Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu Düzenlemeleri |

Rehin Sözleşmesinin Şekil Şartları ve Tescil ile Kurulması

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu'nun 4. maddesinin 1. fıkrası uyarınca rehin hakkı, rehin sözleşmesinin usulüne uygun şekilde Sicile tescil edilmesiyle kurulur. Sözleşmenin kurulması ve tescil aşaması belirli şekil şartlarına bağlanmıştır. Kanun'un 4. maddesinin 2. fıkrasına göre rehin sözleşmesi elektronik ortamda ya da yazılı olarak tanzim edilir. Tescilin geçerli şekilde icra edilebilmesi için düzenleme biçimine uygun geçerlilik kriterleri aranır.

6750 sayılı TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU m. 4Kaynağı aç

MADDE 4- (1) Rehin hakkı, rehin
sözleşmesinin Sicile tescil edilmesiyle kurulur.
(2) Rehin sözleşmesi
elektronik ortamda ya da yazılı olarak düzenlenir.
(3) Elektronik ortamda
düzenlenen rehin sözleşmesinin Sicile tescil edilebilmesi için sözleşmenin
güvenli elektronik imza ile onaylanması şarttır.
(4) Yazılı olarak
düzenlenen rehin sözleşmesinin Sicile tescil edilebilmesi için tarafların
imzalarının noterce onaylanması veya sözleşmenin Sicil yetkilisinin huzurunda
imzalanması şarttır.
(5) Rehin hakkının
kurulmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle
düzenlenir.
(6) Rehin sözleşmesinde
aşağıdaki hususların yer alması zorunludur:
a) Rehin sözleşmesinin
tarafı;
1) Ticari işletme ise
ticaret unvanı, MERSİS numarası, temsil ve ilzama yetkili temsilcinin adı,
soyadı ve imzası,
2) Gerçek kişi veya esnaf
ise Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, adı, soyadı ve imzası,
3) Çiftçi ise Türkiye
Cumhuriyeti kimlik numarası, adı, soyadı ve imzası ile Çiftçi Kayıt Sistemi
numarası,
4) Üretici örgütü ise
üretici örgütü belge numarası ile temsil ve ilzama yetkili temsilcinin adı,
soyadı ve imzası.
b) Borcun konusu, borcun
miktarı, borcun miktarı belirli değilse rehnin ne miktar için güvence teşkil
ettiği, ödenecek para cinsi ve rehnin azami miktarı.
c) Rehne konu varlık ile
bu varlığın ayırt edici özelliklerini belirten seri numarası, markası, üretim
yılı, şasi numarası, belge seri numarası, varsa GTİP ya da PRODTR sanayi ürünü
kodu gibi hususlar (Niteliği gereği ayırt edici özelliği bulunmayan taşınır
varlıklar için bu şart aranmaz.).[1]
(7) Rehne konu taşınır
varlığın alt veya art rehne konu edilmesi ile rehin verenin rehne konu taşınır
varlık üzerindeki tasarruf yetkisini kısıtlayan kayıtlar geçersizdir.
(8) Rehin hakkının Sicile
tescilinden doğan masrafların kime ait olacağı rehin sözleşmesinde belirtilir.
Üzerinde rehin hakkı
kurulabilecek taşınır varlıklar

Sözleşmenin elektronik ortamda akdedilmesi durumunda, tescil işleminin gerçekleştirilebilmesi için sözleşmenin güvenli elektronik imza ile onaylanması Kanun'un 4. maddesinin 3. fıkrası gereğince zorunludur. Sözleşmenin yazılı olarak düzenlenmesi tercih edildiğinde ise Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrası uyarınca tarafların imzalarının noterce onaylanması veya sözleşmenin bizzat Sicil yetkilisinin huzurunda imzalanması kurucu bir şart olarak öngörülmüştür.

Sözleşmede Yer Alması Zorunlu Unsurlar ve Tasarruf Kısıtlamaları

Rehin sözleşmesinde tarafların hukuki niteliğine göre belirli bilgilerin yer alması Kanun'un 4. maddesinin 6. fıkrasının (a) bendi uyarınca emredici şekilde düzenlenmiştir. Tarafın ticari işletme olması halinde ticaret unvanı, MERSİS numarası ile temsil ve ilzama yetkili temsilcinin adı, soyadı ve imzası aranır. Tarafın gerçek kişi veya esnaf olması halinde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, adı, soyadı ve imzası yer almalıdır. Taraf çiftçi ise bu kimlik bilgilerine ek olarak Çiftçi Kayıt Sistemi numarası; üretici örgütü ise üretici örgütü belge numarası ile yetkili temsilcinin adı, soyadı ve imzası sözleşmeye dercedilmelidir.

Kanun'un 4. maddesinin 6. fıkrasının (b) bendi uyarınca sözleşmede borcun konusu ile borç miktarının yer alması zorunludur; borç tutarı belirlenemiyorsa rehnin teminat teşkil ettiği miktar, ödeme yapılacak para cinsi ve azami rehin miktarı açıkça gösterilmelidir. Aynı maddenin 7. fıkrası uyarınca, rehne konu varlığın alt veya art rehne konu yapılmasını ya da rehin verenin bu varlık üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlandıran sözleşme kayıtları geçersizdir.

Rehin Kapsamına Giren Varlıklar ve Ayırt Edici Özellik Şartı

Rehin sözleşmesinde kural olarak rehne konu varlığın seri numarası, markası, model veya üretim yılı, şasi numarası, belge seri numarası ile varsa GTİP ya da PRODTR sanayi ürünü kodu gibi belirleyici özelliklerinin yer alması aranır. Bununla birlikte Kanun'un 4. maddesinin 6. fıkrasının (c) bendi uyarınca niteliği gereği ayırt edici niteliği bulunmayan taşınır varlıklar bu zorunluluktan ayrık tutulmuş olup bu varlıklar için sözleşmede genel niteliklerin gösterilmesi rehin hakkı tesisine imkân tanır.

Kanun'un 5. maddesinin 1. fıkrasının (p) bendi uyarınca, rehne konu olabilecek malvarlığı değerlerinin kapsamı genişletilmiş ve maddede sayılan varlık türlerinin yanında benzeri her türlü taşınır varlık ve hak üzerinde de rehin hakkı kurulabilmesine imkân sağlanmıştır.

6750 sayılı TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU m. 5Kaynağı aç

MADDE 5- (1) Rehin hakkı aşağıda belirtilen
taşınır varlıklar üzerinde kurulabilir:
a) Alacaklar
b) Çok yıllık ürün veren
ağaçlar
c) Fikri ve sınai
mülkiyete konu haklar
ç) Hammadde
d) Hayvan
e) Her türlü kazanç ve
iratlar
f) Başka bir sicile kaydı
öngörülmeyen ve idari izin belgesi niteliğinde olmayan her türlü lisans ve
ruhsatlar
g) Kira gelirleri
ğ) Kiracılık hakkı
h) Makine ve teçhizat,
araç, ekipman, alet, iş makinaları, elektronik haberleşme cihazları dâhil her
türlü elektronik cihaz gibi menkul işletme tesisatı
ı) Sarf malzemesi
i) Stoklar
j) Tarımsal ürün
k) Ticaret unvanı ve/veya
işletme adı
l) Ticari işletme veya
esnaf işletmesi
m) Ticari plaka ve ticari
hat
n) Ticari proje
o) Vagon
ö) Bu fıkrada
sayılanlardan üçüncü kişiler zilyetliğindeki taşınır varlık, hak ve paylı
mülkiyet hakları
p) (Ek:
15/2/2018-7099/28 md.) Benzeri her türlü taşınır varlık ve hak
(2) (Değişik
cümle:28/1/2021-7263/24 md.) Ticari işletme ve esnaf işletmesinin tamamı
üzerinde rehin kurulması hâlinde, rehnin kuruluşu anında işletmenin faaliyetine
tahsis edilmiş olan her türlü varlık; bir işletmenin belirli bir taşınır varlık
grubunun bir bütün olarak rehnedilmesi hâlinde ise bu gruba dahil varlıkların
tamamı rehnedilmiş sayılır. Bu varlıkların rehni diğer kanunlarca bir sicile
tescilini gerektiriyorsa bu rehin ilgili sicillere bildirilir. Bu varlıklar
üzerinde diğer kanunlar uyarınca önceden bir rehin hakkı tesis edilmiş olması
hâlinde bu Kanun çerçevesinde tesis edilerek bildirilen rehin sonraki sırada
yer alır. Ticari işletme ve esnaf işletmesi rehinleri ticaret veya esnaf
siciline bildirilir. Birinci fıkrada yer alan diğer taşınır varlıkların borcu
karşılaması hâlinde işletmenin tümü üzerinde rehin kurulamaz. (Ek cümle:28/1/2021-7263/24 md.) Bir
işletmenin belirli bir taşınır varlık grubunun bir bütün olarak rehnedilmesi
hâlinde 4 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi uygulanmaz.
(3) İşletmelerin
müstakbel taşınır varlıkları üzerinde rehin hakkı kurulabilir. Rehinli
müstakbel taşınır varlık üzerindeki tasarruf yetkisi, bu varlıkların mülkiyete
konu edilmesini müteakip kullanılabilir.
(4) Rehin, işletmelerin
mevcut veya müstakbel taşınır varlıklarının getirileri üzerinde kurulabilir.
(5) Her tür sözleşmeden
doğan mevcut veya müstakbel alacaklar rehne konu edilebilir. 21/7/1953 tarihli
ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile 31/5/2006
tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
hükümleri saklıdır.
(6) Rehin hakkı bu
maddenin birinci fıkrasında belirtilen varlıklardan biri veya birden fazlası
üzerinde kurulabilir.
(7) Kendi mevzuatı
gereğince bir onaya tabi olan lisans ve ruhsatların rehni bu onayın alınması
hâlinde mümkündür.
(8) Mevzuatı gereği özel
sicillerine kaydı gereken rehinler Sicile bildirilir. Buna ilişkin usul ve
esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
(9)
Üçüncü kişiler, bu Kanun kapsamında borçlu lehine teslimsiz taşınır rehni
kurabilir.
Bütünleyici parça ve
eklenti

Rehnin Kapsamı, Semereler ve İyiniyetin Korunması

6750 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasına göre rehinli taşınırın faiz ve sigorta tazminatı türünden gelecekteki getirileri ile tabii semereleri ve ikamesi sayılan mallar doğrudan rehnin kapsamı içinde kabul edilir. Aynı maddenin 2. fıkrası uyarınca bir üretim sürecinin bağlı olduğu taşınır varlıklarla birlikte rehnedilmesi durumunda rehin hakkı, bu süreç esnasında ve neticesinde doğacak alacak üzerinde kendiliğinden, aynı derece ve sırada kurulmuş sayılır; usul ve esasların ise yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.

6750 sayılı TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU m. 7Kaynağı aç

MADDE 7- (Değişik:
15/2/2018-7099/29 md.)
(1) Taşınır varlığın
gelecekteki her türlü faiz, sigorta gibi hukuki getirileri ile doğal ürün ve
ikamesi mallar, taşınır varlık ile birlikte doğrudan rehnin kapsamına girer.
(2) Bir üretim sürecinin,
kullanıldığı taşınır varlıklarla birlikte rehnedilmesi halinde rehin, üretim
sürecinde ve sonucunda gerçekleşecek olan alacak üzerinde aynı oranda ve sırada
kendiliğinden tesis edilmiş sayılır. Buna ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle
belirlenir.
(3) Bir taşınırın rehinli
olduğunu bilmeyen veya bilmesi gerekmeyen iyiniyetli üçüncü kişinin iyiniyeti
korunur.
Rehinli Taşınır Sicili

Taşınır rehninin sicil tesciliyle aleniyet kazanması ilkesine karşın üçüncü şahısların korunması amacıyla 6750 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 3. fıkrasında özel bir düzenlemeye yer verilmiştir. Düzenleme doğrultusunda taşınırın rehinli olduğunu bilmeyen ve durumun gereklerine göre bilmesi de gerekmeyen üçüncü kişilerin iyi niyeti hukuken korunur.

Temerrüt Durumunda Takip Usulleri ve Kanun Boşluğunda Uygulanacak Hükümler

Borcun süresi içinde ödenmemesi durumunda rehin alacaklısının başvurabileceği hukuki imkânlar Kanun'un 14. maddesinde düzenlenmiştir. Yapılan yasal düzenleme uyarınca alacaklı, Kanun'da gösterilen özel takip yollarının yanında doğrudan genel hükümler çerçevesinde de takip gerçekleştirebilir.

6750 sayılı TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU m. 14Kaynağı aç

MADDE 14- (1) Bu Kanun kapsamındaki borçların
süresinde ifa edilmemesi hâlinde alacaklı, aşağıdaki yollara başvurabilir:
a) Birinci derece
alacaklı ise icra dairesinden 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanununun 24 üncü maddesi uyarınca rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep
edebilir. Bu halde icra dairesi, bu devri Sicile bildirir. Rehinli taşınırın,
Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca belirlenen değerinin,
birinci derece alacaklının toplam alacağından fazla olması durumunda, aradaki
fark miktarından, diğer derecelerdeki alacaklılara karşı, birinci derece
alacaklı ile rehin veren müteselsilen sorumludur.
b) Alacağını, 5411 sayılı
Kanun uyarınca faaliyet gösteren varlık yönetim şirketlerine devredebilir. Bu
halde, varlık yönetim şirketleri, alacaklının rehin sırasına sahip olur.
Öncelik hakkı bu Kanunun 11 inci maddesine göre belirlenir.
c)
Zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda kiralama ve lisans hakkını
kullanabilir.
ç) (Ek: 15/2/2018-7099/31
md.) Genel hükümler çerçevesinde takip yapabilir.
(2) (Mülga:
15/2/2018-7099/31 md.)
(3)
Bu maddeye ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle
düzenlenir.
Alacağın son bulması

Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu'nda özel bir düzenleme bulunmayan durumlarda hangi kuralların tatbik edileceği Kanun'un 18. maddesinin 1. fıkrasında açıkça gösterilmiştir. Anılan hüküm gereğince, bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun taşınır rehnine ilişkin hükümleri değil, taşınmaz rehnine ilişkin hükümleri uygulanır.

6750 sayılı TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU m. 18Kaynağı aç

MADDE 18- (1) Bu Kanunda hüküm bulunmayan
hâllerde, 4721 sayılı Kanunun taşınmaz rehnine ilişkin hükümleri uygulanır.[3]
Muafiyetler

Rehin Kaydının Terkini, Başvuru Süreleri ve Yaptırımlar

Kanun'un 15. maddesinin 1. fıkrası uyarınca alacağın son bulması durumunda rehin kaydının Sicilden silinmesi için alacaklının başvuru süresi, Türk hukukuna tabi rehin alacaklıları için 15 işgünü, yabancı hukuka tabi olanlar için ise 30 işgünü olarak öngörülmüştür. Maddenin 2. fıkrası gereğince, şarta bağlı borçlar da dâhil olmak üzere teminata bağlanan mevcut ve müstakbel yükümlülüklerin ödeme veya diğer yollarla ifa edilmesi halinde rehin hakkı alacaklının istemi üzerine Sicilden terkin edilir.

6750 sayılı TİCARİ İŞLEMLERDE TAŞINIR REHNİ KANUNU m. 15Kaynağı aç

MADDE 15- (1) (Değişik: 15/2/2018-7099/32
md.) Rehin alacaklısı, alacağın son bulduğu tarihten itibaren yabancı
hukuka tabi rehin alacaklısı tarafından otuz, Türk hukukuna tabi rehin
alacaklısı tarafından on beş işgünü içinde, rehin kaydının Sicilden terkini
için başvuruda bulunur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen rehin alacaklısı
hakkında rehin veren veya borçlunun şikâyeti üzerine güvence altına alınan borç
tutarının onda biri oranında idari para cezası Bakanlıkça uygulanır.
(2) Şarta bağlı
yükümlülükler de dâhil olmak üzere, mevcut ve müstakbel güvenceli
yükümlülüklerin ödeme ve diğer yöntemlerle ifa edilmesi hâlinde rehin hakkı
rehin alacaklısının talebi üzerine Sicilden terkin edilir.
(3) Rehin alacaklısının,
alacağın son bulmasını müteakip rehnin terkini için süresi içinde Sicile
başvurmaması hâlinde, borcunu ödeyen ve bunu belgeleyen borçlu, rehnin
terkinini Sicilden isteyebilir.
Müeyyideler

Rehin alacaklısının kanuni süre içerisinde terkin talebinde bulunmaması halinde, borçlu veya rehin veren tarafın şikâyeti üzerine teminat altına alınmış borç miktarının onda biri tutarında idari para cezası verilir. Öte yandan Kanun'un 15. maddesinin 3. fıkrasına göre, alacaklının öngörülen sürede Sicile başvurmaması halinde borcunu tamamen ödediğini tevsik eden borçlu, rehnin sicilden terkinini bizzat isteme hakkına sahiptir.

Ayırt edici niteliği bulunmayan taşınır mallar üzerinde rehin tesis edilebilir mi?

Evet, GTİP kodu, seri numarası veya şasi numarası gibi ayırt edici özelliği bulunmayan taşınır varlıklar üzerinde, rehin sözleşmesinde genel özellikleri belirtilmek suretiyle rehin hakkı kurulabilir.

Rehin sözleşmesi hangi şekil şartlarına uyularak kurulur?

Rehin hakkı sözleşmenin Sicile tesciliyle kurulur; sözleşme elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile ya da yazılı olarak noterce onaylanmak veya Sicil yetkilisi huzurunda imzalanmak suretiyle düzenlenir.

Rehin alacaklısı terkin başvurusunu süresinde yapmazsa hangi yaptırım uygulanır?

Alacağın son bulmasından itibaren belirlenen sürede terkin başvurusu yapılmazsa, borçlu veya rehin verenin şikâyeti üzerine güvence altına alınan borç tutarının onda biri oranında idari para cezası uygulanır; ayrıca borcunu ödeyip belgeleyen borçlu terkin işlemini bizzat isteyebilir.

Taşınır rehni mevzuatında boşluk bulunması halinde hangi hükümler uygulanır?

6750 sayılı Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun taşınır rehnine ilişkin hükümleri değil, taşınmaz rehnine ilişkin hükümleri tatbik edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Ticaret hukuku