Borçlar Hukuku Açısından Para Borçları ve Kripto Paralar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesi gereğince borcun konusu para olduğunda ifanın kural olarak ülke parasıyla yerine getirilmesi gerekir. Yabancı bir para birimi kararlaştırıldığında ise taraflar sözleşmede aynen ifayı şart koşmamışsa borçlu, ödeme günündeki kur üzerinden ülke parasıyla ifada bulunabilir. Türk mevzuatında doğrudan bir para tanımı bulunmamaktadır; kripto paraların belirli bir devlet otoritesince çıkarılmaması ve resmi dayanağının olmaması sebebiyle bu kapsamda değerlendirilemeyeceği doktrinde savunulmaktadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 99Kaynağı aç
Eşya Hukuku Bakımından Cismanilik Ölçütü ve Kıyas Yolu
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda eşya tanımı yapılmamıştır. Doktrindeki görüşler uyarınca üzerinde hâkimiyet sağlanabilen ve kişiler dışındaki cismani varlıklar eşya sayıldığından, tamamen dijital ortamda işlem gören kripto paraların cismanilik kriterini sağlayamaması sebebiyle eşya niteliği taşımadığı yönünde değerlendirmeler mevcuttur.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır; uygulanabilir hüküm bulunmaması hâlinde hâkim, örf ve âdet hukukuna, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı koyacağı kurala göre karar verir. Bu kapsamda kripto paralara taşınır eşya hükümlerinin uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanabileceği yönünde doktrin görüşü bulunmaktadır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1Kaynağı aç
Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamında Kripto Varlık ve İlgili Kavramlar
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde kripto varlıklar; dağıtık defter veya emsali teknolojiler aracılığıyla elektronik ortamda üretilip muhafaza edilen, dijital ağlarda dolaşımı sağlanan, hak yahut ekonomik değer barındırabilen gayrimaddi varlıklar şeklinde nitelendirilmiştir. Cüzdan kavramı da söz konusu varlıkların aktarılmasına ve bunlara ait açık veya özel anahtarların ağa bağlı ya da çevrim dışı biçimde saklanmasına yarayan yazılımsal ve donanımsal araçları ifade eder.
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
Kanun kapsamında hizmet sağlayıcılar; işlem platformlarını, saklama faaliyetini üstlenen kuruluşları ve ilk satış veya dağıtım gibi belirlenen diğer hizmetleri sunan yapıları kapsar. Saklama hizmeti, kullanıcılara ait kripto varlıkların yahut transfer yetkisi veren özel anahtarların idaresini ve güvenceye alınmasını içerir. Platformlar ise bu varlıkların alınıp satıldığı, takas ve transfer edildiği veya ilk dağıtımının yürütüldüğü kuruluşlar olarak düzenlenmiştir.
Menkul Kıymet Niteliği ve İdari Kurumların Yaklaşımı
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde para ve kambiyo senetleri menkul kıymet sayılmamış; hisse senetleri, pay benzeri kıymetler, borçlanma araçları ve bunlara bağlı sertifikalar menkul kıymet sayılmıştır. Yatırım sözleşmeleri ve türevleri de kapsayan sermaye piyasası araçları çerçevesinde değerlendirildiğinde, mevcut yasal tanımlar kripto paraların menkul kıymet sayılmasına elverişli görülmemektedir.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu açıklamasına göre resmi ya da özel bir kuruluşça ihraç edilmeyen ve güvence taşımayan Bitcoin, mevcut yapısıyla 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para sayılmamakta ve anılan kanun çerçevesinde gözetim ve denetimi mümkün görülmemektedir. Sermaye Piyasası Kurulu'nun 2018/42 sayılı Bülteni'nde de kripto para satışının Sermaye Piyasası Kurulu'nun düzenleme ve gözetim alanı dışında kaldığı belirtilmiştir.
Yabancı Hukuk Uygulamaları ve Uluslararası Yargı Kararları
Uluslararası alanda Bitcoin'in niteliğine ilişkin farklı düzenleme ve kararlar bulunmaktadır. Avrupa Adalet Divanı 22 Ekim 2015 tarihli kararında Bitcoin ile yapılan ödemelerin diğer para türleri ile yapılan ödemelerden farksız olduğunu belirterek Bitcoin'i para statüsünde değerlendirmiştir. Yabancı idari uygulamalarda ise Almanya Maliye Bakanlığı Bitcoin'i elektronik para ya da yabancı para saymazken, New York gelir idaresi satış vergilerinde gayrimaddi mal, gelir ve kurumlar vergilerinde ise mal olarak kabul etmektedir.
Bitcoin Türk mevzuatında resmi para kabul edilir mi?
Türk mevzuatında paraya ilişkin yasal bir tanım yer almamakta olup 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesi para borçlarının kural olarak ülke parasıyla ödeneceğini düzenlemektedir; herhangi bir devlete veya resmi otoriteye bağlı olmayan kripto paraların mevcut para tanımına girmediği yönünde doktrin görüşleri bulunmaktadır.
Kripto varlık Sermaye Piyasası Kanunu'nda nasıl tanımlanmıştır?
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesi kripto varlığı, dağıtık defter veya benzer sistemler üzerinde elektronik yöntemlerle meydana getirilen, ağlar üzerinden iletilen ve bir hak ya da değer temsil edebilen gayrimaddi varlık olarak tanımlamaktadır.
Bitcoin 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para mıdır?
Resmi ya da özel bir kuruluşça ihraç edilmeyen ve karşılığı için güvence taşımayan Bitcoin, mevcut yapısı ve işleyişi itibarıyla 6493 sayılı Kanun kapsamında elektronik para olarak değerlendirilmemektedir.
Kripto paralar menkul kıymet kapsamında mıdır?
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinde yer alan menkul kıymet tanımı karşısında kripto paraların menkul kıymet olarak nitelendirilmesi mümkün görülmemektedir.
Kripto paralara taşınır eşya hükümleri uygulanabilir mi?
Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca kripto paralara taşınır eşya hükümlerinin uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanabileceği yönünde doktrinde görüş ileri sürülmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

