Türk Hukukunda İflas Başvurusu ve Yargılama Süreci

Türk icra ve iflas hukukunda iflas, iflasa tabi borçluların haczedilebilir bütün malvarlığının bir masa teşkil ederek alacakların ödenmesine tahsis edildiği toplu bir tasfiye kurumudur. İflas davaları yetkili Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde açılır.

İflasa Tabi Olma Şartları ve İstisnalar

Ticaret hayatından ayrılan borçlular bakımından iflas sorumluluğu derhal son bulmaz; terk keyfiyetinin ticaret sicili aracılığıyla ilan edilmesinden itibaren bir yıllık zaman zarfında, önceki ticari borçlar kapsamında iflas takibine muhatap olunmaya devam edilir. Bu sürenin dolmasıyla birlikte eski tacirler hakkındaki sorumluluk kalkar.

Buna karşılık kamu tüzel kişiliği niteliğini haiz bulunan devlet, belediyeler ve Sosyal Güvenlik Kurumu gibi doğrudan kamu tüzel kişileri iflasa tabi değildir.

İflas Takibinde ve Davasında Yetki Kuralları

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 154. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, iflas yoluyla takipte yetkili merci borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yerdeki icra dairesidir. Merkezleri yurt dışında yer alan ticari işletmeler bakımından yetkili merci, Türkiye'deki şubenin veya birden fazla şube bulunması halinde merkez şubenin bulunduğu yer icra dairesidir. Borçlu ile alacaklı yetkili icra dairesini yazılı bir anlaşma ile kararlaştırmışlarsa, o yerin icra dairesi de iflas takibi bakımından yetkili sayılır.

Takip aşamasındaki yetki anlaşması imkanına rağmen iflas davaları bakımından kesin yetki kuralı geçerlidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 154. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca iflas davaları için yetki sözleşmesi yapılması yasaktır; iflas davasının borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde açılması gerekmektedir.

Takipli İflas Yolları ve Ödeme Emri Usulü

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 155. maddesi gereğince genel iflas yoluyla takipte, borçlu iflas yoluyla takibe tabi şahıslardan ise ve alacaklı talep ederse ödeme emrine yedi gün içinde borç ödenmediği takdirde alacaklının mahkemeye başvurarak iflas talebinde bulunabileceği yazılır. Ayrıca borçlunun borcu olmadığına veya iflasa tabi kimselerden bulunmadığına ilişkin itirazı varsa bunu anılan süre içinde dilekçeyle icra dairesine bildirmesi gerektiği ve borçlunun konkordato teklif edebileceği hususu ödeme emrine ilave olunur.

Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senede dayanan alacaklılar, borçlu iflasa tabi şahıslardan ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 167. maddesi uyarınca kambiyo senetlerine özgü iflas yolunu seçebilir. Alacaklı bu yola başvururken takip talebinde haciz ve iflas yollarından hangisini istediğini bildirmek ve senedin aslını eklemek zorundadır. Kambiyo senetlerine özgü iflas takibinde borçlunun itiraz ve ödeme süreleri beş gündür.

Borçlunun Kendi İflasını Talep Etmesi

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 178. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, iflasa tabi bir borçlu aciz halinde bulunduğunu bildirerek yetkili mahkemeden iflasını isteyebilir. Borçlu bu başvuruda bütün aktif ve pasifi ile alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren mal beyanını iflas talebine eklemekle yükümlüdür; bu belge mahkemeye ibraz edilmedikçe iflasa karar verilemez.

Borçlunun iflas talebinde bulunması belirli durumlarda kanuni bir mecburiyettir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 178. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, borçlu aleyhine alacaklılardan birinin haciz yolu ile takibi sonucunda yapılan haciz borçlunun mevcudunun yarısının elinden çıkmasına yol açar ve kalan kısım muaccel ve vadesi bir yıl içinde gelecek diğer borçlarını karşılamaya yetmezse, borçlu derhal aczini bildirerek iflasını istemeye mecburdur.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 178. maddesinin ikinci fıkrasına göre borçlunun iflas talebi usulünce ilan edilir. Alacaklılar bu ilandan itibaren on beş gün içinde davaya müdahale veya itiraz ederek borçlunun iflas başvurusunu takipleri ertelemek ve borçlarını ödemeyi geciktirmek amacıyla yaptığını ileri sürüp mahkemeden talebin reddini isteyebilirler.

İflas Yargılaması Usulü ve Görevli Mahkeme

İflas davalarında görevli yargı mercii Asliye Ticaret Mahkemesidir. İflas yargılamasında mahkeme, resen araştırma ilkesine uygun olarak gerekli gördüğü hususlarda kendiliğinden inceleme yapabilir.

İflas Kararının Malvarlığı ve Takipler Üzerindeki Hükümleri

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 184. maddesi gereğince, iflas kararı verildiği anda borçlunun haczedilmesi kabil tüm malvarlığı unsurları, bulundukları konuma bakılmaksızın iflas masasını meydana getirerek alacakların tasfiyesine özgülenir. Masanın teşekkülünden tasfiyenin kapandığı tarihe kadar borçlunun edindiği malvarlığı değerleri de masaya dahil edilir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca iflasın açılması, borçlu aleyhinde haciz yoluyla yapılan takipler ile teminat gösterilmesine ilişkin takipleri durdurur. İflas kararının kesinleşmesiyle söz konusu takipler düşer ve iflas tasfiyesi süresince müflis aleyhine bu nitelikteki takiplere girişilemez.

Bireysel takip yasağının istisnası rehinli alacaklılar için geçerlidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 193. maddesinin dördüncü fıkrasına göre rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takiplere iflastan sonra da takip alacaklıları tarafından iflas masasına karşı devam edilir. Satış bedeli kanun hükmü dairesinde rehinli alacaklılara paylaştırılır ve artan kısım iflas masasına intikal eder.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy