Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Usulü ve Şartları

Tüketici hakem heyetine başvurular, uyuşmazlık konusunu içeren bir dilekçe veya resmi başvuru formu ile şahsen, kanuni temsilci veya vekâletnameli avukat aracılığıyla elden, posta yoluyla ya da e-Devlet kapısı üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) vasıtasıyla elektronik ortamda yapılır; hakem heyetlerine sözlü başvuru yapılamaz. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca, değeri kanunda belirtilen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurulması yasal bir zorunluluktur.

Tüketici Hakem Heyetinin Görevi ve Parasal Sınırlar

Tüketici hakem heyetleri, 6502 sayılı Kanun kapsamında tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla kurulur. Heyet başkanlığı illerde ticaret il müdürü, ilçelerde kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülür; heyetin diğer üyeleri ise belediye, baro, tacir veya esnaf ile tüketici örgütü temsilcilerinden oluşur. Heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas teşkil edecek dosyalar tüketici hakem heyeti raportörleri tarafından hazırlanır.

Tarafların İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki hakları saklı kalmak kaydıyla, değeri kanunda öngörülen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetlerine başvurulamaz. Kanundaki parasal sınırlar her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır ve bu artışların hesabında bin Türk Lirası küsuratı dikkate alınmaz. Tüketici hakem heyetine başvuru zorunluluğu, tüketicilerin ilgili mevzuata göre alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine başvurmasına engel teşkil etmez.

Kimler Başvurabilir ve Başvuru Şartları Nelerdir?

Tüketici hakem heyetine yalnızca satın aldığı ürün veya hizmeti kişisel ya da ailevi amaçlarla edinen gerçek kişi tüketiciler başvurabilir; ticari veya mesleki amaçlarla yapılan alımlar için hakem heyetine başvuru yapılamaz. Müracaat, mal veya hizmeti edinen tüketici tarafından bizzat gerçekleştirilebileceği gibi, tüketici adına vekâletname ile hareket eden avukat veya tüketicinin veli ya da vasi sıfatını taşıyan kanuni temsilcisi tarafından da yapılabilir.

Tüketici hakem heyetleri 6502 sayılı Kanun gereğince kendilerine intikal eden başvuruları gereğini yapmak üzere kabul etmek zorundadır. Bununla birlikte başvuru sahibinde tüketici sıfatının bulunmaması, uyuşmazlık miktarının parasal sınırı aşması, aynı konuda önceden tesis edilmiş kesin hüküm bulunması veya zamanaşımı süresinin dolması halleri başvurunun kabul edilmeyeceği durumlar arasında sayılmaktadır.

Başvuru Yolları ve Yetkili Heyetin Belirlenmesi

Tüketici hakem heyetine başvurular şahsen veya avukat aracılığıyla elden, posta yoluyla ya da e-Devlet kapısı üzerinden TÜBİS vasıtasıyla elektronik ortamda iletilebilir. Başvuruların sözlü olarak yapılması mümkün değildir. Elektronik ortamda gerçekleştirilen başvuruların TÜBİS üzerinden yapılması zorunlu olup, bu başvuruların geçerli olabilmesi için uyuşmazlıkla ilgili başvuru formunun eksiksiz doldurulması ve varsa bilgi ile belgelerin sisteme yüklenmesi gerekir.

Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılır. Tüketici hakem heyetinin bulunmadığı ilçelerde başvurular o ilçe kaymakamlığına verilir; kaymakamlıklarca kabul edilen bu başvurular gereği yapılmak üzere Bakanlıkça belirlenen yetkili tüketici hakem heyetine gönderilir.

Başvuru Formunun İçeriği ve Eklenecek Belgeler

Başvurular, uyuşmazlık konusunu içeren bir dilekçeyle veya Ticaret Bakanlığının internet sayfasında yer alan başvuru formu kullanılarak yapılır. Başvurularda başvuru sahibinin adı, soyadı veya unvanı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için T.C. kimlik numarası, yabancı ülke vatandaşları için pasaport numarası ya da yabancı kimlik numarası, başvuru sahibinin tüketici olmaması durumunda vergi kimlik numarası, açık adresi ve varsa diğer iletişim bilgileri yer almalıdır. Ayrıca varsa vekilin adı, soyadı, vergi kimlik numarası ile adresi, uyuşmazlık konusu, talep, Türk Lirası cinsinden uyuşmazlık değeri ve şikayet edilene ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur.

Uyuşmazlık değerinin yabancı para birimi cinsinden olması halinde bu tutar, başvuru tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif döviz satış kuru esas alınarak Türk Lirasına dönüştürülür. Hakem heyeti parasal sınırı belirlenirken ürün bedeline varsa kargo, vergi ve komisyon gibi masrafların toplamı dahil edilir. Başvuru formuna veya dilekçeye uyuşmazlığı kanıtlayan fatura, fiş, ödeme dekontu, garanti belgesi, servis raporu, satın alma sözleşmesi, sipariş ekran görüntüsü ve satıcıyla yapılan yazışmalar gibi belgeler eklenmelidir.

İnceleme Usulü, Bilirkişi İncelemesi ve Karar Süresi

Tüketici hakem heyetlerinin kuruluşu, çalışma usul ve esasları, raportörlerin nitelikleri ile bilirkişilik süreçleri yönetmelikle düzenlenir. Heyetlerde inceleme kural olarak dosya üzerinden yürütülür; ancak heyet gerek görmesi durumunda başvuranı, şikayet edileni ve bilirkişileri bizzat dinleyebilir. Hakem heyeti uyuşmazlığa dair her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan ya da ilgili kurum ve kuruluşlardan isteyebilir. İstenen evrakın sunulması için tebliğden itibaren en fazla 30 gün süre tanınır; talep üzerine heyet başkanı tarafından bu süre uzatılabilir. Belgelerin verilen mühlet içinde ibraz edilmemesi halinde dosyadaki mevcut bilgi ve belgeler üzerinden karar tesis edilir.

Çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyeti başkanı, taraflardan birinin talebi üzerine yahut re'sen bilirkişi görevlendirebilir. Bilirkişi raporunun sunulması için verilecek süre, görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren 15 iş gününü geçemez; bu süre bilirkişinin talebiyle bir defaya mahsus olmak ve 15 iş gününü geçmemek üzere uzatılabilir.

Başvurular, hakem heyeti tarafından başvuru tarih ve sırasına göre en geç altı ay içinde görüşülerek karara bağlanır. Başvurunun niteliği dikkate alınarak bu karar süresi en fazla üç ay daha uzatılabilir. Tarafların ivedi inceleme talebinde bulunması ve bu istemin başkan tarafından uygun görülmesi durumunda dosya öncelikle gündeme alınabilir.

Kararların Bağlayıcılığı, İcrası ve Vekâlet Ücreti

Tüketici hakem heyeti kararları taraflar açısından bağlayıcıdır. 6502 sayılı Kanun uyarınca hakem heyeti kararları, İcra ve İflas Kanunu'nun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. Heyet tarafından tebliği gereken evrak taraflara veya vekillerine elektronik ortamda tebliğ edilir; elektronik tebligat yapılamayan hallerde Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır.

Tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez. Heyetin tüketici lehine verdiği kararlara karşı açılan itiraz davalarında kararın mahkemece iptal edilmesi halinde tüketici aleyhine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre nisbi tarife üzerinden vekâlet ücretine hükmedilir. Ancak mevcut olduğu halde tüketici hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye sunulması gerekçesiyle kararın iptal edilmesi durumunda tüketici aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilemez.

Tüketici Hakem Heyeti Kararlarına İtiraz Usulü

Taraflar, tüketici hakem heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu tüketici mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz başvurusu hakem heyeti kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak talep edilmesi şartıyla hâkim kararın icrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Tüketici mahkemesinin itiraz üzerine vereceği karar kesindir.

İtiraz edilen kararın esas yönünden kanuna uygun bulunup da kanunun olaya uygulanmasında hata edilmiş olmasından dolayı itirazın kabul edilmesi gerektiği ya da kanuna uymayan husus hakkında yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediği durumlarda, tüketici mahkemesi evrak üzerinde inceleme yaparak kararı değiştirip veya düzelterek onama kararı verebilir.

6502 sayılı Kanun gereğince, tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda ve hakem heyeti kararlarına karşı mahkemeye yapılan itirazlarda dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy