İnternet üzerinden akdedilen mesafeli sözleşmelerde tüketici, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin on dört gün içinde sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca mesafeli sözleşme; satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, telefon veya internet gibi uzaktan iletişim araçlarının kullanılmasıyla kurulan sözleşmeleri kapsar. Mal teslimi ile hizmet ifasının bir arada bulunduğu mesafeli sözleşmelerde ise mal teslimine ilişkin cayma hakkı kuralları tatbik edilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 48Kaynağı aç
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 9Kaynağı aç
Cayma Hakkı Süresi ve Sürenin Başlangıcı
Mesafeli sözleşmelerde cayma süresinin başlangıcı taahhüt edilen edimin türüne göre değişir. Hizmet edimlerinde süre sözleşmenin akdedildiği gün işlemeye başlarken, mal teslimine dair sözleşmelerde tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü şahsın ürünü teslim aldığı gün başlangıç sayılır. Bununla birlikte tüketici, sözleşmenin kuruluşundan malın fiilen teslimine kadar geçen zaman diliminde de cayma hakkını kullanabilir. Satıcının malı taşıyıcıya teslim etmiş olması tüketiciye teslim anlamı taşımaz. Cayma hakkının süresinde kullanıldığının kabulü için bildirimin on dört günlük süre dolmadan satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması kural olarak yeterlidir.
Cayma süresinin hesabında; tek bir sipariş kapsamında temin edilip farklı tarihlerde teslimi gerçekleştirilen mallarda tüketicinin veya belirlediği üçüncü kişinin son malı teslim aldığı gün, çok parçalı ürünlerde son parçanın teslim alındığı gün ve belirli bir zaman aralığında düzenli mal gönderimi öngörülen sözleşmelerde ise tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin ilk malı teslim aldığı tarih esas alınır.
Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü ve Sürenin Uzaması
6502 sayılı Kanun gereğince satıcı veya sağlayıcı, sipariş onaylandığı takdirde tüketicinin ödeme yükümlülüğü altına gireceği ve cayma hakkının kullanım koşulları hakkında tüketiciyi açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirmek zorundadır. Tüketicinin bu yönde bilgilendirildiğini ispat etme yükümlülüğü satıcı veya sağlayıcıya aittir. Tüketiciden açık onayı alınmaksızın hiçbir ek ödeme talep edilemez; bu şekilde tahsil edilen bedellerin geri iadesi zorunludur. Tüketici cayma hakkı konusunda gereği gibi bilgilendirilmediği takdirde on dört günlük süreyle bağlı tutulamaz; bu durumda cayma süresi normal cayma süresinin sona erdiği tarihten itibaren bir yıl sonra biter.
Bedel İadesi, Kargo Masrafları ve Malın Kullanımı
Satıcı, cayma hakkına konu edilen ürünün ön bilgilendirmede gösterilen taşıyıcıya verildiği tarihten itibaren on dört gün içinde tüketiciye teslim masrafları dahil tahsil edilen tüm bedeli iade etmekle yükümlüdür. Tüketicinin malı kararlaştırılan dışında bir taşıyıcıyla geri göndermesi durumunda satıcının iade borcu malın satıcıya ulaştığı tarihte başlar. Malın tesliminden önce cayma hakkının kullanıldığı hallerde ise satıcı ile platform üzerinden kurulan ve bedelin tahsiline aracılık edilen mesafeli sözleşmelerde aracı hizmet sağlayıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaştığı günden başlayarak on dört gün içinde teslim masrafları dahil tahsil edilen bütün ödemeleri tüketiciye iade etmekle mükelleftir.
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 12Kaynağı aç
Geri ödemelerin, mevzuattaki özel hükümler saklı tutulmak kaydıyla, tüketicinin alım esnasında kullandığı ödeme aracına uygun şekilde, herhangi bir masraf veya yükümlülük yüklenmeksizin tek seferde yapılması zorunludur. Ön bilgilendirmede satıcının iade için belirlediği taşıyıcıya veya iade masraf tutarına yer verilmemesi halinde masraf satıcı veya sağlayıcı tarafından karşılanır. Tayin edilen taşıyıcının tüketicinin bulunduğu yerde şubesi yer almıyorsa satıcı, ilave bir masraf istemeksizin malın tüketiciden alınmasını temin etmek zorundadır. Ayrıca cayma hakkı süresi içinde ürünün mutat kullanımı neticesinde ortaya çıkan değişiklik ve bozulmalardan ötürü tüketiciye hukuki sorumluluk yüklenemez.
Aracı Platformların Sorumluluğu ve Yan Sözleşmeler
Platform üzerinden kurulan ve bedel tahsiline aracılık edilen mesafeli sözleşmelerde aracı hizmet sağlayıcılar, teslim sonrasında bedelin satıcıya aktarıldığı durumlar ile kanundaki özel haller hariç olmak üzere, teslim, ifa ve cayma hakkı yükümlülüklerinden satıcı veya sağlayıcı ile müteselsilen sorumludur. Aracı hizmet sağlayıcılar ön bilgilendirmenin tüketiciye sunulması konusunda satıcıyla müteselsilen sorumlu olduğu gibi, tüketicilerin haklarını koruyacak ve başvurularını iletebileceği bir sistem kurmakla da yükümlüdür. Satıcılar ve aracı platformlar; cayma, bilgilendirme ve teslime ilişkin kayıtları en az üç yıl saklamak zorundadır. Tüketicinin cayma hakkını kullanması durumunda ana sözleşmeye bağlı olan yan sözleşmeler de kendiliğinden sona erer.
Cayma Hakkının İstisnaları ve Kapsam Dışı Alanlar
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça bazı sözleşmeler cayma hakkı kapsamı dışında bırakılmıştır. Fiyatı finansal piyasalardaki dalgalanmalara bağlı mallar, tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan ürünler, çabuk bozulabilen ya da son kullanma tarihi geçebilecek mallar ile teslim edildikten sonra ambalaj, bant, mühür gibi koruyucu unsurları açılmış ve iadesi sağlık veya hijyen açısından uygun olmayan ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz.
20237 sayılı MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ m. 15Kaynağı aç
Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça tesliminden sonra koruyucu ambalajı açılmış kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemeleri; karayolları mevzuatına göre tescili zorunlu taşınırlar ile insansız hava araçları; tüketiciye teslimi gerçekleştirilmiş cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlar; canlı müzayede yoluyla akdedilen sözleşmeler ile kullanma kılavuzunda montajının satıcı veya yetkili servisçe yapılacağı belirtilip montajı tamamlanan mallarda da cayma hakkı mevcut değildir. Bununla birlikte finansal hizmetler, taşınmaz satışları, paket turlar ve konut kiralama sözleşmeleri anılan yönetmeliğin uygulama alanı dışındadır.
Uyuşmazlık Çözümü ve Dava Şartı Arabuluculuk
6502 sayılı Kanun uyarınca, kanunda belirlenen ve her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında güncellenen yasal parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar yönünden ise tüketici mahkemeleri görevlidir. Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması kanunen dava şartıdır. Ancak tüketici hakem heyetinin görev alanına giren uyuşmazlıklar ile hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itirazlarda dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 68Kaynağı aç
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 73/AKaynağı aç
Cayma hakkı süresi kaç gündür ve ne zaman başlar?
Cayma hakkı süresi on dört gündür; hizmet ifası sözleşmelerinde sözleşmenin yapıldığı gün, mal teslimine dayalı sözleşmelerde ise malın tüketiciye teslim edildiği gün başlar.
Ürün henüz teslim alınmadan önce cayma hakkı kullanılabilir mi?
Tüketici, mesafeli sözleşmenin kurulmasından malın fiilen teslimine kadar geçen süre zarfında da sipariş konusu ürün için cayma hakkını kullanabilir.
Satıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi bilgilendirmezse ne olur?
Satıcı cayma hakkı konusunda usulünce bilgilendirme yapmadığı takdirde tüketici on dört günlük süreyle bağlı olmaz; bu halde cayma hakkı normal sürenin bitiminden itibaren bir yıl sonra sona erer.
Cayma bildirimi telefonla sözlü olarak yapılabilir mi?
6502 sayılı Kanun uyarınca cayma hakkının süresi içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterli sayılmaktadır; bununla birlikte uyuşmazlık durumunda bildirimin yapıldığının ispatlanabilmesi bakımından bildirimin kalıcı veri saklayıcısı veya yazılı şekilde gerçekleştirilmesi gerektiği yönünde değerlendirmeler de bulunmaktadır.
İade edilen ürünün bedeli ne zaman ve nasıl ödenir?
Malın belirlenen taşıyıcıya tesliminden itibaren on dört gün içinde, teslim masrafları da dahil tüm bedel tüketicinin satın alırken kullandığı ödeme aracına uygun şekilde ve tek seferde iade edilir.
Kişiye özel hazırlanan ürünlerde cayma hakkı var mıdır?
Sözleşmede taraflarca aksi kararlaştırılmadığı sürece tüketicinin kişisel ihtiyaçları veya özel istekleri doğrultusunda üretilen mallarda cayma hakkı kullanılamaz.
Teslim alınan cep telefonu veya bilgisayarda cayma hakkı geçerli midir?
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği metninde tüketiciye teslimi yapılmış olan cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayarlar cayma hakkının istisnaları arasında sayılmakla birlikte, bu istisnanın güncel uygulanma koşullarına ilişkin farklı değerlendirmeler ileri sürüldüğünden somut sözleşme koşullarının incelenmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy