Türkiye’de Şirket Kuruluşu ve Şirket Türleri

Türkiye'de Şirket Kuruluş Süreci ve Temel Aşamalar

Türkiye'de ticari faaliyete başlamak amacıyla yürütülen şirket kuruluşu, kanuni gerekliliklerin sırayla yerine getirilmesini zorunlu kılan bir usule tabidir. Sermaye şirketlerinin kuruluşunda ana sözleşmeler Merkezi Sicil Kayıt Sistemi üzerinden hazırlanmakta ve Ticaret Sicil Müdürlüğünde tescil memurunun huzurunda imzalanabilmektedir. Kuruluş işlemlerinde şirketin yasal tebligat adresi olarak fiziki bir ofis gösterilebileceği gibi mevzuata uygun bir sanal ofis adresinin bildirilmesi de mümkündür. Sermaye şirketlerinin tescili aşamasında taahhüt edilen sermaye tutarının on binde dördü oranındaki Rekabet Kurumu payının ödenmesi kanuni bir zorunluluktur. Kuruluş sürecindeki tescil ve bildirim adımlarının eksik veya hatalı yürütülmesi ise idari para cezalarına, vergi yaptırımlarına ve taraflar arasında hukuki uyuşmazlıklara yol açabilmektedir.

Şirket ana sözleşmesi tanzim edilirken ortakların hak ve yükümlülükleri, kâr dağıtımına dair ilkeler, yönetim yetkilerinin kapsamı ve ortaklıktan ayrılma halleri sözleşme hükümleri arasına dahil edilebilir. Bu unsurların sözleşmede somutlaştırılması, pay sahipleri arasında ortaya çıkabilecek olası uyuşmazlıkların en aza indirilmesine katkı sağlar.

Limited Şirket Kuruluşu ve Sorumluluk Esasları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri gereğince limited şirketler en az bir ve en fazla elli ortak tarafından kurulabilir. Bu şirket türü için öngörülen asgari sermaye tutarı 50.000 Türk Lirasıdır. Limited şirket kuruluşunda taahhüt edilen nakdi sermayenin tamamının ticaret siciline tescilden itibaren yirmi dört ay içinde ödenmesi kanunen imkân dahilindedir. Limited şirketlerde ortakların şirket borçlarına karşı sorumluluğu taahhüt ettikleri esas sermaye paylarıyla sınırlı tutulmuştur. Bununla birlikte şirketten tahsil imkânı kalmayan vergi ve sosyal güvenlik primi niteliğindeki kamu borçları bu sınırlı sorumluluk rejiminin istisnasını teşkil eder. Şirket malvarlığından tahsil edilemeyen kamu alacaklarından ortaklar sermaye payları oranında sorumlu iken şirketin müdür sıfatını taşıyan kanuni temsilcileri borcun tamamından şahsi malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilir.

Limited Şirketlerde Esas Sermaye Payının Devri

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, limited şirketlerde esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemlerin yazılı şekilde yapılması ve tarafların imzalarının noterce onanması şarttır. Pay devir sözleşmesinde ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, rekabet yasağının ağırlaştırılması veya tüm ortakları kapsayacak şekilde genişletilmesi hali, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin şartların açıkça belirtilmesi kanunen düzenlenmiştir. Ayrıca devrin geçerliliği ve sicil tescili için ilgili yasal prosedürlerin tamamlanması gerekmektedir.

Şirket sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa, esas sermaye payının devri için ortaklar genel kurulunun onayı şart olup devir bu onayın verilmesiyle geçerlilik kazanır. Sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça genel kurul herhangi bir sebep göstermeksizin devir onayını reddedebilir. Bunun yanında pay devri şirket sözleşmesiyle de yasaklanabilir. Şirket sözleşmesinde devrin yasaklandığı veya genel kurulun onay vermekten imtina ettiği durumlarda ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklı kalır.

Şirket sözleşmesinde ortaklar için ek ödeme veya yan edim yükümlülükleri öngörülmüşse, payı devralacak kişinin ödeme gücü şüpheli görüldüğü takdirde kendisinden istenen teminat verilmezse, genel kurul şirket sözleşmesinde açık düzenleme bulunmasa dahi onayı reddedebilir. Pay devrine ilişkin yapılan başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul tarafından ret kararı verilmediği takdirde devir onayı verilmiş sayılır.

Anonim Şirket Kuruluşu ve Nakdi Sermaye Ödemesi

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında anonim şirketlerin kuruluşu için aranan asgari esas sermaye tutarı 250.000 Türk Lirasıdır. Kayıtlı sermaye sistemini benimsemiş olan halka açık olmayan anonim şirketler bakımından ise başlangıç sermayesinin en az 500.000 Türk Lirası olması gerekmektedir. Anonim şirket kuruluşunda nakden taahhüt edilen sermaye paylarının en az dörtte birinin şirketin ticaret siciline tescilinden önce ödenmesi kanuni bir zorunluluktur. Nakden taahhüt edilen sermayenin kalan kısmı ise tescil tarihini izleyen yirmi dört ay içinde ödenir.

Şirket Kuruluşunda Ayni Sermaye Konulması

Şirketlere nakit dışında malvarlığı değerlerinin ayni sermaye olarak tahsis edilmesi hukuken mümkündür. Taşınmaz mallar, makineler ve fikri mülkiyet hakları gibi değerlerin sermaye olarak getirilmesi durumunda, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde asliye ticaret mahkemesince görevlendirilen bilirkişi eliyle değer tespiti yaptırılması yasal zorunluluktur. Bu tespitin tamamlanmasının ardından söz konusu ayni değerlerin ilgili tapu, fikri mülkiyet veya tescil sicillerine şerh düşülmesi şarttır.

Şahıs Şirketlerinin Temel Özellikleri

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca kollektif şirketler yalnızca gerçek kişiler arasında kurulabilir ve tüzel kişilerin bu tür şirkete ortak olması kanunen mümkün değildir. Kollektif şirketlerin kuruluşu için mevzuatta belirlenmiş asgari bir sermaye tutarı bulunmamaktadır. Ortaklar sermaye borcu olarak nakit, alacak, kıymetli evrak, taşınır veya taşınmaz malvarlığı unsurlarını koyabilecekleri gibi şahsi emeklerini de taahhüt edebilirler. Şirket alacaklılarına karşı şirketin malvarlığı birinci derecede sorumlu olup bu malvarlığının borçları karşılamaya yetmemesi durumunda kollektif şirket ortakları borcun tamamından şahsi malvarlıklarıyla ikinci dereceden ve müteselsilen sınırsız sorumludur.

Komandit şirketlerde ise ortaklar sorumluluk düzeylerine göre ikiye ayrılır. Şirketin sevk, idare ve temsiliyle yetkili olan komandite ortaklar, şirket borçlarından dolayı şahsi malvarlıklarını kapsayacak biçimde sınırsız sorumluluk altındadır. Buna karşılık komanditer ortakların yönetim ve temsil yetkileri bulunmayıp onların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye miktarıyla sınırlandırılmıştır.

Yabancı Şirketlerin Türkiye'de Şube Açması

Yurt dışında kurulu şirketlerin Türkiye'de açtıkları şubeler bağımsız bir tüzel kişiliğe sahip olmayıp hukuki ve ticari olarak ana merkeze bağlı birimlerdir. Dolayısıyla şubenin hak ve borçlarının yasal muhatabı doğrudan yurt dışındaki merkez şirkettir. Türkiye'de şube açılışı yapılması Ticaret Bakanlığının iznine tabidir. Ayrıca açılacak şubenin ticaret unvanında ana merkezin unvanının, merkezin yer aldığı ülkenin ve şube ibaresinin yer alması yasal bir gerekliliktir.

Kuruluş Sonrası Yasal Mükellefiyetler ve Sosyal Güvenlik Bildirimleri

Ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanan şirketlerin faaliyetleri boyunca yerine getirmek zorunda olduğu yasal yükümlülükler bulunmaktadır. Vergi beyannamelerinin tanzim edilip verilmesi, Sosyal Güvenlik Kurumu bildirimlerinin yürütülmesi, genel kurul ve yönetim kurulu işlemlerinin hukuka uygun şekilde yapılması ile yasal ticari defterlerin tutulması ve tasdiki bu yükümlülükler kapsamındadır. Şirkette sigortalı personel istihdam edilmesi halinde en geç personelin işe başladığı tarihte Sosyal Güvenlik Kurumuna işyeri bildirgesi sunularak işyeri tescilinin tamamlanması şarttır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca limited şirket ortaklarının tamamı ile anonim şirketlerin yönetim kuruluna seçilen ortakları, şirketin ticaret siciline tescil tarihi itibarıyla re'sen sigortalı sayılır. Ticaret Sicil Müdürlüklerince yapılan bildirimler üzerine Sosyal Güvenlik Kurumu bahse konu kişilerin sigortalılık tescil işlemlerini resen başlatır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy