Kayıtlı sermaye sisteminde çıkarılmış sermayenin azaltılması işlemleri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 473, 474 ve 475 inci maddelerinin kıyas yoluyla uygulanması suretiyle yürütülür. Şirket bilançosundaki esas sermaye kaleminin nominal değer olarak indirilmesini ifade eden sermaye azaltımı, niteliği itibarıyla bir esas sözleşme değişikliğidir. Anonim ortaklıkta sermayenin azaltılarak yerine tamamen ödenecek yeni payların ihraç edilmediği durumlarda, esas sözleşmenin değiştirilmesi kararını alma yetkisi münhasıran genel kurula aittir. Yönetim kuruluna kayıtlı sermaye tavanına kadar sermaye artırımı yetkisi tanınabilmesine karşın, Türk ticaret hukuku düzenlemelerinde yönetim kuruluna sermaye azaltımı yapma yetkisi verilmemiştir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 473Kaynağı aç
Sermaye Azaltımının Yöntemleri ve Türleri
Sermaye azaltımı temel olarak payların nominal değerlerinin indirilmesi veya pay sayısının azaltılması yöntemleriyle icra edilir. Nominal değerin düşürülmesinde şirketteki toplam pay adedi korunurken sadece her bir payın itibari değeri azalır. Pay sayısının azaltılmasında ise payların birleştirilmesi suretiyle değişim oranının belirlenmesi veya payların itfası kapsamında ortaklığın kendi paylarını iktisap ederek yok etmesi yolları izlenebilir. Esas sermayenin azaltılması neticesinde şirket kayıtlarında doğacak defter kârı, kanun gereği yalnızca payların yok edilmesinde kullanılabilir.
Azaltım işlemi güttüğü amaca göre kurucu veya basitleştirilmiş olarak farklı kurallara bağlanmıştır. İhtiyaç fazlası sermayenin serbest bırakılmasını hedefleyen kurucu sermaye azaltımında tutar pay sahiplerine ödenebileceği gibi yedek akçelere de aktarılabilir; şirket malvarlığında fiili bir eksilme meydana geldiği için alacaklıların menfaatlerinin korunması ön plana çıkar. Buna karşılık, geçmiş yıl zararlarının bilançoda oluşturduğu açığı kapatmak amacıyla bu açık oranında gerçekleştirilen basitleştirilmiş azaltımda ortaklara herhangi bir iade veya ödeme yapılmaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 474Kaynağı aç
Genel Kurul Kararı ve Hazırlık Aşaması
Sermaye azaltımı sürecinde yönetim kurulu; azaltımın gerekçesini, güdülen hedefi ve uygulanacak usulü ayrıntılı biçimde hesap verme ilkelerine uygun bir raporla düzenleyerek genel kurul onayına sunar. Bu hususlar toplantı çağrı ilanlarında, mektuplarda ve internet sitesi bildiriminde eksiksiz yer alır. Onaylanan yönetim kurulu raporu tescil ve ilan edilir. Azaltıma rağmen şirket alacaklılarının haklarını bütünüyle karşılayacak düzeyde şirket aktifinin mevcut olduğu belirlenmedikçe sermaye azaltımı kararı alınamaz; bu doğrultuda yeminli mali müşavir raporu hazırlanır. İzne tabi anonim şirketlerde Ticaret Bakanlığı izninin alınması ve toplantıya Bakanlık temsilcisinin katılımı aranır.
Genel kurulun azaltım kararına Türk Ticaret Kanunu'nun 421 inci maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesi uygulanır ve alınan kararda sermaye azaltımının hangi yöntemle gerçekleştirileceği açıkça gösterilir. Bununla birlikte, sermaye miktarı hiçbir suretle Türk Ticaret Kanunu'nun 332 nci maddesinde belirlenen kanuni asgari tutarın altına indirilemez.
Alacaklılara Çağrı Usulü ve Güvence Şartları
Genel kurulun sermaye azaltımına karar vermesi üzerine yönetim kurulu, kararı şirketin internet sitesinde yayımlamakla birlikte Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ve esas sözleşmede gösterilen şekilde yedişer gün arayla üç defa ilan eder; şirkete bilinen alacaklılara ayrıca çağrı mektubu gönderilir. İlan metninde, alacaklıların sicil gazetesindeki üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde alacaklarını bildirerek ödeme veya teminat talep edebilecekleri belirtilir. Ancak sermaye bilançoda yer alan zararları kapatmak gayesiyle ve salt bu açık nispetinde azaltılıyorsa, yönetim kurulu alacaklıları davet etmekten, borçları ödemekten veya teminata bağlamaktan vazgeçebilir.
Sermaye azaltımı kural olarak alacaklılara tanınan iki aylık sürenin dolması ve başvuruda bulunan alacaklıların haklarının ödenmesi ya da teminat altına alınmasından sonra icra edilebilir. Süreçte alacak bildirenlerin talepleri karşılanıp vadesi gelmiş borçlar tasfiye edildikten veya güvenceye bağlandıktan sonra tescil adımı atılır. Türk Ticaret Kanunu'nun 473, 474 ve 475 inci maddelerindeki yasal şartların yerine getirildiğini tevsik eden resmi evraklar ibraz edilmedikçe, sermaye azaltımı kararı ve azaltımın fiilen gerçekleştiği olgusu ticaret siciline tescil edilemez.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 475Kaynağı aç
Pay Senetlerinin İşlemleri ve İptal Davası
Kararın icrasında pay senetlerinin miktarının değiştirme, damgalama veya diğer yollarla azaltılması icap ettiği durumlarda, yapılan ihtara karşın şirkete teslim edilmeyen pay senetleri ortaklıkça iptal edilebilir. Pay sahiplerince geri verilen senet tutarı yeni senetlerle değiştirmeye yetmezse bu senetler iptal edilip karşılık gelen yeni senetler satılır ve elde edilen bedel ortaklık bünyesinde saklanır. Alacaklıların hakları teminat altına alınmadan veya süre beklenmeden sermaye azaltılmışsa, alacaklılar tescilin ilanından itibaren iki yıl içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde sermaye azaltımının iptali davası açabilirler; teminatın yetersiz görülmesi durumunda da yargı yolu açıktır.
Karşılaştırmalı Hukukta Sermaye Bandı Yaklaşımı
İsviçre Borçlar Kanunu m. 653s düzenlemesinde, Türk hukukundan farklı olarak esas sözleşme yoluyla yönetim kuruluna azami beş yıllık bir dönem için sermaye bandı dahilinde sermayeyi artırma yanında azaltma yetkisi de tanınabilmektedir. Esas sözleşmede sermayenin alt ve üst sınırlarının net şekilde gösterilmesi aranır; üst sınır ticaret siciline tescilli sermayenin yarısını aşamayacağı gibi alt sınır da kayıtlı sermayenin yarısının altına indirilemez. Yönetim organına azaltım yetkisi verilebilmesi ortaklığın yıllık hesaplarının sınırlı denetiminden bağışık olmamasına bağlı kılınmıştır. Belirlenen bant aralığında sermaye indirildiğinde, olağan azaltımdaki alacakların teminata bağlanması, ara bilanço ve denetçi onayı hükümleri kıyasen işletilir.
Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu sermaye azaltımına karar verebilir mi?
Hayır, Türk Ticaret Kanunu sisteminde yönetim kuruluna kayıtlı sermaye tavanı içinde yalnızca sermaye artırımı yetkisi verilebilir; çıkarılmış sermayenin azaltılmasına karar verme yetkisi genel kurula aittir.
Basitleştirilmiş sermaye azaltımında alacaklılara ilan yapılması zorunlu mudur?
Sermaye bilançoda oluşan zararları kapatmak ve bu açık oranında indirilmek üzere azaltılıyorsa, yönetim kurulu Türk Ticaret Kanunu m. 474/2 uyarınca alacaklı çağrısı yapmaktan ve alacakları teminata bağlamaktan vazgeçebilir.
Alacaklıların hakları karşılanmadan tescil yapılırsa hangi hukuki yola başvurulabilir?
Alacaklılar, yasal iki aylık bekleme süresi dolmadan ya da alacakları ödenip teminata bağlanmadan yapılan tescilin ilanından itibaren iki yıl içinde şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinde sermaye azaltımının iptali davası açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy