Trafik kavgası sonrasında karşılaşılacak hukuki sonuçlar, yaşanan hadisenin somut unsurlarına ve tarafların eylemlerine göre belirlenir. Taraflar arasındaki basit sözlü tartışmalar ile kişilerin malına fiziksel zarar verilmesi, tehditte bulunulması, bedensel bütünlüğün ihlal edilmesi veya aracın tehlike yaratacak biçimde sürülmesi aynı hukuki neticeleri doğurmaz. Fiilin niteliğine göre Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis veya adli para cezası yaptırımları uygulanabileceği gibi, hukuka aykırı eylemle meydana getirilen maddi kayıplar bakımından Türk Borçlar Kanunu uyarınca tazminat sorumluluğu ortaya çıkabilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 151Kaynağı aç
taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan,
kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört
aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) (Mülga:9/7/2021-7332/17 md.)
Mala zarar vermenin nitelikli
halleri[69]
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 179Kaynağı aç
güven içinde akışını sağlamak için konulmuş her türlü işareti değiştirerek,
kullanılamaz hale getirerek, konuldukları yerden kaldırarak, yanlış işaretler
vererek, geçiş, varış, kalkış veya iniş yolları üzerine bir şey koyarak ya da
teknik işletim sistemine müdahale ederek, başkalarının hayatı, sağlığı veya
malvarlığı bakımından bir tehlikeye neden olan kişiye bir yıldan altı yıla
kadar hapis cezası verilir.
(2) Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat,
sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare
eden kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.[76]
(3) Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle ya da başka bir nedenle
emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç
kullanan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
Trafik güvenliğini taksirle tehlikeye sokma
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 106Kaynağı aç
yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı
gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis
cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle:12/5/2022-7406/6 md.) Bu suçun
kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.
Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük
edeceğinden bahisle tehditte ise, mağdurun şikayeti üzerine, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para
cezasına hükmolunur.
(2) Tehdidin;
a) Silahla,
b) Kişinin kendisini tanınmayacak
bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
c) Birden fazla kişi tarafından
birlikte,
d) Var olan
veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten
yararlanılarak,
İşlenmesi halinde, fail hakkında
iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Tehdit amacıyla kasten öldürme,
kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi halinde, ayrıca
bu suçlardan dolayı ceza verilir.
Şantaj
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 86Kaynağı aç
sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) (Ek fıkra: 31/3/2005 – 5328/4 md.) Kasten yaralama fiilinin
kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde
hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan
bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle:12/5/2022-7406/3 md.) Suçun kadına
karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan
az olamaz.
(3) Kasten yaralama suçunun;
a) Üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı,[38]
b) Beden veya ruh bakımından kendisini
savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
d) Kamu görevlisinin sahip bulunduğu nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
e) Silahla,
f) (Ek:14/4/2020-7242/11 md.) Canavarca hisle,
İşlenmesi halinde, şikâyet aranmaksızın, verilecek ceza yarı oranında,
(f) bendi bakımından ise bir kat artırılır.[39]
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama[40]
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 49Kaynağı aç
veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Zarar
verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir
fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
II. Zararın ve kusurun
ispatı
Mala zarar verme suçu ve yaptırımı
Trafikte yaşanan gerginlik sırasında tarafların birbirlerinin araçlarına bilerek zarar vermesi mala zarar verme suçunu oluşturabilir. Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başkasına ait taşınır veya taşınmaz malları kısmen veya tamamen bozan, tahrip eden, yıkan, yok eden, kullanılamaz duruma getiren veya kirleten failler hakkında mağdurun şikâyeti aranır. Bu fiili gerçekleştiren kişi hakkında dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Araç dikiz aynasının kırılması veya kaportaya darbe vurulması gibi eylemler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Mala zarar verme fiilinin korkutma veya baskı amacıyla işlenmesi durumunda ceza hukuku tek bir fiille sınırlı kalmaz. Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, tehdit gayesiyle malvarlığına zarar verilmesi hâlinde fail hakkında ayrıca mala zarar verme suçundan dolayı ceza tayin edilir.
Tehdit fiilinin türleri ve cezaları
Trafik tartışması esnasında sarf edilen sözlerin içeriği uygulanacak yaptırımı doğrudan etkiler. Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bir kimsenin malvarlığı bakımından büyük bir zarara uğratılacağının bildirilmesi ya da sair bir kötülük yapılacağından bahisle tehdit edilmesi durumunda, mağdurun şikâyeti üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezası verilir.
Tehdit fiilinin ağırlığı kanunda sayılan nitelikli unsurların varlığı hâlinde artar. Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin ikinci fıkrasına göre eylemin silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla ya da özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte veya mevcut ya da varsayılan suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak gerçekleştirilmesi durumunda iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür. Bu yasal ağırlatıcı nedenler gerçekleşmedikçe belirtilen artırımlı ceza aralığı uygulanamaz.
Fiziksel saldırı ve kasten yaralama
Tartışmanın bedensel müdahaleye dönüşmesi kasten yaralama sorumluluğunu doğurur. Türk Ceza Kanunu’nun 86. maddesinin birinci fıkrası gereğince, kasıtlı davranışıyla bir başkasının bedenine acı veren ya da sağlığının yahut algılama kabiliyetinin bozulmasına yol açan kişi bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile yaptırıma bağlanır. Trafik ortamındaki her türlü temasın bu sonucu doğurduğu peşinen varsayılamaz; eylemin maddede düzenlenen sonuçları meydana getirip getirmediği araştırılır.
Yaralama veya öldürme eylemlerinin korkutma amacıyla gerçekleştirilmesi ceza tayininde bağımsız karşılık bulur. Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, tehdit amacıyla kasten öldürme veya kasten yaralama suçu işlendiği takdirde, bu fiillerden dolayı faile ayrıca ceza verilir.
Trafik güvenliğini tehlikeye sokma
Trafik ortamında öfkeyle araç kullanmak yalnızca tartışmanın taraflarını değil kamu güvenliğini de etkileyebilir. Türk Ceza Kanunu’nun 179. maddesinin ikinci fıkrasına göre, kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden sürücüler dört aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Aracın bilinçli olarak başkalarının güvenliğini tehlikeye düşürecek biçimde sürülmesi bu suçun unsurlarını gündeme getirebilir.
Haksız fiil sorumluluğu ve zararın tazmini
Cezai kovuşturmalar ile meydana gelen zararların giderilmesi birbirinden ayrı yürütülür. Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi gereğince, kusurlu ve hukuka aykırı fiiliyle başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici eylemi yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa dahi, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren kimse de meydana gelen zararı karşılamak zorundadır.
Tartışma sırasında araca yönelen fiziksel müdahaleler haksız fiil oluşturur. Kusuruyla başkasının aracında hasar meydana getiren kişi, onarım faturası ve toplanan deliller doğrultusunda açılacak maddi tazminat davasıyla zararı gidermekle mükelleftir.
Kavgada bedensel bütünlüğü zedelenen kişiler, meydana gelen kayıpların karşılanmasını isteyebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesine göre bedensel zararlar özellikle tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsar. Kanun metninde yer verilen “özellikle” nitelemesi, bedensel zarar türlerinin yalnızca bu dört kalemle sınırlı olmadığını gösterir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 54Kaynağı aç
1. Tedavi giderleri.
2. Kazanç kaybı.
3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
c. Belirlenmesi
Zorunlu mali sorumluluk sigortası ve rücu ilişkisi
Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesi uyarınca araç işletenlerinin, Kanunun 85. maddesinin birinci fıkrasından doğan sorumluluklarını karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmaları emredilmiştir. Geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu sigortası bulunmayan taşıtlar trafikten men edilir.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 91Kaynağı aç
91 – (Değişik: 17/10/1996 – 4149/33 md.)
İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına
göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası
yaptırmaları zorunludur.
Zorunlu
mali sorumluluk sigortasına ilişkin primler peşin ödenir. Ancak, Hazine Müsteşarlığının
bağlı bulunduğu Bakanlık primlerin taksitler halinde tahsil edilmesine ilişkin düzenleme
yapmaya yetkilidir.
(Değişik üçüncü fıkra:
14/7/2004-5217/12 md.) Sigorta yaptıranların, sigorta şirketlerine ödeyecekleri
sigorta priminin % 5’i oranındaki tutar, sigorta şirketi tarafından tahsil edildiği
ayı takip eden ayın en geç 20’sine kadar İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına
yatırılır. Yatırılan bu tutarlar bütçeye gelir kaydedilir.
(Mülga
dördüncü fıkra: 13/2/2011-6111/58 md.)
Geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu mali sorumluluk
sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir.
(Değişik
altıncı fıkra: 13/2/2011-6111/58 md.) Yabancı plakalı taşıtların Hazine Müsteşarlığının
bağlı olduğu Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara göre Türkiye’de geçerli sigortaları
yoksa bunlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası Türkiye sınırlarına girişleri
sırasında yapılır.
(Ek yedinci fıkra: 2/12/2004-5265/1 md.) Milletlerarası hukukun meşru saydığı hallerde, ortak savunma
veya barış harekâtı çerçevesinde Türkiye’de harekât, eğitim veya tatbikat maksadıyla
bulunmasına izin verilen yabancı silâhlı kuvvetlerin neden olabileceği hasar ve
zararların tazmini konularının özel bir anlaşmayla düzenlendiği hallerde, bu kapsamda
Türkiye’ye girecek yabancı askerî araçlar bakımından bu madde hükmü uygulanmaz.
(Değişik:
21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükmüne uymayanlar 1 800 000
lira para cezası ile cezalandırılırlar.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası dışında kalan hususlar:
Sigorta güvencesinin zarar görene sağladığı koruma Kanunla teminat altına alınmıştır. Karayolları Trafik Kanunu’nun 95. maddesinin ilk fıkrası gereğince, sigorta sözleşmesinden veya bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması ya da miktarının azaltılması sonucunu doğuran hâller zarar görene karşı ileri sürülemez.
2918 sayılı KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU m. 95Kaynağı aç
95 – Sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin
kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının
azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez.
Ödemede
bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine
göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta
ettirene başvurabilir.
Zarar görenlerin çokluğu:
Zarar görene ödeme yapan sigortacı açısından rücu imkânı aynı maddenin devamında düzenlenmiştir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 95. maddesinin ikinci fıkrasına göre tazminatı ödeyen sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun kurallarına dayanarak tazminatın kaldırılmasını veya indirilmesini sağlayabileceği oranda kendi sigorta ettirenine başvuruda bulunabilir.
İspat vasıtaları ve hukuka aykırı delil yasağı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189. maddesinin birinci fıkrası uyarınca taraflar, kanunda düzenlenen süre ve usullere riayet ederek ispat hakkına sahiptir. Çekişmeli bir vakıanın ispatı amacıyla ileri sürülen delilin caiz olup olmadığına ise aynı maddenin dördüncü fıkrası gereğince mahkeme tarafından karar verilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 189Kaynağı aç
ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir.
(2) Hukuka aykırı olarak
elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.
(3) Kanunun belirli
delillerle ispatını emrettiği hususlar, başka delillerle ispat olunamaz.
(4) Bir vakıanın ispatı
için gösterilen delilin caiz olup olmadığına mahkemece karar verilir.
İspat
yükü
Kasıtlı araç çarpması veya fiziksel hasar iddiaları görüntü kayıtları, tanık anlatımları, bilirkişi ve ekspertiz raporları ile olay yeri inceleme tutanakları vasıtasıyla ispatlanabilir. Yürütülen ceza soruşturması ve ceza dava dosyası da hukuk mahkemesinde delil vasfı taşıyabilir.
Yargılamada dayanılacak delillerin elde ediliş biçimi kesin sınırlara tabidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Ayrıca Kanunun belirli delillerle ispat edilmesini emrettiği durumlar başka delillerle ispat edilemez.
Araç hasarında şikâyet aranır mı?
Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesinin birinci fıkrası uyarınca başkasının malına zarar verilmesi hâlinde soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Suçun cezası dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Trafikte tehdit suçunun cezası nedir?
Malvarlığına yönelik büyük bir zarar verileceğinden veya sair bir kötülük edileceğinden bahisle tehditte şikâyet üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezası verilir. Tehdit silahla, birden fazla kişiyle, kimliği gizlenerek veya suç örgütü korkutucu gücüyle işlenirse ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir.
Tehdit amacıyla yaralama ayrı suç sayılır mı?
Evet. Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tehdit amacıyla kasten yaralama, kasten öldürme veya mala zarar verme suçu işlendiğinde faile bu suçlardan dolayı ayrıca ceza verilir. Kasten yaralamanın temel cezası bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir.
Bedensel zararlar neleri kapsar?
Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesine göre bedensel zararlar özellikle tedavi masraflarını, kazanç kayıplarını, çalışma gücünün azalması ya da kaybedilmesinden kaynaklanan zararları ve iktisadi geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları içerir.
Sigorta şirketi tazminat indirimini mağdura yansıtabilir mi?
Hayır. Karayolları Trafik Kanunu’nun 95. maddesi uyarınca tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya miktarını azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Sigortacı ödemenin ardından şartları varsa sigorta ettirene rücu edebilir.
Hukuka aykırı elde edilen kayıtlar delil sayılır mı?
Hayır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 189. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hukuka aykırı yollarla elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında mahkemece nazara alınamaz; sunulan delilin caizliğine mahkeme karar verir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy