7578 sayılı Kanunla 1 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeye göre işçilerin ve 657 sayılı Kanun kapsamındaki memurların analık izni, doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftadır; çoğul gebelikte toplam 26 hafta olur. Hekim onayı ve çalışanın isteğiyle doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışılabilir; fiilen çalışılan doğum öncesi süreler doğum sonrasına eklenir. Evlat edinmede öngörülen 8 haftalık izin bu değişiklikle 16 haftaya çıkmamıştır. Eski izin dönemleri ile 7578 sayılı Kanunun geçici 1. maddesindeki ilave izin koşulları ayrıca değerlendirilir.
7578 sayılı Kanun, Madde 2Kaynağı aç
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin belirli bir süreyle askıya alınmasıdır: işçi çalışmaz, işveren ücret ödemez; ancak sözleşme sona ermez. Bu temel özellik, kıdem süresinin işlemesi, SGK bildirimleri ve feshe ilişkin sınırlar bakımından önemli sonuçlar doğurur.
Ücretsiz İzin Nasıl Uygulanır?
Özel sektörde ücretsiz izin, kural olarak işçi ile işverenin karşılıklı anlaşmasıyla uygulanır. İşveren işçiyi tek taraflı ücretsiz izne zorlayamaz; işçi de tek başına karar alıp kendiliğinden ücretsiz izne çıkamaz.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi, çalışma koşullarında esaslı değişikliği işçiye yazılı olarak bildirme zorunluluğu getirmekte ve bu bildirime verilen yanıt için 6 iş günlük süre öngörmektedir. Bu süre içinde işçi değişikliği yazılı olarak kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz. Ücretsiz izin teklifinin aynı madde kapsamında değerlendirilebileceği görüşü mevcuttur; ancak maddenin metninde ücretsiz izin ifadesi açıkça geçmemekte olup bu bağlantı tartışmalıdır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 22Kaynağı aç
İşçinin onayı alınmadan ücretsiz izne çıkarılması, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi olarak değerlendirilebilir. Bu durumda işçi, kıdem ve ihbar tazminatı gibi feshe bağlı haklarını talep edebilir.
Ücretsiz İzin Süresince Kıdem ve Yıllık İzin Nasıl Etkilenir?
Ücretsiz izin süresince iş sözleşmesi askıda olduğundan kıdem işlemeye devam etmez; ancak tamamen sıfırlanmaz. İşçi işe döndüğünde kıdemi kaldığı yerden işlemeye devam eder. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin E. 2010/1982, K. 2012/9363 sayılı kararı, iş sözleşmesinin askıda olduğu dönemlerin kıdem süresinden sayılmadığını ve işçinin bu döneme ilişkin ücret alacağına hak kazanamayacağını hükme bağlamıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2010/1982, K. 2012/9363Kaynağı aç
Yıllık ücretli izin bakımından da benzer bir sonuç söz konusudur: ücretsiz izinde geçen süre, yıllık izne hak kazanmak için gereken bir yıllık çalışma süresi hesabına dahil edilemez. Öte yandan 4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca, işveren tarafından yıl içinde verilmiş olan ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 56Kaynağı aç
SGK Bildirimleri ve Prim Yükümlülüğü
Ücretsiz izin döneminde işveren prime esas kazanç bildirmez ve SGK'ya prim ödemez. İlgili ay için aylık hizmet belgesinde işçi adına eksik gün bildirimi yapılır; bu eksikliğin nedenini gösteren uygun eksik gün kodu kullanılır.
Kanundan Doğan Ücretsiz İzin Hakları
4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi, kadın işçiye isteği hâlinde yirmi dört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik hâlinde yirmi altı haftalık sürenin tamamlanmasından sonra altı aya kadar ücretsiz izin hakkı tanımaktadır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene de aynı koşullarla bu izin verilebilir. Bu ücretsiz izin süresi yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 74Kaynağı aç
Aynı madde, doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçiye istemesi hâlinde belirli sürelerle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı da tanımaktadır. Bu hak; birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda 180 gün olarak uygulanır. Çoğul doğumda her bir süreye 30 gün eklenir; çocuğun engelli doğması hâlinde ise süre 360 gün olarak uygulanır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçi de aynı koşullarla bu hükümden yararlanır. Bu ücretsiz izin sürelerinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. Söz konusu hükümler, iş sözleşmesiyle çalışan ve Kanun kapsamında olan ya da olmayan her türlü işçi için geçerlidir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesi uyarınca, yıllık iznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olan işçi, bunu belgelemek koşuluyla gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreleri karşılamak üzere toplam dört güne kadar ücretsiz izin isteyebilir. Bu süreyi vermek işverenin yasal yükümlülüğüdür.
Kanunda özel sektör için azami bir ücretsiz izin süresi belirlenmemiştir; süreyi belirleyen tarafların anlaşmasıdır.
İşverenin Haksız Uygulaması Hâlinde İşçinin Hakları
Belirsiz süreyle veya makul süreyi aşan uzunlukta ücretsiz iznin işçi aleyhine sonuç doğurabileceği ve bunun gerçekte fesih iradesi sayılabileceği değerlendirilmektedir. İşveren işçiyi fiilen işten uzaklaştırıp geri çağırmaksızın sözleşmeyi zımnen sona erdirmişse de bu durum fesih sayılabilir ve kıdem tazminatı hakkı doğabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin E. 2014/15442, K. 2015/15640 sayılı kararında, işverenin tek taraflı olarak ücretsiz izin uygulamasına gitmesi hâlinde bunu kabul etmeyen işçi yönünden bu uygulamanın işverenin feshi olarak değerlendirilebileceği ifade edilmektedir. Bu nitelendirme yapıldığında işçi kıdem tazminatının yanı sıra ihbar tazminatı da talep edebilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/15442, K. 2015/15640Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi bulunan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Öte yandan işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ile işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında bu iş güvencesi hükümleri uygulanmaz.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 18Kaynağı aç
İşçinin Haklı Fesih Hakkı ve Yazılı Bildirim Zorunluluğu
Makul süreyi aşan ücretsiz izin uygulaması karşısında işçiye haklı fesih imkânı doğabileceği değerlendirilmektedir. Fesih iradesini açıkça ortaya koymanın önemi büyüktür; sırf işe gelmemek devamsızlık sayılabileceğinden işçinin fesih iradesini karşı tarafa yazılı biçimde bildirmesi gerekir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 109. maddesi uyarınca iş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler her hâlde yazılı yapılır; yazılı bildirim yapılan kişi imzalamazsa durum o yerde tutanakla tespit edilir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 109Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi, esaslı değişiklik teklifini reddeden işçiye karşı işverenin değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını yazılı açıklayarak ve bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebileceğini; işçinin ise bu feshe karşı kanunun 17 ile 21. maddeleri hükümleri çerçevesinde dava açabileceğini düzenlemektedir.
İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun bildirim öneli tanımadan fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken tazminattır. Fesih haklı nedene dayanıyor olsa dahi fesheden taraf ihbar tazminatı talep edemez; bu kural hem işçi hem de işveren için geçerlidir.
İkale (Bozma Sözleşmesi) ile Sona Ermenin Farkı
Ücretsiz izin baskısı altında işçinin ikale sözleşmesi imzalaması, hukuki sonuçlar açısından fesihten ayrışır. İkale, tarafların karşılıklı iradesiyle sözleşmeyi sona erdirmesidir; sözleşmenin bu yolla sona ermesi hâlinde işçi, iş güvencesi hükümlerine dayanarak feshin geçersizliğini talep edemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun E. 2013/2030, K. 2015/28 sayılı kararında, ikale yoluyla sözleşmesi sona eren işçinin kural olarak ihbar ve kıdem tazminatına hak kazanamayacağı ve 4447 sayılı Kanun kapsamındaki işsizlik sigortasından da yararlanamayacağı belirtilmektedir. Aynı kararda, ikale teklifinin işverenden gelmesi hâlinde kanuni tazminatlara ek olarak işçiye makul bir menfaat sağlanması gerektiği; bu koşul sağlanmadan ikalenin kurulmuş sayılamayacağı da ifade edilmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/2030, K. 2015/28Kaynağı aç
Fesih bildirimi, karşı tarafa ulaştığı anda sonuçlarını doğurur ve bundan tek taraflı olarak dönülemez. Taraflar anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir; ancak bu değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konamaz.
İşsizlik Ödeneği Üzerindeki Etkisi
Ücretsiz izin iş sözleşmesini sona erdirmediğinden ücretsiz izin süresince işsizlik ödeneği bağlanmaz; işsizlik ödeneği için hizmet akdinin feshi şarttır. Ücretsiz izinde geçen süre, işsizlik ödeneğine esas prim gün sayısına dahil edilmez.
Sık Sorulan Sorular
İşveren işçiyi zorla ücretsiz izne gönderebilir mi?
Özel sektörde işveren kural olarak işçiyi tek taraflı ücretsiz izne zorlayamaz. Onay alınmaksızın yapılan tek taraflı uygulama, işverenin iş sözleşmesini feshetmesi olarak değerlendirilebilir; bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatı talep edebilir.
Ücretsiz izin süresince kıdem tazminatına esas süre işler mi?
Hayır. İş sözleşmesinin askıda olduğu süre kıdem süresinden sayılmaz; işçi işe döndüğünde kıdemi kaldığı yerden işlemeye devam eder. Kıdem tamamen sıfırlanmaz, yalnızca durur.
Ücretsiz izin ne kadar sürebilir?
Kanunda özel sektör için azami bir süre belirlenmemiştir; süreyi tarafların anlaşması belirler. Belirsiz süreyle veya makul süreyi aşar uzunlukta uygulanan ücretsiz iznin işçi aleyhine sonuç doğurabileceği ve gerçekte fesih iradesi sayılabileceği değerlendirilmektedir.
Ücretsiz izinde resmi tatil için ücret alabilir miyim?
Hayır. Ücretsiz izin süresince iş sözleşmesi askıda olduğundan bu süre içine denk gelen resmi tatil günleri için ayrıca ücret ödenmez; resmi tatil ücretsiz iznin süresini de uzatmaz.
Doğum yapan işçinin yasal ücretsiz izin hakkı var mı?
Evet. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi uyarınca kadın işçi, yirmi dört haftalık analık izninin (çoğul gebelikte yirmi altı haftalık sürenin) tamamlanmasından sonra isteği hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin alabilir; bu hak evlat edinme durumunda da tanınmaktadır. Aynı madde, analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğun hayatta olması ve işçinin istemesi koşuluyla birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı da öngörmektedir. Çoğul doğumda her bir süreye 30 gün eklenir; engelli çocuk doğumunda süre 360 gün olarak uygulanır.
Ücretsiz izin teklifini reddedersem ne olur?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca, esaslı değişiklik niteliğindeki bir teklif işçi tarafından 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmezse işçiyi bağlamaz. İşveren buna rağmen tek taraflı uygulama yaparsa bu işlem fesih niteliği taşıyabilir ve kıdem ile ihbar tazminatı talep hakkı doğabilir. Fesih iradenizi karşı tarafa yazılı biçimde iletmeniz önemlidir.
İşçi kendi isteğiyle ücretsiz izin alabilir mi?
İşçi kendi isteğiyle ücretsiz izin talep edebilir; ancak işverenin bunu kabul etmesi gerekir. İşveren onay vermezse işçinin tek başına işe gelmemesi devamsızlık sayılabilir ve bu durum işveren açısından haklı fesih sebebi oluşturabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

