Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin seçimi, görev süreleri ve görevden alınmaları, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 408/2-b uyarınca genel kurulun devredilemez yetki ve görevleri arasında yer alır. 6102 sayılı Kanun m. 359/1 gereğince şirket, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş bir veya daha fazla üyeden oluşan bir yönetim kuruluna sahip olur; tek pay sahipli anonim şirketlerde ise Türk Ticaret Kanunu m. 408/3 uyarınca tek pay sahibi genel kurulun tüm yetkilerini kullanır ve bu sıfatla alınan kararların geçerliliği yazılı olmalarına bağlıdır. Genel kurul tarafından seçilen yönetim kurulu üyesinin görevi kabul etmesiyle üyelik sıfatı kazanılmakta olup ticaret siciline tescil ve ilan kural olarak açıklayıcı mahiyet taşır. Bununla birlikte, olağan görev süresi tamamlanmadan önce üyeliğin beklenmedik şekilde boşalması durumunda şirket idaresinin sürekliliğini sağlamak adına Türk Ticaret Kanunu m. 363 ile yönetim kuruluna geçici üye atama yetkisi tanınmıştır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 359Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 408Kaynağı aç
Geçici Üye Seçiminin Şartları ve Kapsamı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 363/1 uyarınca, Türk Ticaret Kanunu m. 334 hükmü saklı kalmak üzere, herhangi bir sebeple bir üyelik boşaldığı takdirde yönetim kurulu, kanuni şartları taşıyan bir kimseyi geçici olarak yönetim kurulu üyeliğine seçip ilk genel kurulun onayına sunar. Yönetim kuruluna seçilecek kişinin Türk Ticaret Kanunu m. 359/3 gereğince tam ehliyetli olması şarttır. Aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca üyeliği sona erdiren sebepler yönetim kurulu üyeliğine seçilmeye de engel teşkil ettiğinden, atanacak geçici üyenin kanunda ve esas sözleşmede öngörülen tüm nitelikleri taşıması zorunludur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 363Kaynağı aç
Kamu Tüzel Kişilerinin Temsili Bakımından Ayrık Durum
Türk Ticaret Kanunu m. 363/1 düzenlemesinde saklı tutulan Türk Ticaret Kanunu m. 334 gereğince, işletme konusu kamu hizmeti olan anonim şirketlerde, pay sahibi olmasalar dahi kamu tüzel kişilerine esas sözleşme hükmüyle yönetim kurulunda temsilci bulundurma hakkı verilebilir. Bu temsilciler yalnızca ilgili kamu tüzel kişisi tarafından görevden alınabilir; genel kurulca seçilen üyelerin hak ve görevlerine sahiptir ve fiillerinden doğan sorumluluk kamu tüzel kişisine aittir. Bunun yanı sıra, Türk Ticaret Kanunu m. 359/5 uyarınca kamu tüzel kişilerinin pay sahibi olduğu şirketlerde, üye sayısı ikiden fazla olan durumlarda üyelerin tamamının aynı kamu tüzel kişisini temsil etmemesi kaydıyla birden fazla gerçek kişi temsilci yönetim kuruluna seçilebilir. Dolayısıyla Türk Ticaret Kanunu m. 334 kapsamında öngörülen temsil ilişkisine dayalı boşalmalarda yönetim kurulunun serbestçe geçici üye atama yetkisi sınırlandırılmıştır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 334Kaynağı aç
Geçici Üyenin Görev Süresi ve Genel Kurulun Onayı
Yönetim kurulu tarafından Türk Ticaret Kanunu m. 363/1 uyarınca geçici olarak seçilen üye, yapılacak ilk genel kurul toplantısına kadar görev ifa eder. Geçici seçim işlemi ilk genel kurulun onayına sunulur; genel kurulun bu atamayı onaylaması hâlinde üye bağımsız ve yeni bir tam görev dönemi için değil, yerine atandığı selefinin kalan görev süresini tamamlamak üzere görevini sürdürür.
Yönetim Kurulu Üyeliğinin Kendiliğinden Sona Ermesi
Yönetim kurulu üyeliği istifa, azil veya ölümün yanı sıra kanunda öngörülen ehliyet ve nitelik kayıplarıyla da sona erer. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 363/2 gereğince, üyelerden birinin iflasına karar verilmesi, ehliyetinin kısıtlanması ya da üyelik için gerekli kanuni şartları yahut esas sözleşmede belirlenen nitelikleri kaybetmesi durumunda, bu kişinin üyeliği herhangi bir ek işleme, ihtara veya karara gerek kalmaksızın kendiliğinden sona erer. Kendiliğinden sona erme nedeniyle üyelik boşaldığında da yönetim kurulu geçici üye seçimi yoluna gidebilir.
Atama Yetkisinin Sınırları ve Tescil Tartışması
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü'nün 22.10.2012 tarih ve 6799 sayılı değerlendirmesine göre, yönetim kurulu üyelerinin seçilmesi genel kurulun vazgeçilemez ve devredilemez yetkileri arasında yer aldığından, Türk Ticaret Kanunu m. 363 yoluyla yönetim kurulu üyelerinin tamamının değiştirilmesi uygun bulunmamaktadır. Söz konusu idari görüşte, bu hüküm uyarınca yalnızca karar nisabının altında kalmayacak sayıda üyeliğin boşalması hâlinde atama yapılabileceği ve atanan üyelerin ancak ticaret siciline tescil edildikten sonra yeni kararlara katılabilecekleri ifade edilmiştir. Buna karşılık, genel kurulca seçilen üyelerin görevi kabulle yetki kazandığı ve tescilin kural olarak açıklayıcı olduğu ilkesi doğrultusunda, idari değerlendirmede yer alan tescil şartı doktrinde eleştiri konusu yapılmaktadır.
Tescilin hukuki etkisi tüzel kişi üyelerin temsilinde de gündeme gelmektedir. Türk Ticaret Kanunu m. 359/2 uyarınca, bir tüzel kişi yönetim kuruluna üye seçildiğinde tüzel kişiyle birlikte onun adına belirlenen yalnızca bir gerçek kişi tescil ve ilan olunur; şirketin internet sitesinde açıklanır ve toplantılara katılıp oy hakkını yalnızca bu tescil edilmiş temsilci kullanabilir. Türk Ticaret Kanunu m. 359 gerekçesinde bu tescilin kurucu nitelikte olduğu belirtilmekle birlikte, kanun metninde açık bir kurucu tescil kuralı yer almadığından bahisle tescilin açıklayıcı nitelikte olduğunu savunan hukuki görüşler de mevcuttur.
Tescil ve İlan Eksikliğinin Üçüncü Kişilere Etkisi
Yönetim kurulu üyeliğinde meydana gelen değişikliklerin ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi şirket güvenliği ve üçüncü kişilerin korunması açısından belirleyicidir. Üyelik değişikliğini tescil ve ilan ettirmeyen şirket, üçüncü kişilerin bu değişiklikten haberdar olduğunu (müspet vukuflarını) ispat edemedikçe, görevden fiilen ayrılmış olan eski yönetim kurulu üyelerinin şirket namına tesis ettiği işlemlerden dolayı üçüncü kişilere karşı sorumlu kalır.
Yönetim kurulu boşalan üyelik için kendi kararıyla üye atayabilir mi?
Evet, Türk Ticaret Kanunu m. 363/1 uyarınca yönetim kurulu üyeliğinin herhangi bir sebeple boşalması durumunda, yönetim kurulu kanuni şartları taşıyan bir kimseyi geçici olarak seçerek ilk genel kurulun onayına sunabilir.
Geçici seçilen yönetim kurulu üyesinin görev süresi ne kadardır?
Geçici üye ilk genel kurul toplantısına kadar görev yapar; genel kurulun seçimi onaylaması hâlinde yerine geçtiği selefinin kalan görev süresini tamamlar.
Yönetim kurulu üyeliği hangi durumlarda kendiliğinden sona erer?
Türk Ticaret Kanunu m. 363/2 uyarınca üyenin iflasına karar verilmesi, ehliyetinin kısıtlanması veya kanunda ya da esas sözleşmede öngörülen nitelikleri kaybetmesi hâlinde üyelik kendiliğinden sona erer.
Tüzel kişi yönetim kurulu üyesi adına toplantılara kim katılır?
Türk Ticaret Kanunu m. 359/2 uyarınca tüzel kişi üye adına yalnızca onun belirlediği, tescil ve ilan edilmiş bir tek gerçek kişi temsilci toplantılara katılıp oy kullanabilir.
Üyelik değişikliği tescil edilmezse eski üyenin işlemlerinden şirket sorumlu mudur?
Evet, yönetim kurulu değişikliğini tescil ve ilan ettirmeyen şirket, üçüncü kişinin değişikliği bildiğini ispatlayamadığı müddetçe eski üyelerin şirket adına yaptığı işlemlerden ötürü sorumlu tutulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy