Kamu Mallarının Haczedilmezliği İlkesi ve Yasal Dayanağı
Kamu malları kural olarak haczedilemez. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin birinci fıkrasının birinci bendi uyarınca, devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen malların haczolunması kanunen mümkün değildir. Bu düzenleme, kamu hukukuna tabi idarelerin mal varlıklarını cebri icra işlemlerine karşı koruma altına alır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 82Kaynağı aç
Devlet mallarının haczedilmezliği kuralı, devletin ve kamu kurumlarının sahip olduğu belirli mal ve hakların haczedilmesini önleyerek kamu hizmetlerinin kesintisiz ve etkin bir şekilde sürdürülmesi ile kamu yararının korunması amacına dayanır. Devlete ait borçlar sebebiyle alacaklılar tarafından icra takibi yapılması mümkün olmakla birlikte, devlet malları haczedilmezlik kapsamında yer aldığından bu mallar üzerine haciz tatbik edilemez.
Kamu Malı Niteliği ve Haciz Korumasının Kapsamı
Haczedilmezlik koruması, devletin egemenlik yetkisini kullanması için gerekli olan malları, kamu hizmetlerine tahsis edilmiş unsurları ve idarenin hizmetlerini yerine getirebilmesi amacıyla bünyesinde kullandığı malları kapsar. İdarenin kamusal faaliyetlerini ifa etmesine tahsis edilen bu varlıklar haciz işlemlerinin dışında tutulur.
Taşınır veya taşınmaz bir mal kamulaştırma, bağış ve tahsis işlemleri, imar ve planlama kararları, özel kanun hükümleri veya devletin iktisadi faaliyetleri gibi usullerle kamu malı niteliği kazanır. Kamu malı statüsüne kavuşan mallar hukuki olarak tanınır ve haczedilmezlik dahil özel korumalara tabi olur.
İcra Memurunun Haczedilebilirlik İncelemesi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin son fıkrası uyarınca icra memuru, takibe konu mal veya hakkın haczedilebilirliğini inceler ve bu doğrultuda istemin kabulüne ya da reddine karar verir. Devlet malı statüsündeki veya özel kanunlarında haczi caiz olmadığı belirtilen varlıklara yönelik haciz talepleri memur tarafından bu çerçevede karara bağlanır.
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Borçlarında Haciz
Özel hukuka tabi faaliyetler yürüten kamu iktisadi teşebbüslerinin ticari faaliyetlerinden doğan borçları için haciz uygulanması mümkündür. Ancak bu kuruluşların kamu hizmetlerini aksatacak nitelikteki kamu mallarının haczedilmesi kanunen yasaklanmıştır.
Belediye Mallarının Haczi ve Özel Takip Usulü
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ile belediye tarafından tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez.
5393 sayılı BELEDİYE KANUNU m. 15Kaynağı aç
5393 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca icra dairesince haciz kararı alınmadan önce belediyeden borca yeter miktarda haczedilebilecek mal göstermesi istenir. Belediye tarafından on gün içinde yeterli mal beyan edilmemesi halinde yapılacak haciz işlemi, alacak miktarını aşacak şekilde uygulanamaz.
Belediye mallarının korunması bakımından 5393 sayılı Kanun'un 15. maddesinde iki özel kurala daha yer verilmiştir. Buna göre belediye mallarına karşı suç işleyenler devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. Ayrıca 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da tatbik edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Devlete ait borçlar için icra takibi açılabilir mi?
Devlete ait borçlar için icra takibi başlatılabilir; ancak devlet malları haczedilmezlik koruması altında olduğundan bu mallar üzerine haciz işlemi uygulanamaz.
Belediyelerin hangi mal ve gelirleri haczedilemez?
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca belediyenin proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışları, kamu hizmetinde fiilen kullanılan malları ile tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez.
İcra memuru kamu malına yönelik haciz talebini inceleyebilir mi?
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin son fıkrası uyarınca icra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirerek talebin kabulüne veya reddine karar verir.
Kamu iktisadi teşebbüslerinin mal varlığı haczedilebilir mi?
Özel hukuka tabi faaliyet gösteren kamu iktisadi teşebbüslerinin ticari borçları için haciz uygulanabilir; ancak kamu hizmetlerini aksatacak kamu mallarının haczi yasaktır.
Belediyelere karşı haciz uygulanmadan önce mal beyanı istenir mi?
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi gereğince haciz kararı alınmadan önce belediyeden borca yeter mal göstermesi istenir; on gün içinde yeterli mal bildirilmezse haciz alacak miktarını aşmayacak şekilde tatbik edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

