Türk Hukukunda Bitcoin ve Kripto Varlıkların Yeri

by Avukat Erdal Ersoy
Türk Hukukunda Bitcoin ve Kripto Varlıkların Yeri

Borçlar Hukuku Açısından Para Borçları ve Kripto Paralar

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesi gereğince borcun konusu para olduğunda ifanın kural olarak ülke parasıyla yerine getirilmesi gerekir. Yabancı bir para birimi kararlaştırıldığında ise taraflar sözleşmede aynen ifayı şart koşmamışsa borçlu, ödeme günündeki kur üzerinden ülke parasıyla ifada bulunabilir. Türk mevzuatında doğrudan bir para tanımı bulunmamaktadır; kripto paraların belirli bir devlet otoritesince çıkarılmaması ve resmi dayanağının olmaması sebebiyle bu kapsamda değerlendirilemeyeceği doktrinde savunulmaktadır.

6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 99Kaynağı aç
MADDE 99- Konusu para olan borç Ülke parasıyla ödenir. Ülke parası dışında başka bir para birimiyle ödeme yapılması kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parasıyla da ödenebilir. Ülke parası dışında başka bir para birimiyle belirlenmiş ve sözleşmede aynen ödeme ya da bu anlama gelen bir ifade de bulunmadıkça, borcun ödeme gününde ödenmemesi üzerine alacaklı, bu alacağının aynen veya vade ya da fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parası ile ödenmesini isteyebilir. II. Mahsup 1. Kısmen ödemede

Eşya Hukuku Bakımından Cismanilik Ölçütü ve Kıyas Yolu

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda eşya tanımı yapılmamıştır. Doktrindeki görüşler uyarınca üzerinde hâkimiyet sağlanabilen ve kişiler dışındaki cismani varlıklar eşya sayıldığından, tamamen dijital ortamda işlem gören kripto paraların cismanilik kriterini sağlayamaması sebebiyle eşya niteliği taşımadığı yönünde değerlendirmeler mevcuttur.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır; uygulanabilir hüküm bulunmaması hâlinde hâkim, örf ve âdet hukukuna, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı koyacağı kurala göre karar verir. Bu kapsamda kripto paralara taşınır eşya hükümlerinin uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanabileceği yönünde doktrin görüşü bulunmaktadır.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1Kaynağı aç
Madde 1 – Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır. Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa, hâkim, örf ve âdet hukukuna göre, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. Hâkim, karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır. B. Hukukî ilişkilerin kapsamı I. Dürüst davranma

Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamında Kripto Varlık ve İlgili Kavramlar

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde kripto varlıklar; dağıtık defter veya emsali teknolojiler aracılığıyla elektronik ortamda üretilip muhafaza edilen, dijital ağlarda dolaşımı sağlanan, hak yahut ekonomik değer barındırabilen gayrimaddi varlıklar şeklinde nitelendirilmiştir. Cüzdan kavramı da söz konusu varlıkların aktarılmasına ve bunlara ait açık veya özel anahtarların ağa bağlı ya da çevrim dışı biçimde saklanmasına yarayan yazılımsal ve donanımsal araçları ifade eder.

6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
MADDE 3 – (1) Bu Kanunun uygulanmasında; a) Aracı kurum: 37 nci maddenin birinci fıkrasındaki yatırım hizmet ve faaliyetlerinden (a), (b), (c), (e) ve (f) bentlerinde yer alanları münhasıran olmak üzere Kurul tarafından yetkilendirilen yatırım kuruluşunu, b) Başlangıç sermayesi: Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların sahip olmaları zorunlu olan asgari çıkarılmış sermayelerini, c) Birlik: Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğini, ç) Borsa: Anonim şirket şeklinde kurulan, sermaye piyasası araçları, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve Kurulca uygun görülen diğer sözleşmelerin, belgelerin ve kıymetlerin serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli bir şekilde alınıp satılabilmesini sağlamak ve oluşan fiyatları tespit ve ilan etmek üzere kendisi veya piyasa işleticisi tarafından işletilen ve/veya yönetilen, alım satım emirlerini sonuçlandıracak şekilde bir araya getiren veya bu emirlerin bir araya gelmesini kolaylaştıran, bu Kanuna uygun olarak yetkilendirilen ve düzenli faaliyet gösteren sistemleri ve pazar yerlerini, d) Çıkarılmış sermaye: Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış paylarını temsil eden sermayelerini, e) (Değişik: 28/11/2017-7061/107 md.) Halka açık ortaklık: Kitle fonlaması platformları aracılığıyla para toplayanlar hariç olmak üzere, payları halka arz edilmiş olan veya halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıkları, f) Halka arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrıyı ve bu çağrı devamında gerçekleştirilen satışı, g) Halka arz eden: Sahip olduğu sermaye piyasası araçlarını halka arz etmek üzere Kurula başvuruda bulunan gerçek veya tüzel kişileri, ğ) İhraç: Sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışını, h) (Değişik: 28/11/2017-7061/107 md.) İhraççı: Kitle fonlaması platformları aracılığıyla para toplayanlar hariç olmak üzere, sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuruda bulunan veya sermaye piyasası araçları halka arz edilen tüzel kişileri ve bu Kanuna tabi yatırım fonlarını, ı) (Değişik: 2/7/2018-KHK-703/165 md.) İlgili Bakan: Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya Bakanı, i) İpotekli sermaye piyasası aracı: İpotek teminatlı menkul kıymetler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler, ipotek finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilen pay dışındaki sermaye piyasası araçları ve konut finansmanından kaynaklanan alacaklara dayalı olarak veya bu alacakların teminatı altında ihraç edilen diğer sermaye piyasası araçlarını, j) İzahname: İhraççının ve varsa garantörün finansal durum ve performansı ile geleceğe yönelik beklentilerine, faaliyetlerine, ihraç edilecek veya borsada işlem görecek sermaye piyasası araçlarının özelliklerine ve bunlara bağlı hak ve risklere ilişkin olarak yatırımcıların bilinçli bir değerlendirme yapmasını sağlayacak nitelikteki tüm bilgileri içeren kamuyu aydınlatma belgesini, k) Kamuyu Aydınlatma Platformu: Mevzuat uyarınca kamuya açıklanması gerekli olan bilgilerin elektronik imzalı olarak iletildiği ve kamuya duyurulduğu elektronik sistemi, l) Kayıtlı sermaye: Anonim ortaklıkların, esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, yönetim kurulu kararı ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun esas sermayenin artırılmasına dair hükümlerine tabi olmaksızın pay çıkarabilecekleri azami miktarı gösteren, ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmiş sermayelerini, m) Kolektif yatırım kuruluşları: Yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarını, n) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu, o) Menkul kıymetler: Para, çek, poliçe ve bono hariç olmak üzere; 1) Paylar, pay benzeri diğer kıymetler ile söz konusu paylara ilişkin depo sertifikalarını, 2) Borçlanma araçları veya menkul kıymetleştirilmiş varlık ve gelirlere dayalı borçlanma araçları ile söz konusu kıymetlere ilişkin depo sertifikalarını, ö) Merkezî Karşı Taraf: Alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt eden merkezî takas kuruluşunu, p) MKK: Sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri gerçekleştirmek, kaydileştirilen bu araçları ve bunlara bağlı hakları, elektronik ortamda, üyeler ve hak sahipleri itibarıyla kayden izlemek, merkezî saklamasını yapmak ve Kurul tarafından sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş bulunan özel hukuk tüzel kişiliğini haiz Merkezî Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketini, r) Piyasa işleticisi: Borsayı veya borsanın piyasalarını yöneten ve/veya işleten anonim ortaklıkları, s) Saklama hizmeti: Sermaye piyasası faaliyetleri sebebiyle veya emanetçi sıfatıyla veya idare etmek için veya teminat olarak veya her ne nam altında olursa olsun, sermaye piyasası faaliyetleriyle ilişkili olarak kayden veya fiziken tevdi veya teslim edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin hizmetleri, ş) Sermaye piyasası araçları: Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını, t) Sermaye piyasası kurumları: 35 inci maddede sayılan kurumları, u) Türev araçlar: Aşağıda sayılan veya Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer türev araçları: 1) Menkul kıymetleri satın alma veya satma veya birbirleri ile değiştirme hakkı veren türev araçları, 2) Değeri, bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine; bir döviz fiyatına veya fiyat değişikliğine; faiz oranına veya orandaki değişikliğe; bir kıymetli maden veya kıymetli taş fiyatına veya fiyat değişikliğine; bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine; Kurulca uygun görülen kurumlarca yayınlanan istatistiklere veya bunlardaki değişikliğe; kredi riski transferi sağlayan, enerji fiyatları ve iklim değişkenleri gibi ölçüm değerleri olan ve bu sayılanlardan oluşturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki değişikliğe bağlı olan türev araçları, bu araçların türevlerini ve sayılan dayanak varlıkları birbirleri ile değiştirme hakkı veren türevleri, 3) Döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak kaldıraçlı işlemleri, ü) TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini, v) Yatırım kuruluşu: Aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları, y) YTM: Yatırım kuruluşlarının, yatırım hizmet ve faaliyetinden kaynaklanan nakit ödeme veya sermaye piyasası araçları teslim yükümlülüklerini yerine getirememeleri hâlinde, Kurulca bu Kanun çerçevesinde alınan tazmin kararını yerine getirmek amacıyla kurulmuş olan kamu tüzel kişiliğine sahip Yatırımcı Tazmin Merkezini, z) (Ek: 28/11/2017-7061/107 md.) Kitle fonlaması: Bir projenin veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu fonu sağlamak amacıyla Kurul tarafından belirlenen esaslar dâhilinde bu Kanunun yatırımcı tazminine ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan para toplanmasını, aa) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Cüzdan: Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamaları, bb) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları, cc) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık hizmet sağlayıcı: Platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve bu Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımı dâhil olmak üzere kripto varlıklarla ilgili olarak hizmet sağlamak üzere belirlenmiş diğer kuruluşları, çç) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık saklama hizmeti: Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanmasını, yönetimini veya Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetlerini, dd) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Platform: Kripto varlık alım satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşları, ee) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunu, ifade eder. İKİNCİ KISIM Sermaye Piyasası Araçlarının İhracı, Kamunun Aydınlatılması ve İhraççılara İlişkin Esaslar BİRİNCİ BÖLÜM Sermaye Piyasası Araçlarının İhracı İzahname hazırlama yükümlülüğü

Kanun kapsamında hizmet sağlayıcılar; işlem platformlarını, saklama faaliyetini üstlenen kuruluşları ve ilk satış veya dağıtım gibi belirlenen diğer hizmetleri sunan yapıları kapsar. Saklama hizmeti, kullanıcılara ait kripto varlıkların yahut transfer yetkisi veren özel anahtarların idaresini ve güvenceye alınmasını içerir. Platformlar ise bu varlıkların alınıp satıldığı, takas ve transfer edildiği veya ilk dağıtımının yürütüldüğü kuruluşlar olarak düzenlenmiştir.

Menkul Kıymet Niteliği ve İdari Kurumların Yaklaşımı

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde para ve kambiyo senetleri menkul kıymet sayılmamış; hisse senetleri, pay benzeri kıymetler, borçlanma araçları ve bunlara bağlı sertifikalar menkul kıymet sayılmıştır. Yatırım sözleşmeleri ve türevleri de kapsayan sermaye piyasası araçları çerçevesinde değerlendirildiğinde, mevcut yasal tanımlar kripto paraların menkul kıymet sayılmasına elverişli görülmemektedir.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu açıklamasına göre resmi ya da özel bir kuruluşça ihraç edilmeyen ve güvence taşımayan Bitcoin, mevcut yapısıyla 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para sayılmamakta ve anılan kanun çerçevesinde gözetim ve denetimi mümkün görülmemektedir. Sermaye Piyasası Kurulu'nun 2018/42 sayılı Bülteni'nde de kripto para satışının Sermaye Piyasası Kurulu'nun düzenleme ve gözetim alanı dışında kaldığı belirtilmiştir.

Yabancı Hukuk Uygulamaları ve Uluslararası Yargı Kararları

Uluslararası alanda Bitcoin'in niteliğine ilişkin farklı düzenleme ve kararlar bulunmaktadır. Avrupa Adalet Divanı 22 Ekim 2015 tarihli kararında Bitcoin ile yapılan ödemelerin diğer para türleri ile yapılan ödemelerden farksız olduğunu belirterek Bitcoin'i para statüsünde değerlendirmiştir. Yabancı idari uygulamalarda ise Almanya Maliye Bakanlığı Bitcoin'i elektronik para ya da yabancı para saymazken, New York gelir idaresi satış vergilerinde gayrimaddi mal, gelir ve kurumlar vergilerinde ise mal olarak kabul etmektedir.

Bitcoin Türk mevzuatında resmi para kabul edilir mi?

Türk mevzuatında paraya ilişkin yasal bir tanım yer almamakta olup 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesi para borçlarının kural olarak ülke parasıyla ödeneceğini düzenlemektedir; herhangi bir devlete veya resmi otoriteye bağlı olmayan kripto paraların mevcut para tanımına girmediği yönünde doktrin görüşleri bulunmaktadır.

Kripto varlık Sermaye Piyasası Kanunu'nda nasıl tanımlanmıştır?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesi kripto varlığı, dağıtık defter veya benzer sistemler üzerinde elektronik yöntemlerle meydana getirilen, ağlar üzerinden iletilen ve bir hak ya da değer temsil edebilen gayrimaddi varlık olarak tanımlamaktadır.

Bitcoin 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para mıdır?

Resmi ya da özel bir kuruluşça ihraç edilmeyen ve karşılığı için güvence taşımayan Bitcoin, mevcut yapısı ve işleyişi itibarıyla 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para olarak değerlendirilmemektedir.

Kripto paralar menkul kıymet kapsamında mıdır?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde yer alan menkul kıymet tanımı karşısında kripto paraların menkul kıymet olarak nitelendirilmesi mümkün görülmemektedir.

Kripto paralara taşınır eşya hükümleri uygulanabilir mi?

Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca kripto paralara taşınır eşya hükümlerinin uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanabileceği yönünde doktrinde görüş ileri sürülmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu