Pay Sahiplerinin Şirkete Borçlanma Şartları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 358. maddesi uyarınca pay sahiplerinin şirkete borçlanabilmesi iki temel kanuni şartın birlikte gerçekleşmesine bağlanmıştır. Pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve borçlanılacak şirketin serbest yedek akçeler ile birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde bulunmadıkça şirkete borçlanamaz. Kanunda öngörülen bu iki şartın gerçekleşmesi halinde pay sahiplerinin şirkete borçlanması hukuken mümkün kılınmıştır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 358Kaynağı aç
Anonim şirkette pay sahibi olan yönetim kurulu üyeleri ile bunların yakınları, yönetim kurulu üyelerine özgü borçlanma yasağına tabi tutulmamış, Türk Ticaret Kanunu'nun 358. maddesindeki pay sahiplerine ilişkin genel borçlanma rejimine bağlanmıştır. Bu kişiler, sermaye taahhüt borçlarını ifa ettikleri ve şirketin serbest yedek akçelerle desteklenen kârı geçmiş yıl zararlarını karşıladığı takdirde anılan maddeye uygun olarak şirkete borçlanabilir; aksi yöndeki işlemler kanuni yaptırımlara tabidir.
Yönetim Kurulu Üyeleri ve Yakınları İçin Borçlanma Yasağı
Türk Ticaret Kanunu'nun 395. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile yönetim kurulu üyelerinin pay sahibi olmayan alt ve üst soyu, eşi ve üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımlarının şirkete nakit borçlanması kanunen yasaktır. Şirketin bu kişiler lehine kefalet, garanti ve teminat vermesi, sorumluluk yüklenmesi veya bu kişilerin borçlarını devralması da aynı hüküm kapsamında menedilmiştir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 395Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 393Kaynağı aç
Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve sayılan yakınları yönünden getirilen bu yasağa aykırı hareket edilmesi durumunda şirket alacaklıları korunmaktadır. Şirket alacaklıları, şirkete borçlanılan tutar için bu kişileri, şirketin yükümlendirildiği tutardaki şirket borçları sebebiyle doğrudan takip etme hakkına sahiptir.
Topluluk İçi İstisnalar ve Geçiş Düzenlemeleri
Türk Ticaret Kanunu'nun 395. maddesi teminat ve kefalet yasaklarına belirli istisnalar tanımaktadır. Kanunun 202. maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, şirketler topluluğuna dahil bulunan şirketlerin birbirlerine kefil olabilmesi ve garanti verebilmesi kanunen kabul edilmiştir. Ayrıca Bankacılık Kanununun özel hükümleri de bu çerçevede saklı tutulmuştur.
Kanunun yürürlük dönemine ilişkin olarak 6103 sayılı Kanun'un 24. maddesinde yer alan ve kanunun yürürlüğe girmesinden önce şirkete borçlanmış pay sahiplerinin borçlarını üç yıl içinde nakden ödemelerini zorunlu kılan geçiş hükmü, 6335 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır.
6103 sayılı TÜRK TİCARET KANUNUNUN YÜRÜRLÜĞÜ VE UYGULAMA ŞEKLİ HAKKINDA KANUN m. 24Kaynağı aç
Müzakere Yasağı ve Menfaat Çatışması İlkeleri
Türk Ticaret Kanunu'nun 393. maddesi gereğince yönetim kurulu üyesi; kendisinin şirket dışı kişisel menfaatiyle veya alt ve üst soyundan birinin, eşinin yahut üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımlarından birinin şirket dışı kişisel menfaatinin şirket menfaatiyle çatıştığı konulara ilişkin müzakerelere katılamaz. Bu kural, yönetim kurulu üyesinin müzakereye katılmamasının dürüstlük kuralının gereği olduğu durumlarda da uygulanır.
Yasağın uygulanmasında tereddüt uyandıran hallerde kararı yönetim kurulu verir ve bu oylamaya ilgili yönetim kurulu üyesi katılamaz. Menfaat uyuşmazlığı yönetim kurulunca bilinmiyor olsa dahi, ilgili yönetim kurulu üyesi durumu açıklamak ve yasağa uymakla yükümlüdür. Müzakereye yasak nedeniyle katılmamanın gerekçesi ile buna ilişkin işlemler yönetim kurulu kararına yazılır.
Müzakereye katılma yasağına aykırı davranan yönetim kurulu üyesi ile menfaat çatışması nesnel olarak mevcut ve biliniyorken üyenin katılımına itiraz etmeyen veya katılması yönünde karar alan yönetim kurulu üyeleri, şirketin bu sebeple uğradığı zararı tazminle yükümlüdür.
Genel Kurul İzni ve Oy Yoksunluğu Rejimi
Türk Ticaret Kanunu'nun 395. maddesinin birinci fıkrası uyarınca yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına herhangi bir işlem yapamaz. Aksi halde şirket yapılan işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir; buna karşılık diğer taraf böyle bir iddiada bulunamaz. Genel kurul, Türk Ticaret Kanunu'nun 395. ve 396. maddeleri gereğince yönetim kurulu üyelerinin tamamı, biri veya birkaçı için kanuni yasakların kaldırılmasına izin verebilmektedir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/2632, K. 2017/2360Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/3815, K. 2017/2497Kaynağı aç
Genel kurulda izin ve yetki verilmesi kararı ortak ile şirket arasında şahsi iş niteliğinde bulunduğundan, Türk Ticaret Kanunu'nun 436. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hakkında izin verilen yönetim kurulu üyesi ve maddede sayılan yakınları bu kararların alınmasında oy kullanamaz. Oydan yasaklılık hali mahkemece resen gözetilir ve her bir yönetim kurulu üyesi yönünden yeterli nisabın sağlanıp sağlanmadığı ayrı ayrı değerlendirilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/2936, K. 2025/3217Kaynağı aç
Yönetim kurulu üyesi kendi lehine oy kullanamasa da diğer yönetim kurulu üyelerine izin verilmesine ilişkin oylamada oy kullanabilir. Ayrıca yönetim kurulu üyelerinin kendileri dışında ortak olan şirketleri temsilen oy kullanmaları Türk Ticaret Kanunu'nun 436. maddesindeki oydan yoksunluk yasağına girmez; Kanunda hakim şirketin oydan yoksunluğuna dair bir hüküm bulunmadığı gibi istisnai nitelikteki oy hakkı sınırlamaları yorum yoluyla genişletilemez. İzin ve yetki verilmesi kararı usulünce alındığında ve bu yetkinin kötüye kullanıldığına dair somut delil bulunmadığında karar kanuna, esas sözleşmeye ve dürüstlük kuralına uygun geçerliliğini sürdürür.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/4601, K. 2022/8760Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/4075, K. 2024/6055Kaynağı aç
Yasağa Aykırılığın Cezai Yaptırımları ve Ceza Sorumluluğu
Türk Ticaret Kanunu'nun 562. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, Kanunun 358. maddesine aykırı olarak pay sahiplerine borç verenler ile 395. maddesinin ikinci fıkrasının birinci veya ikinci cümlesi hükümlerini ihlal edenler üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır. 358. maddeye aykırı olarak şirkete borçlanan pay sahibi hakkında ceza uygulanmaz; ceza yaptırımı pay sahiplerine borç verenlere yöneltilmiştir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 562Kaynağı aç
Şirket varlıklarının pay sahipleri ve yöneticiler tarafından uzun süreli ve yüksek oranda kullanımı şirketin içinin boşaltılması niteliği taşıyarak Türk Ceza Kanunu kapsamında güveni kötüye kullanma veya hileli iflas suçlarını oluşturabilir.
Pay sahipleri şirkete hangi şartlarda borçlanabilir?
Pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa ettikleri ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olduğu takdirde şirkete borçlanabilir.
Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri şirkete borçlanabilir mi?
Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile bunların pay sahibi olmayan belirli yakınlarının şirkete nakit borçlanması ve şirketçe bu kişilere kefalet, garanti veya teminat sağlanması kanunen yasaktır.
Borçlanma yasağının ihlalinde kimler cezalandırılır?
Borçlanan pay sahibine ceza verilmez; buna karşılık pay sahiplerine yasağa aykırı borç verenler ile yönetim kurulu borçlanma yasağını ihlal edenler hakkında üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezası uygulanır.
Genel kurulda borçlanma izni oylanırken ilgili üye oy kullanabilir mi?
Hakkında izin verilecek yönetim kurulu üyesi ve kanunda sayılan yakınları kendi lehlerine oy kullanamaz; ancak diğer yönetim kurulu üyelerinin izin oylamalarında oy kullanabilirler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

