açıklanır. Bildirimin yapılmaması, haczin kendiliğinden kalkacağı şeklinde düzenlenmemiştir.

Üçüncü kişi, takibin yapıldığı veya yerleşim yerindeki mahkemede süresinde menfi tespit davası açtığına ilişkin belgeyi, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde ilgili icra dairesine verirse cebri icra işlemleri karar kesinleşene kadar durur. Bu süre içinde m. 106’da belirtilen süreler işlemez. Durma, belgenin süresinde teslim edilmesine bağlıdır.

Bu menfi tespit davasında üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın takip borçlusuna ait olmadığını ispat etmek zorundadır. Davayı kaybederse, dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu oran, kaybedilen bu dava için öngörülmüştür.

Üçüncü kişi süresinde itiraz ederse alacaklı, verilen cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü kişinin cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. Tazminat davası genel hükümlere göre çözülür. Kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemeyen üçüncü kişi hakkında 65. madde hükmü uygulanır. Üçüncü kişi her hâlde borçluya ve kötü niyetli alacaklıya karşı ödediği paranın veya teslim ettiği malın iadesini dava edebilir.

Malın teslimi mümkün olmazsa alacaklı, icra mahkemesine başvurarak malın değerini üçüncü kişiye ödetebilir. Değerin hesap yöntemi hükümde gösterilmemiştir. Haciz ihbarnamesi, hak ve alacağın bulunabileceği tüzel kişinin veya müessesenin şubesine ya da tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilir. Merkez, tüm şube veya birimlerini kapsayan beyanda bulunmak zorundadır.

Haciz ihbarnamesi ve buna verilecek cevap, güvenli elektronik imza kullanılarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile ona bağlı sistemler üzerinden de iletilebilir. Bu bildirim tebliğ hükmündedir. Düzenleme, başka bildirim yollarını kaldırmaz.

Haczedilemeyen mallar ve kısmen haczedilebilen gelirler

İcra ve İflas Kanunu m. 82’ye göre Devlet malları, özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar, bedeni çalışmaya dayalı meslek eşyası, belirtilen istisnalar saklı kalmak üzere kişisel ve ailevi ev eşyası, geçim için zorunlu tarım veya meslek araçları, sınırlı hayvan ve yem, iki aylık yiyecek ve yakacak ile tohumluk, bağ, bahçe ve hayvan yetiştiriciliğine ilişkin zorunlu varlıklar, kaydıhayatla irat, belirli maluliyet ve aile maaşları, muavenet maaşları, vücut veya sağlık zararına ilişkin tazminat, hâline münasip ev ve öğrenci bursları haczolunamaz. Banka hesabı bu listede ayrı bir bent olarak yer almaz.

Maddenin 2, 4, 5, 7 ve 12. bentlerindeki istisna, borcun bu eşyanın bedelinden doğmaması hâline özgüdür. Medeni Kanun m. 807 hükmü saklıdır. Birinci fıkranın 2, 4, 7 ve 12. bentlerinde sayılan malların kıymeti fazla ise, bedelinden borçlunun ihtiyacını karşılayacak hâline münasip bir kısım bırakılarak mal haczedilip satılır. Bu satış imkânı yalnız sayılan bentlerdedir.

İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebi kabul ya da reddeder.

Maaş, tahsisat, her türlü ücret, intifa hakkı ve hasılatı, ilama dayanmayan nafaka, tekaüt maaşı ile sigorta veya tekaüt sandığınca bağlanan irat, borçlu ve ailesinin geçimi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir. Haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz varsa sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Dörtte bir sınırı, maddede sayılan gelir ve haklar içindir; banka hesabındaki her para bu gelir türleriyle aynı sayılmaz.

Şikâyet ve gecikmiş itiraz

Kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, icra ve iflas dairelerinin işlemleri kanuna aykırı olmaları veya olaya uygun bulunmamaları nedeniyle icra mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması her zaman şikâyet konusu olabilir.

Şikâyet, icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz.

Borçlu kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresi içinde itiraz edememişse, paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edebilir. Engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösteren delillerle birlikte itirazını, sebeplerini ve dayanaklarını bildirmek ve duruşmaya ilişkin harç ile masrafları ödemek zorundadır.

İtiraz üzerine icra mahkemesi, gecikme sebebinin niteliğine ve olayın özelliklerine göre takibin durdurulmasına karar verebilir. Bu yetki zorunlu değil, takdiridir. Mazeret kabul edilirse icra takibi durur. Daha önce haciz konulmuşsa, kabul kararının tefhim veya tebliğinden itibaren alacaklı yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemez ya da aynı süre içinde m. 67 uyarınca mahkemeye başvurmazsa haciz kalkar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy