Trafik kazası nedeniyle çalışamayan kişi, iyileşme süresince elde edemediği kazancı tazminat olarak talep edebilir. Bu talep, geçici iş göremezlik zararı olarak adlandırılmakta ve Türk Borçlar Kanunu m. 54'te düzenlenen bedensel zarar kalemleri arasında yer almaktadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 54Kaynağı aç
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E. 2010/9732, K. 2012/3963Kaynağı aç
Bedensel Zararın Hukuki Kapsamı
Türk Borçlar Kanunu m. 54 uyarınca bedensel zararlar; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsamaktadır. Trafik kazasına bağlı gelir kaybı ve geçici iş göremezlik zararı, bu maddedeki kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı kalemleri çerçevesinde değerlendirilebilmektedir.
Geçici İş Göremezlik Zararının Tanımı
Geçici iş göremezlik zararı, zararı görenin yaptığı iş ve gelir durumu itibarıyla iyileşme süresinde elde edemediği kazançtan ibarettir. Bu zarar, kişinin tümüyle iyileşene kadar geçen süreyle sınırlı olup kalıcı bir beden gücü kaybı söz konusu değilse yalnızca bu dönem esas alınmaktadır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2018/608, K. 2018/8208Kaynağı aç
Kalıcı bir beden gücü kaybı oluşmuşsa, bunun yanı sıra sürekli iş göremezlik zararı da gündeme gelebilmektedir. Bu zarar, beden gücü kaybına uğrayan kişinin zarar görmeden önce yapmakta olduğu iş için artık daha fazla güç harcaması gerektiği olgusuna dayandırılmaktadır. Bu iki zarar kalemi birbirinden ayrı değerlendirilmektedir; geçici iş göremezlik iyileşme dönemini, sürekli iş göremezlik ise iyileşme sonrasında kalan kalıcı güç kaybının etkisini konu almaktadır.
İşletenin ve Sigortacının Sorumluluğu
Karayolları Trafik Kanunu m. 85/1 uyarınca bir motorlu aracın işletilmesi sonucu bir kimse yaralanırsa araç işleteni doğan zarardan sorumludur. Aynı hükme göre motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında ya da bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, araç işleteni ile bağlı olduğu teşebbüs sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar; bu müşterek sorumluluk anılan koşulun varlığına bağlıdır. Aynı maddenin beşinci fıkrası gereğince işleten, aracın sürücüsünün veya kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulmaktadır.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 85Kaynağı aç
Araç işletilme halinde değilken meydana gelen kazada ise durum farklıdır. KTK m. 85/3 uyarınca bu durumda işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin, işleten veya sorumlu kişilerin kusurunu ya da araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekmektedir. Başka bir ifadeyle ispat yükü bu koşulda zarar görene geçmektedir.
Geçici iş göremezlik zararının zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında bedeni zarar teminatı dahilinde değerlendirildiğine ilişkin bir yargısal yaklaşım bulunmaktadır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E.2014/16455, K.2014/13330 sayılı kararında bu zararın 6111 sayılı yasa uyarınca tedavi gideri kapsamında değerlendirilemeyeceği ve bedeni zarar teminatıyla zorunlu mali sorumluluk sigorta poliçesi kapsamında olduğu ifade edilmiştir. Sigorta genel şartlarında sonraki dönemde yapılan değişikliklerin bu konudaki uygulamayı etkileyip etkilemediği arşivdeki verilerle değerlendirilememiştir; her somut olay kendi koşullarında ayrıca ele alınmalıdır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/16455, K. 2014/13330Kaynağı aç
Sağlık Giderlerinde Sorumluluk Dağılımı
KTK m. 98/1 uyarınca trafik kazaları nedeniyle sunulan sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmaktadır. Bu düzenleme yalnızca sağlık hizmet bedellerini kapsamakta; geçici iş göremezlik tazminatını ayrıca düzenlememektedir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 98Kaynağı aç
Zorunlu trafik sigortası kapsamında belirlenen tutarın sigorta şirketi ve Güvence Hesabı tarafından SGK'ya aktarılmasıyla bu sigorta şirketlerinin ve Güvence Hesabının sağlık teminatı kapsamındaki yükümlülükleri sona ermektedir. KTK m. 98/2'de yer alan bu hüküm yalnızca sağlık teminatını kapsamakta; gelir kaybı ve geçici iş göremezlik tazminatı yükümlülüğü bu maddenin kapsamı dışında kalmaktadır.
Tedavi Giderlerinin Kapsamı ve Belgelenememesi
Tedavi gideri yalnızca hastanede yapılan harcamalarla sınırlı değildir; ilaç, pansuman, medikal malzeme gibi doğrudan tedaviye bağlı giderler ile tedavi süresince yapılması zorunlu diğer giderler de bu kapsamda değerlendirilmektedir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E.2016/15811, K.2019/7480 sayılı kararında bu giderlerin tamamının fatura ile kanıtlanmasının mümkün olmadığı vurgulanmıştır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/15811, K. 2019/7480Kaynağı aç
Aynı kararda, belgesiz tedavi giderleri konusunda kazadaki yaralanma ile tedavinin mahiyeti, tedavi süresi ve şekli ile mevcut tedavi belgeleri gözetilerek konusunda uzman bilirkişiden ayrıntılı, gerekçeli ve denetime elverişli rapor alınması gerektiği belirtilmiştir.
Muayene, ilaç ve sağlık kuruluşuna ulaşım için yapılan giderler tedavi gideri kapsamında değerlendirilmektedir. Öte yandan iyileşme süresinde tedavi amaçlı olmaksızın işe gidip gelmek için toplu ulaşım yerine taksi gibi alternatiflere başvurulması nedeniyle ortaya çıkan fazla ulaşım giderinin tedavi gideri kapsamında olmadığı ve zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçesi kapsamında teminat altına alınmadığı Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E.2012/362, K.2013/578 sayılı kararında hükme bağlanmıştır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2012/362, K. 2013/578Kaynağı aç
Ağır yaralanma halinde bakıcı gideri de tedavi giderleri arasında sayılmakta ve sigortacıdan talep edilebilmektedir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E.2012/362, K.2013/578 sayılı kararında bakıcı giderinin tedavi gideri kapsamında sigortacıdan talep edilmesinde usulsüzlük bulunmadığı tespitine yer verilmiştir. Bakıcı giderinin miktarı bilirkişi incelemesiyle belirlenmektedir.
Ulaşım giderlerinin belgelenememesi durumunda hâkim, Türk Borçlar Kanunu m. 50 uyarınca olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun biçimde belirleyebilmektedir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 50Kaynağı aç
Acil olmayan özel hastane tedavilerinde devlet hastanesinde karşılanacak tutarda ödeme yapılacağı; aşan kısmın ise tedavi görene bırakılacağı belirtilmektedir. Bu farkın tazminat sorumlularından ayrıca tahsil edilip edilemeyeceği konusunda mevcut veriler kesin bir sonuca ulaşmaya yetmemektedir.
İspat Yükü ve Bilirkişi İncelemesi
Türk Medeni Kanunu m. 6 uyarınca tarafların her biri hakkını dayandırdığı olguları ispat etmekle yükümlüdür. Geçici iş göremezlik tazminatı talep edildiğinde, yaralanmanın kaç iş günü çalışmayı engellediğinin konusunda uzman bilirkişi tarafından tespit edilerek bu süreye ilişkin tazminat miktarının hesaplanması gerekmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin E.2018/608, K.2018/8208 sayılı kararı bu usul zorunluluğunu bozma gerekçesi olarak ortaya koymuştur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği durumlarda TBK m. 50 uyarınca hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun olarak belirler.
Sigorta şirketinin dava tarihinden önce ihbarda bulunularak temerrüde düşürüldüğü kanıtlanamadığında, fazlaya ilişkin hak saklı tutularak açılan davada dava konusunun tamamı yönünden temerrüt dava tarihinde başlamaktadır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E.2012/362, K.2013/578 sayılı kararında bu husus açıkça belirtilmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Trafik kazasında gelir kaybı tazminatı neyi kapsar?
TBK m. 54 kapsamında bedensel zararlar; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsamaktadır. Geçici iş göremezlik zararı, kişinin iyileşme süresince yaptığı iş ve gelir durumu itibarıyla elde edemediği kazancı ifade etmekte ve bu kalemler arasında değerlendirilmektedir.
Geçici iş göremezlik tazminatı kimden talep edilir?
KTK m. 85/1 uyarınca araç işleteni doğan zarardan sorumludur; aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında ya da bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde işleten ve teşebbüs sahibi müştereken ve müteselsilen sorumludur. Aynı maddenin beşinci fıkrası uyarınca işleten, sürücünün kusurundan da kendi kusuru gibi sorumlu tutulmaktadır. Bu sorumluluğun zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında sigortacıya yansıyıp yansımadığı ise her olay için ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Belge olmadan tedavi gideri talep etmek mümkün mü?
Tedavi giderlerinin tamamını fatura ile kanıtlamak her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumlarda TBK m. 50 uyarınca hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun biçimde belirleyebilir. Belgesiz tedavi giderleri konusunda bilirkişiden ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınması zorunluluğu da yargısal içtihadın ortaya koyduğu bir usul kuralıdır.
SGK tedavi giderlerini karşılıyorsa ayrıca tazminat talep edilebilir mi?
KTK m. 98/1 uyarınca trafik kazaları nedeniyle sunulan sağlık hizmet bedelleri SGK tarafından karşılanmaktadır. Ancak bu düzenleme yalnızca sağlık hizmet bedellerini kapsamaktadır. Geçici iş göremezlik tazminatı ve SGK kapsamı dışında kalan giderler bu maddenin düzenleme alanı dışında yer almakta olup ayrı bir tazminat talebine konu edilebilir. SGK'nın sağlık teminatı yükümlülüğünün sona ermesine ilişkin KTK m. 98/2 hükmü de yalnızca bu sağlık teminatını etkilemekte; gelir kaybı tazminatını kapsamamaktadır.
Geçici iş göremezlik tazminatı nasıl hesaplanır?
Hesaplama, yaralanmanın kaç iş günü çalışmayı engellediğinin konusunda uzman bilirkişi tarafından tespit edilmesine dayanmaktadır. Bilirkişi bu süreye ilişkin maddi tazminat miktarını hesaplamakta; mahkeme de bu rapora göre hüküm kurmaktadır.
Araç işletilme halinde değilken gerçekleşen kazada tazminat talep edilebilir mi?
KTK m. 85/3 uyarınca araç işletilme halinde değilken meydana gelen trafik kazasında işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin, işleten veya sorumlu kişilerin kusurunu ya da araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekmektedir. Bu özel durumda ispat yükü zarar görendedir.
Ulaşım giderleri belgelenememişse ne olur?
Sağlık kuruluşuna gidip gelmek için yapılan ulaşım giderleri tedavi gideri kapsamında değerlendirilmektedir. Bu giderlerin belgelenememesi durumunda hâkim, TBK m. 50 uyarınca olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun biçimde belirleme yetkisine sahiptir.
Bakıcı gideri sigortacıdan talep edilebilir mi?
Ağır yaralanma halinde bakıcı gideri tedavi giderleri arasında sayılmakta ve sigortacıdan talep edilebilmektedir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin E.2012/362, K.2013/578 sayılı kararında bakıcı giderinin tedavi gideri kapsamında sigortacıdan talep edilmesinde usulsüzlük bulunmadığı belirtilmiştir. Bakıcı giderinin miktarı bilirkişi incelemesiyle belirlenmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

