6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 473 ila 475. maddeleri arasında düzenlenen sermaye azaltımı, anonim şirketlerde esas sermayenin belirli hukuki ve iktisadi gerekçelerle indirilmesini ifade eder. Anonim şirketlerde sermaye, pay sahiplerine sermayenin bir kısmının iade edilmesi veya şirketin bilançosunda oluşan zararların kapatılması amacıyla azaltılabilir.
Sermaye azaltımı işlemi, azaltılan tutarın yerine geçmek üzere bedelleri tamamen ödenecek yeni paylar çıkarılması suretiyle sermaye artırımı ile eş zamanlı olarak da gerçekleştirilebilir.
Genel Kurul Yetkisi ve Esas Sözleşme Değişikliği
Sermaye azaltımının gerçekleştirilebilmesi için şirketin esas sözleşmesinin tadil edilmesi zorunludur ve yönetim kurulu bu doğrultuda bir tadil metni hazırlar. Türk Ticaret Kanunu'nun 408. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca sermaye azaltımı kararı genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır.
Bedelleri tamamen ödenecek yeni payların ihracı yoluna gidilmeksizin sermayenin azaltıldığı durumlarda, genel kurul tarafından esas sözleşme değişikliği karara bağlanır. Genel kurula dair çağrı ilanları, ortaklara gönderilen mektuplar ve internet sitesindeki duyurularda; sermaye indirimine gidilme gerekçeleri, işlemin gayesi ve uygulama yöntemi hesap verme ilkeleri uyarınca ayrıntılı biçimde açıklanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 473Kaynağı aç
Yönetim kurulu, sermaye azaltımının sebeplerini, amacını ve yöntemini ortaya koyan bir rapor hazırlayarak genel kurulun onayına sunar. Genel kurul tarafından onaylanan bu rapor, sermaye azaltımı kararıyla birlikte tescil ve ilan edilir.
Karar Nisapları, Yasal Sınırlar ve Aktiflerin Varlığı
Genel kurulun sermaye azaltımına ilişkin kararlarında Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesi tatbik edilir. Buna göre sermaye azaltımı kararı, şirket sermayesinin en az yüzde yetmiş beşini temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır. İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamadığı takdirde, izleyen toplantılarda da aynı yeter sayı aranır ve kararda azaltmanın ne tarzda yapılacağı açıkça gösterilir.
Şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifin şirkette varlığı belirlenmedikçe sermayenin azaltılmasına karar verilemez. Esas sermayenin azaltılması sebebiyle kayıtlara göre ortaya çıkacak defter kârı ise münhasıran payların yok edilmesinde kullanılabilir.
Anonim şirketlerde sermaye, hiçbir suretle Türk Ticaret Kanunu'nun 332. maddesinde öngörülen kanuni asgari tutarın altına indirilemez. Kanunun 473, 474 ve 475. maddelerindeki hükümler, kayıtlı sermaye sistemini kabul eden şirketlerde çıkarılmış sermayenin azaltılmasına da kıyas yoluyla tatbik olunur.
Sermaye Azaltımının Uygulanma Usulleri
Sermaye azaltımı işlemi, pay sahiplerinden bazılarının pay senetlerinin iptal edilmesi yahut payların nominal değerlerinin genel kurul tarafından belirlenen oranda indirilmesi suretiyle icra edilir. Her iki yöntemde de pay senetlerinin şirkete geri verilmesi gereklidir.
Azaltma kararının uygulanabilmesi için pay senetleri miktarının değiştirme, damgalama veya başka bir yolla azaltılmasının zorunlu olduğu hallerde, yapılan ihtara rağmen şirkete geri verilmeyen pay senetleri şirketçe iptal edilebilir ve tebliğde bu sonuç bildirilir. Geri verilen pay senetleri miktarı karara göre değiştirmeye yetmediğinde bu senetler iptal olunur, karşılığında verilecek yeni senetler satılır ve pay sahiplerine düşen tutar şirkette saklanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 475Kaynağı aç
Alacaklıların Korunması ve Çağrı Prosedürü
Sermayenin bir kısmının pay sahiplerine iadesi amacıyla yapılan azaltımlarda şirket denetçisi, şirket aktiflerinin alacaklıların hak ve alacaklarını karşıladığını gösteren bir rapor düzenler ve bu rapor genel kurulun onayına sunulur. Şirkette alacaklıların haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktif bulunmadığı sürece sermaye indirimine gidilemez.
Genel kurul sermaye azaltımına karar verdiğinde, yönetim kurulu bu kararı şirketin internet sitesinde yayımlamakla birlikte Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve esas sözleşmede öngörülen şekilde yedişer gün arayla üç defa ilan eder. Şirketçe bilinen alacaklılara ayrıca çağrı mektupları gönderilir. İlanda, üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde alacaklıların alacaklarını bildirerek ödeme yapılmasını veya teminat verilmesini isteyebilecekleri bildirilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 474Kaynağı aç
Sermaye azaltımı kararının yerine getirilebilmesi için muaccel ve ödenebilir alacakların ödenmesi yahut teminata bağlanması zorunludur. Yönetim kurulunun sunduğu raporda şirket aktiflerinin hakları karşılamaya kafi olduğu belirlenmişse, alacaklıların teminat taleplerinin haklı ve makul nitelik taşıması gözetilir.
Şirket Zararlarının Kapatılması Amacıyla Azaltım
Sermaye, uğranılan zararlar sonucunda bilançoda doğan açığı kapatmak amacıyla ve bu açıklar oranında azaltılıyorsa, yönetim kurulunca alacaklıları çağırmaktan ve haklarının ödenmesinden veya teminata bağlanmasından vazgeçilebilir. Zarar kapatma gayesiyle yapılan azaltımlarda zararın gerçek olması, sermaye kaybının bulunması, azaltım sonrasında şirketin borçlarını aktifleriyle karşılayabilecek duruma gelmesi ve indirimin bilanço açığı miktarını aşmaması gerekir.
Ticaret Siciline Tescil ve İptal Davası
Sermaye, alacaklılara tanınan iki aylık sürenin sona ermesinden ve bildirilen alacakların ödenmesinden veya teminat altına alınmasından sonra azaltılabilir. Türk Ticaret Kanunu'nun 473, 474 ve 475. maddelerindeki kanuni şartlara uyulduğunu tevsik eden belgeler ibraz edilmedikçe, sermaye azaltımı kararı ve sermayenin fiilen azaltıldığı olgusu ticaret siciline tescil olunamaz.
Yasal şartlara uyulmaksızın sermaye azaltımına gidilmesi halinde alacaklılar, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde sermaye azaltımı işleminin tescilinin ilanından itibaren iki yıl içinde sermaye azaltımının iptali davası açabilirler. Verilen teminatın yetersiz kalması durumunda da yargı yoluna başvurulması mümkündür.
Sermaye azaltımı kararı hangi çoğunlukla alınır?
Sermaye azaltımı kararı, Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca şirket sermayesinin en az yüzde yetmiş beşini temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır; ilk toplantıda bu nisaba ulaşılamazsa izleyen toplantılarda da aynı yeter sayı aranır.
Zarar kapatma amaçlı sermaye azaltımında alacaklılara çağrı zorunlu mudur?
Sermaye bilançoda oluşan zararı kapatmak amacıyla ve bu açıklar oranında azaltılıyorsa, Türk Ticaret Kanunu'nun 474. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yönetim kurulu alacaklıları çağırmaktan ve alacakları ödemekten veya teminata bağlamaktan vazgeçebilir.
Alacaklılar sermaye azaltımının iptali davasını hangi sürede açmalıdır?
Alacaklılar, kanuni şartlara uyulmaksızın gerçekleştirilen sermaye azaltımı işlemlerine karşı, işlemin tescilinin ilan edilmesinden itibaren iki yıl içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açabilirler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy