Ticari Temsilci ve Ticari Vekilin Hukuki Yetkileri

Ticari Temsilcinin Tanımı ve Temsil Yetkisinin Kapsamı

Ticari temsilci, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 547. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, işletme sahibinin ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında kendisini temsil etmek üzere açık veya örtülü biçimde yetkilendirdiği kişidir. İşletmedeki en geniş temsil gücüne sahip olan ticari temsilci, kural gereği işletmenin amacına ve faaliyet alanına giren her türlü olağan veya olağanüstü hukuki işlemi işveren namına gerçekleştirebilir.

Ticari temsilcinin geniş işlem yapabilme yetkisi bulunsa da bu güç sınırsız değildir. Kendisine işletme sahibi tarafından açıkça yetki verilmedikçe işletmeye ait taşınmazların devredilmesi ya da taşınmazlar üzerinde rehin ve ipotek gibi ayni haklarla sınırlandırma yapılması mümkün değildir. Bunun yanında ticari işletmenin tamamen devri, şirketin feshi veya tasfiyeye sokulması, esas sözleşmenin değiştirilmesi ve işletme adına iflas isteminde bulunulması gibi temel kararlar ticari temsilcinin yetki alanına girmeyip bizzat işverenin veya şirket yetkili organlarının tasarrufunda kalır.

Ticari Temsilcilik Yetkisinin Tescili, Türleri ve Sona Ermesi

Türk Borçlar Kanunu'nun 547. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca işletme sahibi, temsil yetkisini ticaret siciline bildirmekle yükümlüdür. Ancak bu tescilin yapılmamış olması, işletme sahibinin ticari temsilcinin işlemlerinden doğan hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla tescil kurucu nitelikte olmayıp sorumluluğun doğumu için sicile kayıt şartı aranmaz.

İşletme sahibi birden çok ticari temsilci görevlendirdiğinde, temsilcilere birlikte işlem yapma şartı getirebileceği gibi münferit hareket etme yetkisi de verebilir. Birlikte temsilde işlemler birden fazla temsilcinin ortak imzasıyla geçerlilik kazanırken münferit temsilde her bir temsilci tek başına işletmeyi borç altına sokabilir. Yetkinin kullanım biçimi ticaret siciline tescil ettirilir.

Temsil yetkisi; taraflar arasındaki iş ve güven bağının kopması, işverenin azil kararı, temsilcinin görevden çekilmesi, vefatı yahut fiil ehliyetini yitirmesi sebepleriyle son bulur. Sona eren yetkinin iyi niyetli üçüncü şahıslara karşı ileri sürülebilmesi bakımından ticaret sicilindeki kaydın silinmesi ve durumun ilan edilmesi hukuki güvence sağlar.

Ticari Vekilin Tanımı, Yetki Sınırları ve Atanması

Türk Borçlar Kanunu'nun 551. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ticari vekil, ticari temsilcilik sıfatı verilmeksizin bir işletmenin tamamını idare etmek veya belirli iş ve operasyonlarını yürütmek üzere yetkilendirilen kişidir. Kanunun 551. maddesinin ikinci fıkrasına göre ticari vekilin hareket alanı işletmenin mutat, alışılmış işlemlerini kapsar. Ticari vekil kendisine açıkça özel yetki verilmedikçe ödünç para veya benzeri ikraz alamaz, bono ya da poliçe gibi kambiyo taahhüdü altına giremez, yargı mercilerinde dava açamaz ve yürüyen davaları takip edemez.

Ticari vekil tayini bizzat tacir tarafından yapılabileceği gibi ticari temsilci vasıtasıyla da açık yahut örtülü iradeyle gerçekleştirilebilir. Bu yetkilendirme yalnızca ticari işletme faaliyetleri kapsamında geçerlidir. Ticari vekillik yetkisi ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmez; sicile bildirim yapılmış olsa dahi bu işlem herhangi bir hukuki sonuç doğurmaz.

Anonim Şirketlerde Atama Yetkisi ve Temsil Yetkisinin Aşılması

Anonim ortaklıklarda temsilci ve vekil tayini yönetim organına bırakılmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 368. maddesinin birinci fıkrası uyarınca anonim şirkette ticari mümessil ve ticari vekilleri atama yetkisi şirketin yönetim kuruluna aittir.

Ticari temsilci veya ticari vekilin yetki kapsamını aşarak gerçekleştirdiği hukuki işlemler yetkisiz temsil niteliğindedir. İşletme sahibinin icazet vermesi durumunda işlem kurulduğu andan itibaren hüküm ifade eder ve işletmeyi bağlar. İşverenin icazet vermediği hallerde işlem bağlayıcılık kazanmaz; üçüncü kişi yetkisiz temsilciden tazminat veya ifa talebinde bulunabilir ya da işlemin geçersizliğini öne sürebilir.

İşveren ile temsilci veya vekil arasındaki yetki sınırlandırmaları ve iç yönergeler iç münasebette bağlayıcı sonuç doğurur. Bu talimatların ihlali işverene karşı sorumluluk yaratır. Buna karşılık üçüncü kişilere bildirilmeyen veya üçüncü kişinin bilgisi dahilinde olduğu kanıtlanamayan iç sınırlamalar, dış görünüşe ve yetkinin mevcudiyetine iyi niyetle güvenerek muamele yapan üçüncü kişileri bağlamaz.

Adam Çalıştıran Sıfatıyla İşletme Sahibinin Hukuki Sorumluluğu

Türk Borçlar Kanunu'nun 66. maddesinin ilk iki fıkrası gereğince adam çalıştıran, yardımcı personelin görevini ifa ettiği esnada üçüncü kişilere verdiği zararları karşılamakla yükümlüdür. İşletme sahibi personel seçiminde, görev talimatlarının verilmesinde ve denetim ile gözetimin yürütülmesinde zararın engellenmesi adına gerekli tüm özeni gösterdiğini kanıtlarsa sorumluluktan muaf tutulur.

Aynı kanun maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları çerçevesinde ticari işletme işleten kişi, kurulan organizasyon ve çalışma düzeninin zararın meydana gelmesini önleyecek nitelikte olduğunu ispat edemedikçe faaliyetten doğan zararlardan sorumlu kalır. Zarar gören üçüncü kişilere ödeme yapan işletme sahibi, zarara sebebiyet veren çalışanına ancak onun bizzat sorumlu olduğu kusur ve sorumluluk nispetinde rücu edebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy