İş sözleşmesinin işverence sağlık gerekçelerine dayanılarak haklı nedenle feshinde savunma alma yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun fesih usulünü düzenleyen hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Kanunun 19. maddesinin ikinci fıkrasına göre belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilebilmesi için işçinin hakkındaki iddialara karşı savunmasının alınması şarttır; ancak işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanan 25. maddenin ikinci bendi kapsamındaki fesih hakkı saklı tutulmuştur.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 19Kaynağı aç
Sağlık Nedenine Dayalı Haklı Fesihlerde Savunma Şartı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesinde savunma alma zorunluluğu açıkça işçinin davranışı veya verimi ile ilgili fesih nedenlerine bağlanmıştır. Kanunun sağlık sebeplerini düzenleyen 25. maddesinin birinci bendinde ise savunma şartına dair bir düzenleme yer almamaktadır. Nitekim haklı nedenle fesih sonrasında işçinin yargı yoluna başvurabileceğini düzenleyen 25. maddenin son fıkrasında 18, 20 ve 21. maddelere yollama yapılmış, buna karşılık usul ve savunma şartını düzenleyen 19. maddeye atıfta bulunulmamıştır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
İşçinin sağlık sebeplerinden kaynaklanan ve bekleme süresini aşan işe devamsızlıklarında, işçinin üzerinde tasarruf edemeyeceği veya değiştiremeyeceği bir durum söz konusu olduğunda fesihten önce savunma alınmasının taraflar açısından bir önemi bulunmadığı yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. Nitekim İş Kanunu m. 19 gerekçesinde zihinsel veya bedensel yetersizlik halinde savunma alınmasının işverenden beklenemeyeceğinin ifade edilmesi ve m. 25/son fıkrasında m. 19 hükmüne yollama yapılmamış olması, bekleme süresini aşan sağlık nedenli devamsızlıklarda savunma alma zorunluluğunun bulunmadığı yönündeki yaklaşımın dayanakları arasında yer almaktadır.
Buna karşılık, İş Kanunu m. 19/2 metninde yalnızca 25. maddenin ikinci bendinin istisna olarak gösterilmesinden hareketle, kanunda açıkça istisna edilmeyen diğer fesihlerde savunma alınması gerektiğini savunan yaklaşımlar da ileri sürülmüştür. Bu görüş çerçevesinde işçinin sağlık durumunun verim unsuru kapsamında kaldığı, rapor ve bekleme süresinin bitiminde işçinin iyileşip iyileşmediğinin ve iş ilişkisinin sürdürülmesinin beklenip beklenemeyeceğinin tespiti bakımından savunma alınmasının yerinde olacağı değerlendirilmektedir.
4857 Sayılı İş Kanunu Kapsamında Sağlık Nedenleri
4857 sayılı İş Kanunu m. 25/I-a düzenlemesine göre işçinin kendi kastından, derli toplu olmayan yaşayışından veya içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa yakalanması yahut engelli hâle gelmesi halinde; bu gerekçeyle ortaya çıkan devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi durumunda işveren iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
Kanunun 25. maddesinin (I) numaralı bendinin (a) alt bendinde sayılan sebepler dışındaki hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, belirtilen durumların işçinin çalışma süresine göre 17. maddede belirlenen bildirim sürelerini altı hafta aşmasıyla doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu bekleme süresi, kanunun 74. maddesindeki yasal sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlar. Ayrıca işçinin iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret işlemez.
Ayrıca işçinin yakalandığı hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunun ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda da işveren, kanunun 25. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca iş sözleşmesini bildirimsiz feshetme hakkına sahiptir.
Fesih Bildirimi ve Yargı Yoluna Başvuru
4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca işveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Fesih bildiriminin kural olarak şekle bağlı olmadığı ve yazılı şekil ile gerekçe gösterme zorunluluğunun geçerli nedenle feshe özgü bulunduğu yönündeki ikincil değerlendirmelere karşın, kanun metnindeki yazılı ve açık gerekçeli bildirim kuralı feshin temel usul şartını oluşturmaktadır.
İş sözleşmesi haklı nedenle feshedilen iş güvencesi kapsamındaki işçi, işverence yapılan feshin İş Kanunu m. 25'te öngörülen sağlık veya diğer haklı sebeplere uygun olmadığı iddiasıyla aynı maddenin son fıkrası delaletiyle 18, 20 ve 21. madde hükümleri çerçevesinde dava yoluna başvurabilir.
Sağlık gerekçesiyle haklı fesihte işçiden savunma alınması şart mıdır?
4857 sayılı İş Kanunu m. 19/2 uyarınca savunma alma şartı kural olarak işçinin davranışı veya verimi ile ilgili fesihler için öngörülmüş olup sağlık nedenli fesihlerde kanunda açık bir savunma şartı yer almamaktadır. Özellikle bekleme süresini aşan devamsızlıklarda savunma alınmasının sonuca etkili olmayacağı kabul edilmekle birlikte, sağlık durumunun verim kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savunan farklı hukuki yaklaşımlar da bulunmaktadır.
Hastalık ve rapor sürelerinde işverenin fesih hakkı ne zaman doğar?
İşçinin kusuruna dayalı haller dışındaki hastalık ve kaza durumlarında işverenin fesih hakkı, devamsızlığın işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresini altı hafta aşmasıyla doğar; doğum ve gebelikte bu süre 74. maddedeki sürenin bitiminde başlar.
Sağlık sebebiyle işten çıkarılan işçi işe iade davası açabilir mi?
İş güvencesi kapsamındaki işçi, feshin İş Kanunu m. 25'teki haklı neden şartlarına uygun olmadığı iddiasıyla kanunun 25/son fıkrası uyarınca 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy