Tüketici Kredisi Sözleşmesinde Haklar ve Sınırlar

Tüketici kredisi sözleşmesi, kredi verenin tüketiciye faiz, ücret veya benzeri bir menfaat karşılığında ödemeyi ertelemesi, ödünç ya da benzeri finansman yoluyla kredi vermesi veya vermeyi taahhüt etmesidir. Mesafeli kurulan sözleşmeler dışında bu sözleşme yazılı kurulmadıkça geçerli olmaz. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 31. maddesi, belirli süreli krediye özgü hesap, bu sözleşmeyle ilişkili kredili mevduat ve ücret alınmayan kredi kartı türü bakımından kurallar içerir. Aynı madde; sözleşme öncesi bilgilendirme, zorunlu içerik, kapsam dışı sözleşmeler, hak ve yükümlülükler, cayma, erken ödeme, efektif yıllık faizin hesaplanması, reklam içeriği, fesih, temerrüt, kredinin devri, bağlı kredi ve diğer hususların usul ve esaslarının yönetmelikle belirleneceğini öngörür.

Kanunun doğrudan koyduğu sınırlar

6502 sayılı Kanun’un 31. maddesinin birinci fıkrasına göre belirli süreli kredi sözleşmesi için bir hesap açılır ve bu hesaptan yalnız krediye ilişkin işlemler yapılırsa, tüketiciden bu hesaba ilişkin herhangi bir ad altında ücret veya masraf istenemez. Tüketicinin aksi yönde yazılı ya da kalıcı veri saklayıcısıyla talebi yoksa hesap, kredinin ödenmesiyle kapanır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, tüketicinin açık talimatı olmadan belirli süreli kredi sözleşmesiyle ilişkili bir kredili mevduat sözleşmesi kurulmasını yasaklar. Üçüncü fıkra, kart çıkaran kuruluşlara yıllık üyelik aidatı ve benzeri ad altında ücret alınmayan bir kredi kartı türünü tüketicilere sunma yükümlülüğü getirir.

Kanunun 31. maddesinin dördüncü fıkrasına göre sözleşme öncesi bilgilendirme, sözleşmenin zorunlu içeriği, kapsam dışı sözleşmeler, tüketici ile kredi verenin hak ve yükümlülükleri, cayma hakkı, erken ödeme, efektif yıllık faizin hesaplanması, tüketici kredilerine ilişkin reklamların zorunlu içeriği, fesih hakkının kullanılması, temerrüt, kredinin devri, bağlı kredi ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Yönetmeliğin yayımı ve uygulama alanı

Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği 22 Mayıs 2015’te, 29363 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yürürlük, yayım tarihinden altı ay sonraya bırakılmıştır. Yönetmelik, 1 Ağustos 2003 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Tüketici Kredisinde Erken Ödeme İndirimi ve Kredinin Yıllık Maliyet Oranını Hesaplama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’i de yürürlükten kaldırır.

Düzenleme, kredi veren ile tüketici arasında kurulan her türlü tüketici kredisi sözleşmesini kapsar. Faiz veya benzeri bir menfaat karşılığında ödemenin üç aydan daha uzun süre ertelenmesini ya da benzer biçimde taksitle ödeme imkânı sağlayan kredi kartı sözleşmeleri de kapsam içindedir.

Konut finansmanı sözleşmeleri yönetmeliğin dışında bırakılmıştır. Kredinin otuz gün içinde geri ödenmesini gerektiren kredili mevduat hesabı sözleşmeleri ile çek ve teminat mektubu gibi gayrinakdi kredi sözleşmeleri de uygulanmayan sözleşmeler arasındadır.

Bilgilendirme ve sözleşmenin şekli

Sözleşme öncesi bilgi formları en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dille, açık, sade ve okunabilir biçimde hazırlanır. Formun bir örneği kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye verilir.

Kredi veren ve varsa kredi aracısı, belirli süreli tüketici kredisi sözleşmesinin kurulmasından makul bir süre önce tüketiciyi sözleşme şartları hakkında ayrıntılı biçimde bilgilendirmek zorundadır.

Mesafeli kurulan sözleşmeler yazılı şekil kuralının istisnasıdır. Bunun dışındaki tüketici kredisi sözleşmesi yazılı kurulmadıkça geçerli olmaz. Geçerli bir sözleşme yapmayan kredi veren, geçersizliği daha sonra tüketicinin aleyhine ileri süremez. Sözleşmenin kendisi de en az on iki punto, anlaşılabilir, açık, sade ve okunabilir şekilde düzenlenir; bir örneği kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye verilir.

Şartların değiştirilmesi

Belirli süreli kredi sözleşmesinin şartları tüketici aleyhine değiştirilemez. Bu yasak, belirsiz süreli sözleşmelerdeki değişiklik usulünün yerine geçmez; belirsiz süreli sözleşmeler için ayrı bildirim ve sonuçlar öngörülmüştür.

Belirsiz süreli kredi sözleşmesinde akdi faiz oranı artırılacaksa, değişiklik yürürlüğe girmeden otuz gün önce tüketiciye kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla yazılı bildirim yapılır. Bildirimde, yeni faiz oranının yürürlüğe girmesinden sonra varsa yapılacak ödemelerin tutarı, sayısı ve aralıklarındaki değişikliğe ilişkin ayrıntılara yer verilir. Artırılan faiz geriye dönük uygulanamaz. Tüketici, bildirim tarihinden itibaren en geç altmış gün içinde borcun tamamını öder ve kredi kullanmaya son verirse faiz artışından etkilenmez.

Akdi faiz oranının düşürülmesi, bildirimin yapıldığı döneme ilişkin son ödeme tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bu sonuç faiz artışına değil, faiz indirimine ilişkindir.

Belirsiz süreli sözleşmede akdi faiz dışındaki şartlar değiştirilecekse, değişiklik yürürlüğe girmeden otuz gün önce yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye bildirilir. Tüketici değişikliği kabul etmeyerek yönetmeliğin 25. maddesindeki fesih hakkını kullanabilir.

Tüketici kredisi sözleşmelerinde efektif yıllık faiz oranının yer alması zorunludur. Kanunun 31. maddesi bu oranın hesaplanmasına ilişkin usul ve esasları yönetmeliğe bırakır.

Erken ödeme ve ara ödeme

Tüketici, vadesi gelmemiş bir veya birden fazla taksiti ödeyebilir; kredi borcunun tamamını veya bir kısmını da erken ödeyebilir. Bu hâllerde kredi veren, faizin tamamının veya bir kısmının peşin tahsil edildiği durumlar dâhil, 16 ve 17. maddelere uygun gerekli indirimi yapmakla yükümlüdür. İndirim hesaplanırken tüketicinin ödemeyi yaptığı tarih esas alınır ve bu tarih tüketici aleyhine değiştirilemez.

Faizin tamamı veya bir kısmı peşin alınan kredide erken ödeme yapılırsa, kredi veren akdi faiz oranı üzerinden gerekli indirimi uygulayacak bir sistemi kurmak zorundadır. Bu indirimde Ek-3’te belirtilen hususlar esas alınır.

Ödeme planındaki bir taksit tutarından az olmayan ve vadesinden önce ödenen tutar ara ödeme kabul edilir. Ara ödemede, kalan anapara üzerinden akdi faiz oranı ve bir önceki taksit tarihinden itibaren işleyen gün sayısı dikkate alınarak bulunan faiz ile bu faiz üzerinden hesaplanan vergi, harç ve benzeri yasal yükümlülükler tahsil edilir. Bu tutar dışında kalan kısım anaparadan düşülür. Kalan taksit sayısı ve ödeme tarihleri değişmeden yeni taksit tutarı ve yeni ödeme planı oluşturulur.

Tüketici talep ederse taksit sayısı değişmeyecek şekilde, erken ödenen taksit sayısına göre ödemesiz dönem belirlenebilir. Tüketicinin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla talebi ve tarafların mutabakatı varsa, mevcut plandan farklı taksit sayısı ve ödeme tarihleri de belirlenebilir. Taraflar mutabık kalırsa yeni plandaki taksit tutarı, erken ödeme öncesindeki taksit tutarından fazla olabilir.

Faizin tamamı veya bir kısmı peşin tahsil edilmişse ara ödemede, ödeme tarihi ve tutarı esas alınarak akdi faiz oranı üzerinden gerekli faiz iadesi yapılır. Yeni ödeme planı herhangi bir ad altında ücret alınmadan yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye verilir. Bu maddedeki tüketici taleplerine ilişkin ispat yükü kredi verene aittir. Ara ödeme işlemlerinde Ek-4 esas alınır.

Temerrüt ve borcun tamamının istenmesi

Borcun tamamını isteme hakkı sözleşmede saklı tutulmuşsa, kredi veren bu hakkı ancak kendi bütün edimlerini yerine getirdikten ve tüketici birbirini izleyen en az iki taksidi ödemeyerek temerrüde düştükten sonra kullanabilir. Hakkın kullanılabilmesi için tüketiciye en az otuz gün süre verilerek muacceliyet uyarısı yapılması da gerekir.

Temerrüt veya geç ödemede, sözleşmedeki akdi faiz oranının yüzde otuz fazlasından daha yüksek gecikme faizi tahsil edilemez. Fazla tahsilatta kredi veren, fazla tahsil ettiği tutarı ve bu tutarın tahsil edildiği tarihle fiilen tüketiciye geri ödendiği tarih arasındaki süre için aynı üst oran üzerinden hesaplanacak faizi tüketiciye ödemekle yükümlüdür.

Limit aşımı

Limit aşımı, tüketici için tanımlanmış kredili mevduat hesabı limitinin aşılmasıdır. Tüketicinin mevduat hesabındaki mevcut bakiyenin üzerinde para temin etmesi ve bunu zımnen kabul etmesi de limit aşımı sayılır.

Limit aşımına izin verilen bir mevduat hesabı sözleşmesinde akdi faiz oranı ve bu oranın uygulanma şartlarına ilişkin bilgiler yer alır. Kredi veren bu bilgileri her hâlde yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla aylık dönemler hâlinde tüketiciye vermek zorundadır.

Bir ayı aşan dönemde önemli bir limit aşımı olursa kredi veren, yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla derhâl limit aşımını, kullanılan tutarı, akdi faiz oranını ve geciken tutara uygulanacak faizi bildirir. Limit aşımı bir aydan uzun sürerse kredi veren tüketiciye başka türde bir kredi sözleşmesi teklif edebilir; bu hüküm teklifi zorunlu kılmaz.

Cayma hakkı

Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin tüketici kredisi sözleşmesinden cayabilir. Cayma süresi sözleşmenin kurulduğu tarihte başlar. Sözleşmenin bir örneği yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla daha sonra verilmişse süre, tüketicinin bu örneği aldığı tarihten itibaren başlar.

Kredi veren, cayma hakkı konusunda tüketiciyi bilgilendirdiğini ispat etmekle yükümlüdür. Süresi içinde yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla kredi verene yöneltilen bildirim yeterlidir. Cayma süresi içinde kredi borcunun tamamının erken ödenmesi hâlinde bildirim aranmaksızın bu madde hükümleri uygulanır.

Krediden faydalanmış tüketici, anaparayı ve kredinin kullanıldığı tarihten anaparanın geri ödendiği tarihe kadar tahakkuk eden faizi, cayma bildirimini göndermesinden sonra en geç otuz gün içinde geri öder. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa tüketici kredisinden cayılmamış sayılır.

Caymada faiz akdi faiz oranına göre hesaplanır. Tüketiciden, hesaplanan akdi faiz ile bir kamu kurumuna, kuruluşa veya üçüncü kişilere ödenmiş ücretler dışında bedel istenemez. Bunların dışında tahsil edilen her türlü ücret, anapara ile tahakkuk eden faizin geri ödendiği tarihten itibaren yedi gün içinde tüketiciye iade edilir. Kredi sözleşmesine bağlı başka bir hizmet sunulmuşsa, kredi sözleşmesinden cayılmasıyla bu hizmet sözleşmesi de sona erer.

Belirsiz süreli sözleşmenin feshi

Belirsiz süreli tüketici kredisi sözleşmesinde fesih bildirimi için süre belirlenmemişse tüketici, herhangi bir zamanda ücret ödemeden, yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla bildirimde bulunarak sözleşmeyi feshedebilir. Bildirim süresi kararlaştırılmışsa bu süre bir ayı geçemez.

Kredi verene fesih hakkı tanınmışsa, kredi veren belirsiz süreli sözleşmeyi en az iki ay önce yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla bildirimde bulunarak feshedebilir. Sözleşmede kararlaştırılmışsa kredi veren haklı nedenlerle bildirim süresine uymadan da feshedebilir. Bu durumda feshi ve nedenlerini önceden, bu mümkün değilse en geç fesihten hemen sonra bildirir. Haklı nedenlerin örnekleri bu fıkrada sayılmamıştır.

Sigorta ve şahsi teminat

Tüketicinin yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla açık talebi olmaksızın kredi bağlantılı sigorta yaptırılamaz. Kredi veren, sigorta içermeyen bir sözleşmeyi de teklif etmek koşuluyla sigorta içeren kredi sözleşmesini sunabilir.

Kredi bağlantılı meblağ sigortası, borcun belirlenen vadeden önce geri ödenmesi veya borç yapısının değişmesi hâlinde sona erer. Bu işlemler gerçekleştiğinde tüketici ayrıca bilgilendirilir ve açık onay verirse poliçe mevcut koşullarıyla sürdürülebilir. Aynı bilgilendirme ve açık onay koşuluyla, mevcut poliçenin teminat tutarları ve süresi değişen borç yapısına göre yeniden düzenlenebilir.

Tüketicinin istediği sigorta şirketinden aldığı, kredi tutarı ve süresiyle uyumlu ve dain-i mürtehini kredi veren olan poliçe, önerilen kredinin koşullarını değiştirmeksizin kabul edilmek zorundadır. Meblağ sigortasında teminatın kalan borç tutarı ve vadesiyle uyumu ayrıca aranır. Kredi bağlantılı sigorta kredi konusuyla uyumlu olmalıdır. Aynı teminatı içeren birden fazla sigorta yaptırılamaz ve kredi tutarını aşan sigorta yasaktır.

Tüketicinin edimlerine karşılık alınan şahsi teminatlar, hangi ad altında olursa olsun adi kefalet sayılır. Tüketicinin alacakları için karşı tarafça verilen şahsi teminatlar ise diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça müteselsil kefalet sayılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy