Sağlık Turizmi ve Türkiye'deki Hukuki Çerçeve
Sağlık turizmi, kişilerin sağlık hizmeti almak amacıyla ikamet ettikleri ülke dışına seyahat etmesini ifade eder. Türkiye'de bu alanı özel olarak düzenleyen ayrı bir kanun bulunmamakta; uluslararası sağlık turizmine ilişkin kurallar yönetmelik düzeyindeki düzenlemeler ile genel sağlık, tıp ve idare hukukuna ilişkin kanun hükümleri aracılığıyla şekillenmektedir. Sağlık turizmi hukukunun; idare hukuku, milletlerarası özel hukuk, tüketici hukuku, tıp hukuku ve sağlık hukuku gibi farklı disiplinleri bir arada kapsayan çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu değerlendirilmektedir.
Yönetmeliğin Kapsamı: Kimler Dahil
Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik (42376 sayılı, m. 2/1), iki temel grubu kapsar: yurt dışından sağlık hizmeti almak amacıyla Türkiye'ye gelenler ile turist olarak Türkiye'de bulunduğu sırada sağlık ihtiyacı ortaya çıkan kişiler. Bu kişilere hizmet sunan kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, özel sağlık kuruluşları ve aracı kuruluşlar da yönetmelik kapsamındadır. Bununla birlikte 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile milletlerarası ikili mütekabiliyet anlaşmaları çerçevesinde sağlık hizmeti alanlar bu yönetmeliğin dışında tutulmaktadır.
42376 sayılı ULUSLARARASI SAĞLIK TURİZMİ VE TURİSTİN SAĞLIĞI HAKKINDA YÖNETMELİK m. 2Kaynağı aç
Yönetmelik Kapsamı Dışında Tutulan Kişiler
42376 sayılı Yönetmelik'in m. 2/2'si çeşitli kişi gruplarını kapsam dışında saymaktadır. Savaş, afet ve benzeri olağanüstü durumlarda Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ülkelerden Türkiye'de sağlık hizmeti alan ya da sivil toplum kuruluşları tarafından tedavi amacıyla getirilerek tedavi bedeli ödenen yabancı hasta ve yaralılar bu grupların ilkini oluşturur (m. 2/2-a). Türkiye Cumhuriyeti'nin imzaladığı uluslararası anlaşmalar uyarınca sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamında sağlık yardımı alma hakkı olan ülke vatandaşları ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ve sağlık alanında milletlerarası ikili işbirliği anlaşması kapsamında tedavi için gelenler de kapsam dışıdır (m. 2/2-ç).
Bunların yanı sıra; Bakanlık, TİKA veya YTB tarafından uygun görülen sivil toplum kuruluşları aracılığıyla Balkanlar ve Türk Cumhuriyetleri'nden tedavi amaçlı getirilen hastalar (m. 2/2-b) ile TİKA Başkanlığı tarafından getirilen hastalar (m. 2/2-c) yönetmelik kapsamına girmemektedir. Türkiye'de öğrenim için öğrenci ikamet izni alanlar ile eğitimleri süresince bakmakla yükümlü oldukları yakınları için aile ikamet izni alanlar (m. 2/2-d), geçici koruma altındaki yabancılar, uluslararası koruma statüsü kazananlar ve vatansız kişiler (m. 2/2-e), 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 28. ve 44. maddeleri kapsamındakiler (m. 2/2-f), Türk soylu olduğunu belgeleyen yabancılar (m. 2/2-g) ve adli vaka kapsamında kolluk kuvvetlerince getirilerek acil sağlık hizmeti alanlar (m. 2/2-ğ) da kapsam dışında sayılmıştır.
Kapsam dışı tutulan bu kişiler, kendi isteğiyle ücret ödemeyi taahhüt etmeleri hâlinde yönetmelik kapsamında uluslararası sağlık turizmi hizmetinden yararlanabilir. Bu seçenek Yönetmelik'in m. 2/3'ünde açıkça düzenlenmiştir.
Yetki Belgesi Zorunluluğu ve İdari Yükümlülükler
Uluslararası sağlık turizmi kapsamında faaliyet göstermek isteyen sağlık tesislerinin ve aracı kuruluşların Bakanlıktan uluslararası sağlık turizmi yetki belgesi alması zorunludur. Yönetmelik, usul ve esaslara uymayan kuruluşlar hakkında idari müeyyide uygulanacağını öngörmektedir; müeyyidelerin türleri ve kapsamı yönetmeliğin ilgili hükümlerinde ayrıca belirlenmiştir.
Yönetmelik ayrıca sağlık tesislerinin bünyesinde uluslararası sağlık turizmi birimi kurmasını zorunlu kılmaktadır. Bu birimin görevleri arasında uluslararası sağlık turistinin kabul, kayıt, teşhis, tedavi, faturalandırma, taburculuk ve tercümanlık işlemleri ile aracı kuruluşlarla yürütülen işlemlerin koordinasyonu yer almaktadır.
Acil Sağlık Hizmetlerinde Yabancı Hastalara Yaklaşım
Acil sağlık hizmeti almak amacıyla bir sağlık tesisine başvuran yabancı hastanın kayıtsız şartsız ve gecikmeksizin kabul edilmesi ile gerekli tıbbi müdahalenin yapılması zorunludur. Hizmet bedelinin tahsiline ilişkin işlemler, acil müdahale ve bakım tamamlandıktan sonra yürütülebilir.
Zorunlu Mesleki Mali Sorumluluk Sigortası
1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un Ek Madde 12'si uyarınca kamu sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar; tıbbi kötü uygulama nedeniyle kendilerinden talep edilebilecek zararlara ve kurumlarınca yapılacak rüculara karşı sigorta yaptırmak zorundadır. Özel sağlık kuruluşlarında çalışan ya da mesleğini serbest olarak icra eden tabip, diş tabibi ve uzmanlar da aynı kanun hükmü gereğince tıbbi kötü uygulama nedeniyle verebilecekleri zararlar ile kendilerine yapılacak rüculara karşı mesleki mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlüdür.
1219 sayılı TABABET VE ŞUABATI SAN´ATLARININ TARZI İCRASINA DAİR KANUN m. Ek Madde 12Kaynağı aç
Zorunlu sigortayı yaptırmayanlara, mülki idare amirince sigorta yaptırılmayan her kişi için kanunda öngörülen miktarda idari para cezası verilmesi hükme bağlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye'de sağlık turizmini düzenleyen özel bir kanun var mı?
Hayır. Türkiye'de sağlık turizmini özel olarak düzenleyen ayrı bir kanun bulunmamaktadır. Alan; yönetmelik düzeyindeki düzenlemeler ve genel sağlık ile idare hukukuna ilişkin kanun hükümleri çerçevesinde yönetilmektedir.
Hangi yabancılar uluslararası sağlık turizmi yönetmeliği kapsamı dışında kalır?
42376 sayılı Yönetmelik'in m. 2/2'si kapsamı dışında tutulacak kişi gruplarını tek tek saymaktadır: savaş veya afet gibi olağanüstü koşullarda Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ülkelerden Türkiye'de sağlık hizmeti alan ya da sivil toplum kuruluşları aracılığıyla tedavi amacıyla getirilerek tedavi bedeli ödenen yabancı hasta ve yaralılar; sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamında sağlık yardımı alma hakkı olan ülke vatandaşları ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ve sağlık alanında ikili işbirliği anlaşması kapsamında tedavi için gelenler; uygun görülen sivil toplum kuruluşları aracılığıyla Balkanlar ve Türk Cumhuriyetleri'nden tedavi amaçlı getirilen hastalar; TİKA Başkanlığı tarafından getirilen hastalar; öğrenci ya da aile ikamet izni sahipleri; geçici veya uluslararası koruma statüsündeki yabancılar ve vatansız kişiler; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 28. ve 44. maddeleri kapsamındakiler; Türk soylu olduğunu belgeleyen yabancılar ve adli vaka nedeniyle kolluk kuvvetlerince getirilerek acil bakım alanlar. Bu kişiler kendi isteğiyle ücret ödemeyi taahhüt ederlerse yönetmelik kapsamında hizmet alabilir.
Hem kamu hem özel hekimler zorunlu mesleki sorumluluk sigortası yaptırmak zorunda mı?
Evet. 1219 sayılı Kanun'un Ek Madde 12'si bu yükümlülüğü iki ayrı grup için öngörmektedir: kamu sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan tabip, diş tabibi ve uzmanlar; özel kuruluşlarda çalışan ya da mesleğini serbest icra edenler. Her iki grup da tıbbi kötü uygulama nedeniyle doğabilecek zararlara ve rüculara karşı bu sigortayı yaptırmak zorundadır.
Acil durumda bir yabancı hastadan önceden ödeme istenebilir mi?
Hayır. Acil sağlık hizmeti için başvuran yabancı hastanın kayıtsız şartsız ve gecikmeksizin kabul edilmesi ile gerekli tıbbi müdahalenin yapılması zorunludur. Hizmet bedeline ilişkin işlemler ancak acil müdahale ve bakım tamamlandıktan sonra yürütülebilir.
Sağlık turizmi aracı kuruluşları yetki belgesi almak zorunda mı?
Evet. Uluslararası sağlık turizmi alanında faaliyet göstermek isteyen hem sağlık tesislerinin hem de aracı kuruluşların Bakanlıktan yetki belgesi alması zorunludur. Yetki belgesi olmaksızın faaliyet yürütülmesi yönetmelikte öngörülen usul ve esaslara aykırılık oluşturur ve idari müeyyideye yol açabilir.
Kaplıcalar Yönetmeliği kapsamındaki tesisler için özel bir yükümlülük var mı?
Kaplıcalar Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösteren tesis sahip ve işletenlerinin yabancı uyruklu hastaların kayıtlarını düzenli olarak tutması gerektiği belirtilmektedir. Bu yükümlülüğün sağlık turizminin takibi ve geliştirilmesi bakımından işlev gördüğü değerlendirilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy