TSK Disiplin Hukukunda Aşırı Borçlanma Disiplinsizliği
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu uyarınca aşırı borçlanma eylemi adli bir suç niteliği taşımamakta, karşılığında idari yaptırım öngörülen bir disiplinsizlik olarak düzenlenmektedir. Disiplinsizliğin tespit edilerek yaptırıma bağlanması için bir adli ceza mahkemesi kararı aranmaz; verilen idari yaptırım personelin adli sicil kaydına da yansımaz.
6413 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca aşırı borçlanma disiplinsizliği; kanunda düzenlenen zorunlu haller saklı kalmak kaydıyla, aşırı derecede borçlanmaya düşkün olmayı ve borçları ödememeyi alışkanlık haline getirmeyi ifade eder. Bu disiplinsizliğin varlığından söz edilebilmesi için borcun zorunlu hallerden kaynaklanmaması, kişinin aşırı derecede ve sürekli borçlanmaya düşkün olması ve borçlarını ödememeyi alışkanlık haline getirmesi şartlarının birlikte gerçekleşmesi ve bu durumun somut belge ile icra takibiyle ispatı gerekir.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 20Kaynağı aç
Askeri personelin tek bir borcunun bulunması bu disiplinsizliği oluşturmaz; disiplinsizliğin varlığı için personelin sürekli olarak borç altına girmesi ve birden fazla borcun bulunması gerekir.
Aşırı Borçlanma Sayılmayan Zorunlu Haller ve Parasal Ölçüt
6413 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, irade dışı ya da zorunlu borçlanmalar disiplinsizlik kapsamı dışında tutulmuştur. Buna göre nafaka yükümlülükleri, kaza ve doğal afet kaynaklı zararlar, sağlık ile tedavi masrafları ve kefillikten doğan borçlar aşırı borçlanma kapsamında değerlendirilmez. Benzer şekilde, personelin öngöremeyeceği ülke genelindeki olağanüstü ekonomik sarsıntılar veya ani devalüasyonlar sebebiyle oluşan mali yükümlülükler de bu fiilin istisnaları arasında yer alır.
6413 sayılı Kanun'da aşırı borçlanma için belirli bir parasal sınır veya borç limiti öngörülmemiş olup somut olayın durum ve koşullarına göre takdir yetkisi idareye bırakılmıştır.
Disiplin Yaptırımı, Yetkili Kurul ve Kapsamdaki Personel
6413 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, aşırı borçlanmak ve borçlarını ödeyememek fiili Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler arasında yer almaktadır. Bu ceza Kanun'un 2. maddesi kapsamında subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş, sözleşmeli er, erbaş, er ve askeri öğrencileri kapsamaktadır.
6413 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası yüksek disiplin kurulları tarafından verilir. Bu yaptırım, personelin tabi olduğu mevzuat hükümlerine göre Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiğinin kesilmesi veya durumuna göre sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğurur.
Danıştay 12. Daire, E. 2020/154, K. 2024/1582Kaynağı aç
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 11Kaynağı aç
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve Uzman Erbaş Yönetmeliği hükümleri uyarınca, aşırı borçlu olduğu rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlanan uzman erbaşların sözleşmeleri kendisinden istifade edilememe gerekçesiyle tazminatsız feshedilir ve bu kişiler yedekte er kaynağına alınır.
Zamanaşımı, Savunma Hakkı ve Takdir Yetkisinin Kullanımı
6413 sayılı Kanun'un 39. maddesi uyarınca, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektirecek durumun oluştuğunun disiplin amirleri tarafından tespit edilmesinden itibaren bir yıl ve fiilin işlendiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra aynı sebeple yüksek disiplin kurulu tarafından ceza verilemez.
6413 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DİSİPLİN KANUNU m. 39Kaynağı aç
Kanun'un 40. maddesine göre, 13. maddenin altıncı fıkrasında düzenlenen özel istisna saklı kalmak üzere savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. İsnat olunan hususlar ile savunma için verilen üç iş gününden az ve beş iş gününden fazla olmamak üzere tanınan süre ilgiliye yazılı ve açıkça bildirilir. Verilecek süre içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Aşırı borçlanma gerekçesiyle tesis edilen işlemlere karşı açılan davalarda savunma hakkının personele usulüne uygun kullandırılmamış olması temel bir usul sakatlığı teşkil eder.
6413 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca disiplin cezası vermeye yetkili kişi ve kurulların takdir haklarını adil, ölçülü ve hakkaniyete uygun biçimde kullanmaları ve kararlarını gerekçelendirmeleri zorunludur. Takdir hakkı kullanılırken disiplinsizliğin icra ediliş biçimi, yeri ve zamanı, askeri hizmete etkisinin ağırlığı, personelin kusur durumu, sicili, ikrarı ve pişmanlığı gibi unsurlar değerlendirilir.
Kolluk Personeli Bakımından Ayrım ve Yargı Yolu
Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli 7068 sayılı Kanun'a tabidir. 7068 sayılı Kanun kapsamında kabul edilebilir mücbir sebepler haricinde borçlanıp borçları ödemeyi alışkanlık haline getirme fiilinin yaptırımı Silahlı Kuvvetlerden ayırma değil, altı ay kısa süreli durdurma cezasıdır.
Aşırı borçlanma gerekçesiyle verilen Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasına karşı, idari işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Aşırı borçlanma cezası adli sicil kaydına işler mi?
Aşırı borçlanma fiili adli bir suç olmayıp disiplinsizlik niteliğindedir; tesis edilen disiplin cezası idari yaptırım niteliği taşıdığından personelin adli sicil kaydına işlemez.
Hangi hallerde borçlanma aşırı borçlanma sayılmaz?
Nafaka, trafik kazası, doğal afet, personelin öngöremeyeceği genel ekonomik dalgalanmalar, ani devalüasyonlar, sağlık ve tedavi harcamaları ile kefillik ve benzeri zorunluluk hallerinden kaynaklanan borçlar aşırı borçlanma kapsamı dışında tutulmuştur.
Jandarma personeli aşırı borçlanma nedeniyle meslekten çıkarılır mı?
Hayır, 7068 sayılı Kanun'a tabi olan Jandarma ve Sahil Güvenlik personelinin aşırı borçlanması halinde ayırma cezası değil, altı ay kısa süreli durdurma cezası uygulanır.
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasına karşı dava açma süresi ne kadardır?
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasının ilgili personele tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.
Disiplin soruşturmasında savunma için ne kadar süre tanınır?
Personele savunmasını hazırlaması için üç iş gününden az ve beş iş gününden fazla olmamak üzere süre verilir ve bu süre yazılı olarak bildirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

