Türkiye ve Norveç Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması
Türkiye ile Norveç arasındaki revize Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması 15 Ocak 2010 tarihinde akdedilmiş, 15 Haziran 2011 tarihinde yürürlüğe girmiş ve vergiler yönünden 1 Ocak 2012 tarihinden itibaren tatbik edilmeye başlanmıştır. Yeni metnin yürürlüğe girmesiyle birlikte 1971 tarihli önceki anlaşma geçerliliğini yitirmiştir. Sözleşmenin kapsamına Türkiye açısından gelir vergisi ile kurumlar vergisi girerken; Norveç açısından genel gelir vergisi, kişisel gelir vergisi, petrol gelirleri özel vergisi, hidroelektrik üretiminden doğan kaynak rantı vergisi, temettü stopajı ve dar mükellef sanatçı vergisi girmektedir.
Şirketlerin mukimliğinin tespit edilmesinde etkin yönetim yeri kuralı geçerlidir. Tüzel kişinin kanuni merkezinin bir devlette, etkin yönetim yerinin ise diğer devlette yer alması durumunda iki devletin yetkili makamlarının karşılıklı mutabakata varması gerekir. Bu makamlar arasında anlaşma sağlanamazsa ilgili tüzel kişi anlaşmanın tanıdığı vergi kolaylıklarından faydalanamaz.
İşyeri Oluşumu ve Hizmet Sunumu Şartları
Norveç sınırları dahilinde icra edilen inşaat, montaj ve kurulum projeleri ile bu projelere bağlı gözetim faaliyetlerinin altı ayı aşması durumunda Norveç'te bir işyeri oluştuğu kabul edilir.
Türkiye mukimi bir teşebbüsün Norveç'te herhangi bir 12 aylık dönem içerisinde toplam 183 günü aşan bir süreyle hizmet sunması ve elde edilen brüt aktif ticari gelirlerin yüzde 50'sinden fazlasının bu hizmetlerden kaynaklanması halinde hizmet işyeri teşekkül eder. Benzer şekilde, aynı proje veya birbiriyle bağlantılı projeler kapsamında toplam 183 günü aşan hizmet icra edilmesi durumunda da faaliyet Norveç'teki bir işyeri üzerinden yürütülmüş sayılır.
Temettü, Faiz ve Gayrimaddi Hak Kazançlarında Stopaj Rejimi
Norveç mukimi bir şirket tarafından Türkiye mukimine aktarılan temettü ödemelerinde gerçek lehdarın Türkiye mukimi olması şartıyla kaynak devletin tahsil edebileceği stopaj vergisine tavan sınırlar konulmuştur. Alıcı şirketin doğrudan en az yüzde 20 oranında paya sahip bulunması ve elde edilen temettünün Türkiye'de vergiden istisna tutulması halinde stopaj tavanı yüzde 5 olarak tatbik edilir. Belirli kamu fonlarına yönelen ödemelerde de tavan oran yüzde 5 olup sayılan bu şartların bulunmadığı diğer hallerde azami stopaj oranı yüzde 15'tir. Ancak temettüye konu iştirak payı Norveç'te bulunan bir işyeri veya sabit yer ile etkin biçimde bağlantılı ise indirimli temettü stopaj rejiminden yararlanılamaz; ticari kazanç veya serbest meslek hükümleri devreye girebilir.
Norveç kaynaklı faiz ödemelerinde kaynak devlet stopaj üst sınırı kademelendirilmiştir. Faiz ödemesinin belirli kamu kurumlarına yapılması durumunda azami oran yüzde 5, bankalara yapılması durumunda yüzde 10, diğer tüm hallerde ise en fazla yüzde 15'tir. Türkiye veya Norveç hükümetine ya da merkez bankalarına ödenen faizler ise kaynak devlette vergiden tamamen muaftır. Taraflar arasındaki özel ilişki sebebiyle ödenen faiz tutarı emsallere kıyasla yüksek belirlenmişse anlaşmanın faiz sınırlandırmaları yalnızca emsale uygun kısım için geçerli olur; aşan kısım tarafların iç mevzuat hükümlerine göre vergilendirilir.
Norveç'te doğarak Türkiye mukimine ödenen gayrimaddi hak bedellerinde gerçek lehdarın Türkiye mukimi olması koşuluyla kaynak devlette kesilecek stopaj vergisi brüt tutarın yüzde 10'unu geçemez.
Serbest Meslek, Ücret Gelirleri ve Yönetim Kurulu Kesintileri
Serbest meslek faaliyetleri ve bağımsız kişisel hizmet kazançları kural olarak mukim olunan devlette vergilendirilir. Bununla birlikte Norveç'te bu faaliyetlerin icrasına tahsis edilmiş düzenli kullanılabilir sabit bir yerin varlığı halinde veya ilgilinin 12 aylık sürekli bir dönemde toplam 183 gün ya da daha uzun süre Norveç'te kalması durumunda Norveç de bu geliri vergilendirme yetkisini haizdir.
Çalışanların elde ettiği bağımlı ücret gelirlerinin yalnızca mukim olunan devlette vergilendirilebilmesi için üç şartın kümülatif olarak gerçekleşmesi zorunludur. İlgili mali yılda başlayan veya sona eren herhangi bir 12 aylık sürede Norveç'te toplam 183 günün aşılmaması, ücretin Türkiye mukimi işveren tarafından ya da onun namına ödenmesi ve ücret yükünün Norveç'teki bir işyeri veya sabit yer tarafından üstlenilmemiş olması gerekir. Bu şartlardan birinin ihlali halinde Norveç'in vergileme hakkı doğar.
Norveç mukimi bir şirketin yönetim kurulu üyesi sıfatıyla Türkiye mukimi gerçek kişilere ödenen yönetim kurulu ücretleri ve bunlara benzer nitelikteki ödemeler genel ücret düzenlemesinden bağımsız olarak Norveç'te vergilendirilebilir.
Taşınmaz Gelirleri ve Menkul Kıymet Kazançları
Norveç'te yer alan taşınmazlardan sağlanan kira, kullanım veya diğer gelirler ile bu taşınmazların devrinden doğan kazançlar Norveç'te vergilendirilebilir. Bunun yanı sıra malvarlığı esas itibarıyla Norveç'teki taşınmazlardan müteşekkil olan şirketlerin hisselerinin elden çıkarılmasından kaynaklanan kazançlar bakımından da Norveç vergileme yetkisine sahiptir.
Türkiye mukimi bir mükellefin Norveç mukimi bir şirketçe ihraç edilmiş hisse senetlerini, tahvilleri veya diğer finansal enstrümanları iktisap tarihinden itibaren bir yıl içinde devretmesi halinde ortaya çıkan kazanç Norveç'te de vergilendirilebilir. Bu bir yıllık özel kuralın haricinde kalan diğer malvarlığı elden çıkarma kazançları ise kural olarak satıcının mukim olduğu devlette vergilendirilmektedir.
Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi ve Uyuşmazlık Çözümü
Anlaşmanın 23. maddesi çerçevesinde çifte vergilendirmenin bertaraf edilmesinde mahsup yöntemi uygulanır. Norveç mevzuatına ve anlaşmaya uygun biçimde Norveç'te ödenen vergi, aynı kazanca isabet eden Türk vergisini aşmamak kaydıyla Türkiye'de tarh edilen vergiden mahsup edilir. Bazı istisna durumlarında ise vergiden muaf tutulan kazanç unsuru, mükellefin geriye kalan geliri üzerinden uygulanacak vergi oranının tespitinde dikkate alınabilir.
Anlaşma kurallarına aykırı bir vergilendirme işlemiyle karşılaşan mükellefler, bu işleme yol açan ilk bildirim tarihinden itibaren üç yıl içerisinde karşılıklı anlaşma usulü yoluna gidebilirler. İki akit devletin yetkili makamları uyuşmazlığı çözüme bağladığı takdirde varılan mutabakat, iç hukuk zamanaşımı sınırlamalarına bakılmaksızın uygulanır. Anlaşmaya ek protokol uyarınca, bu sürecin neticesinde Türkiye'de doğacak vergi iadesi talebinin Türk vergi idaresinin sonucu bildirmesinden itibaren bir yıl içinde yapılması gerekmektedir.
Norveç'teki bir projede inşaat ve montaj işyeri süresi ne kadardır?
İnşaat, montaj, kurulum ve bu faaliyetlere bağlı gözetim işlemlerinin altı ayı aşması halinde Norveç'te işyeri oluştuğu kabul edilir.
Norveç şirketinden elde edilen temettüde stopaj tavanı nedir?
Temettünün gerçek lehdarı Türkiye mukimi olduğunda; alıcı şirketin doğrudan en az yüzde 20 paya sahip olması ve kâr payının Türkiye'de vergiden istisna tutulması halinde tavan oran yüzde 5, belirli kamu fonlarında yüzde 5, diğer durumlarda ise azami yüzde 15'tir. Temettüye konu pay Norveç'teki bir işyeri veya sabit yerle etkin biçimde bağlantılıysa indirimli oranlar uygulanmaz.
Norveç kaynaklı royalti ödemelerinde kaynak devlet kesintisi kaçı aşamaz?
Norveç'te doğup Türkiye mukimine ödenen gayrimaddi hak bedellerinde gerçek lehdarın Türkiye mukimi olması şartıyla Norveç tarafından kesilecek vergi brüt tutarın yüzde 10'unu aşamaz.
Vergi anlaşmasına aykırı işlemlerde karşılıklı anlaşma başvuru süresi ne kadardır?
Aykırılığa yol açan işlemin ilk bildiriminden itibaren üç yıl içinde karşılıklı anlaşma usulüne başvurulmalıdır. Süreç sonucunda Türkiye'de doğan vergi iadesi talebi ise idarenin sonucu bildirmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy