Ticari işletme, esnaf faaliyeti için çizilen sınırların üzerinde kazanç sağlamayı amaç edinen işlerin süreklilik ve bağımsızlık unsurlarıyla yürütüldüğü, tüzel kişiliği bulunmayan iktisadi organizasyondur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 11 uyarınca ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki ayrım Cumhurbaşkanı kararıyla somutlaştırılır. İşletmeye tahsis edilen malvarlığı kalemlerinin devri bakımından münferit tasarruf işlemlerine başvurulmaksızın işletmenin malvarlığı bir bütün olarak devredilebilir ve hukuki işlemlere konu yapılabilir. Aksine bir anlaşma bulunmadığı takdirde devir sözleşmesi; duran malvarlığı unsurlarını, müşteri çevresini ve işletme değerini, kiracılık haklarını, unvanı, diğer sınai mülkiyet haklarını ve işletmeye tahsisli unsurları kapsar. Ticari işletmeyi bütünüyle konu edinen devir ve benzeri sözleşmelerin yazılı şekilde kurulması, ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi kanuni zorunluluktur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 11Kaynağı aç
Ticari İşletmenin Ticaret Şirketine Dönüşmesi Usulü
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 194/2 uyarınca bir ticari işletme ticaret şirketine dönüşebilir. Bu dönüşüm işleminde Kanun'un 182 ilâ 193 üncü maddelerinde yer alan tür değiştirmeye ilişkin kurallar kıyas yoluyla uygulanır. Dönüşüm sürecinde işletmenin dönüşeceği şirket türünün kuruluş hükümleri tatbik edilir ve kuruluşa ilişkin yasal belgeler tanzim edilir. Hakların korunması, bilançonun çıkarılması, tür değiştirme planı ve raporunun hazırlanmasına ilişkin usuller kıyasen yerine getirilir. Ancak ticari işletmenin tüzel kişiliği ve genel kurul gibi idari bir organı bulunmadığından organ düzeyinde bir tür değiştirme kararı alınmaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 194Kaynağı aç
Tür değiştirme işlemlerinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 194/4 gereğince Kanun'un 182 nci maddesinin üçüncü fıkrası saklı tutulmuştur. İşlemlerin usulünce tamamlanmasının ardından 6102 sayılı Kanun m. 180 uyarınca yeni türe dönüştürülen ticaret şirketi, tür değiştiren ticari işletmenin devamı kabul edilir; malvarlığı değerleri ile mevcut hukuki ilişkiler hukuki devamlılık kuralı uyarınca varlığını korur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 180Kaynağı aç
Sicil Bildirimleri ve Malvarlığının Değer Tespiti
Ticaret Sicili Yönetmeliği hükümleri uyarınca ticari işletmenin ticaret şirketine dönüşmesi aşamasında ek sicil belgeleri aranır. Bu çerçevede ticari işletmenin malvarlığı unsurlarının değerinin tespitine ilişkin yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından hazırlanan değer tespit raporunun ticaret siciline sunulması zorunludur.
Ayrıca ticari işletmeye özgülenmiş malvarlığı unsurları içerisinde tapuya, gemi siciline, fikri mülkiyet sicillerine ve diğer özel sicillere kayıtlı mal ve hakların listesini, kayıtlı bulundukları sicilleri ve tescil kayıtlarına ilişkin bilgileri içeren yazılı bir beyanın ticaret sicili müdürlüğüne verilmesi gerekmektedir.
Ticaret Şirketinin Ticari İşletmeye Dönüşmesi
Tüzel kişiliği haiz bir ticaret şirketinin tüzel kişiliği bulunmayan bir ticari işletmeye dönüştürülmesi hukuken mümkündür. Gerçekleşen dönüşüm neticesinde ticaret şirketinin tüzel kişiliği sona erer ve tescil edilen ticari işletme ticaret şirketinin devamı sayılır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 181 uyarınca geçerli tür değiştirmelerde sermaye şirketlerinin şahıs şirketine dönüşümüne imkân tanınmamışken, Kanun'un 194 üncü maddesi doğrultusunda sermaye şirketleri de dahil olmak üzere bütün ticaret şirketleri sorumluluk yapılarına bakılmaksızın ticari işletmeye dönüşebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 181Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 194/3 hükmü uyarınca bir ticaret şirketinin ticari işletmeye dönüştürülebilmesi için şirket paylarının tamamının ticari işletmeyi işletecek kişi veya kişiler tarafından devralınması gerekir. Pay devrinin gerçekleşmesinin ardından ticari işletmenin bu kişi veya kişiler adına ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Kollektif ve Komandit Şirketlerde Tür Değiştirme ve Saklı Hükümler
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 182 kapsamında bir kollektif şirkete komanditer girmesi veya bir ortağın komanditer olması hâlinde kollektif şirket komandit şirkete dönüşebilir. Benzer şekilde tüm komanditerlerin şirketten çıkması ya da tüm komanditerlerin komandite olması suretiyle komandit şirket kollektif şirkete dönüştürülebilir. Bu madde uyarınca gerçekleştirilen tür değiştirmelerine Kanun'un 180 ilâ 190 ıncı maddeleri uygulanmaz. Ayrıca kollektif veya komandit şirketin tek kişi işletmesi olarak faaliyetine devam etmesine ilişkin Kanun'un 257 nci maddesi hükmü saklı tutulmuştur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 182Kaynağı aç
Dönüşüm Engelleri ve Ortakların Müteselsil Sorumluluğu
Ticaret Sicili Yönetmeliği çerçevesinde sermayenin kaybı veya borca batıklık durumlarında anonim şirketler ile limited şirketlerin ticari işletmeye dönüşmesi mümkün değildir.
Ticaret şirketinin ticari işletmeye dönüşmesi sürecinde ortakların şahsi mesuliyeti ve iş sözleşmelerinden kaynaklanan borçlar bakımından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 190 ile m. 194/3 hükümleri tatbik edilir; Kanun'un 190 ıncı maddesi yollamasıyla ortakların kişisel sorumluluğu hakkında 158 inci madde, iş sözleşmeleri kaynaklı borçlar yönünden ise 178 inci madde kuralları devreye girer. Dönüştürülen ticaret şirketinin kollektif ya da komandit şirket olması durumunda şirketin mevcut borçlarından ötürü ticari işletmeyi devralıp işletecek şahıslar ile şirketin önceki ortakları Kanun'un 264 üncü maddesinde düzenlenen zamanaşımı süresi boyunca sıfatlarına göre müteselsilen sorumlu kalırlar; bu dönüşümde Kanun'un 264 ilâ 266 ncı maddeleri uygulanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 190Kaynağı aç
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 264 uyarınca şirket borçları sebebiyle alacaklıların ortaklara yöneltebilecekleri istem hakları, ortağın şirketten ayrılmasının, şirketin sona erdiğinin veya iflasının Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği tarihten itibaren üç yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; alacağın niteliği gereği daha kısa bir zamanaşımı öngörülmüşse o süre tatbik edilir. Borç ilandan sonra muaccel olursa üç yıllık zamanaşımı süresi muacceliyet tarihinden itibaren işlemeye başlar. Kanun'da belirlenen bu zamanaşımı süresi ortakların birbirlerine karşı olan alacakları hakkında uygulanmaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 264Kaynağı aç
Ticari İşletmenin Şirket Tarafından Devralınarak Birleşmesi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 194/1 kapsamında bir ticari işletmenin bir ticaret şirketi bünyesine devrolunması yoluyla birleşmesi mümkündür. Bu tür bir birleşme işleminde devralan ticaret şirketinin hukuki şekline göre Kanun'un şirket birleşmelerine dair 138 ilâ 140, 142 ilâ 158 ve ortak hükümleri içeren 191 ilâ 193 üncü maddeleri kıyas yoluyla tatbik edilir.
Ticari işletme ticaret şirketine dönüştüğünde mevcut borçlar ne olur?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 180 uyarınca yeni kurulan ticaret şirketi tür değiştiren ticari işletmenin devamı niteliğinde olduğundan hak ve borçlar hukuki devamlılık kuralı çerçevesinde şirkete intikal eder.
Borca batık limited veya anonim şirketler ticari işletmeye dönüşebilir mi?
Sermayenin kaybı veya borca batıklık hâllerinde anonim ve limited şirketlerin ticari işletmeye dönüşmesi Ticaret Sicili Yönetmeliği hükümleri uyarınca engellenmiştir.
Ticari işletmenin şirketleşmesinde tür değiştirme kararı alınır mı?
Ticari işletmenin tüzel kişiliği ve genel kurul gibi karar alıcı bir organı bulunmadığından dönüşüm sürecinde organ düzeyinde bir tür değiştirme kararı alınmaz.
Kollektif veya komandit şirket işletmeye dönüştüğünde eski ortakların sorumluluk süresi nedir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 194/3 ve m. 264 uyarınca şirket borçlarından dolayı eski ortaklar ile işletmeyi devralanlar tescil ve ilandan itibaren üç yıllık zamanaşımı süresince sıfatlarına göre müteselsilen sorumlu kalırlar; alacak ilandan sonra muaccel olursa süre muacceliyet anından başlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy