Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuğun Dava Şartı Olması
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olarak uygulanması 01.01.2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A f. 1 düzenlemesine göre, Kanunun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu nitelikteki ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci tüketilmeden mahkemede dava açılamaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 5/AKaynağı aç
Uyuşmazlık türleri arasında fatura bedeli ile mal veya hizmet bedeli alacakları, cari hesap alacakları, sözleşmeye aykırılıktan doğan maddi zararlar, cezai şart ve sözleşmesel tazminat talepleri, ticari nitelikteki haksız fiilden doğan tazminatlar ile komisyon, prim ve bayilik iskonto alacağı gibi para talepleri dava şartı kapsamında yer alabilmektedir.
Buna karşılık, taraflar arasında geçerli bir tahkim sözleşmesi bulunan ya da özel kanununda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yolunun zorunlu kılındığı durumlarda dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz.
Menfi Tespit Talepleri ve Birlikte Açılan Talepler
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A f. 1 uyarınca, Kanunun 4. maddesinde ve diğer kanunlarda düzenlenen ticari davalardan konusu bir miktar para olan menfi tespit davalarında, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması bir dava şartıdır.
Aynı dava dilekçesinde birden fazla talep ileri sürüldüğünde her bir talep, niteliğine göre ayrı ayrı dava şartı denetimine tabi olabilir. Taleplerden en az birinin para alacağı veya tazminat niteliğinde ticari bir talep barındırması hâlinde, bu kısım bakımından dava şartının gözetilmesi gerekmektedir.
Başvuru Usulü, Görevlendirme ve Yetki İtirazı
Dava şartı arabuluculuk başvurusu, esas olarak ilgili uyuşmazlıkta yetkili mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki arabuluculuk bürosuna sunulur. Büronun kurulmadığı yerleşim yerlerinde süreç, görevli kılınan mahkeme yazı işleri müdürlüğü tarafından yürütülür. Arabulucu, büro nezdindeki resmi listeden atanır; bununla birlikte uyuşmazlığın tarafları listede yer alan bir arabulucu üzerinde uzlaşma sağlarsa o arabulucu atanır.
Karşı taraf, arabuluculuk bürosunun yetkisine yönelik itirazını en geç ilk toplantıda ileri sürebilir. Yetki itirazı sulh hukuk mahkemesine intikal ettirilir ve mahkeme dosya üzerinden inceleme yaparak yetkili büroyu kesin olarak karara bağlar.
Görevlendirilen arabulucu tarafları bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder; bilgilendirme ile davet işlemlerini belgeye bağlar. Dosyada vekil bulunsa dahi asıl tarafın da arabulucu tarafından bilgilendirilmesi esastır.
Süre Sınırları ve Zamanaşımının Durması
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A f. 2 hükmüne göre arabulucu, tevdi edilen başvuruyu görevlendirme tarihinden itibaren altı hafta içinde neticelendirir. Sürecin gerektirdiği zorunlu durumlarda bu süre, bizzat arabulucu tarafından en fazla iki hafta daha uzatılabilir.
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Toplantıya Katılmama, Anlaşamama ve Belgenin Niteliği
Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk arabuluculuk toplantısına katılmaması hâlinde, bu taraf ileride açılacak davada haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Görüşmeler sonucunda tarafların anlaşamaması durumunda davacı, düzenlenen anlaşamama son tutanağını dava dilekçesine eklemek zorundadır. Son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde tutanak mahkemeye sunulmazsa dava, dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmadan usulden reddedilir.
Arabuluculuk süreci sonunda tarafların anlaşması hâlinde düzenlenen anlaşma belgesi için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınabilir. Kanunun öngördüğü istisnalar saklı kalmak üzere, ticari uyuşmazlıklarda anlaşma belgesinin arabulucu ile birlikte taraf avukatlarınca müştereken imzalanması durumunda belge, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılabilecektir. Arabuluculuk faaliyeti neticesinde üzerinde anlaşılan hususlar hakkında ise taraflarca sonradan yeniden dava açılamaz.
Ticari arabuluculuk süreci en fazla ne kadar sürer?
Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren 6 hafta içinde sonuçlandırmak zorundadır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla 2 hafta daha uzatılabilir.
İlk arabuluculuk toplantısına mazeretsiz katılmamanın sonucu nedir?
Geçerli bir mazeret sunmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, açılacak davada haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Arabuluculuk anlaşma belgesi nasıl icra edilir?
Sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınabilir; ayrıca kanundaki istisnalar saklı kalmak kaydıyla arabulucu ve taraf avukatlarınca birlikte imzalanan anlaşma belgesi şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılabilir.
Arabuluculukta uzlaşılan konuda yeniden dava açılabilir mi?
Hayır, arabuluculuk süreci sonucunda üzerinde anlaşılan hususlar hakkında sonradan yeniden dava açılması kanunen mümkün değildir.
Ticari menfi tespit davalarında arabuluculuk zorunlu mudur?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A f. 1 hükmü gereğince, ticari davalardan konusu bir miktar para olan menfi tespit davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunlu bir dava şartıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy