Ticareti Usulsüz Terk Suçu, Cezası ve Şartları

Ticareti Terk Eden Tacirin Kanuni Yükümlülükleri

Ticareti terk eden tacir, ticareti bırakma durumunu 15 gün içinde kayıtlı bulunduğu ticaret siciline bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirimle birlikte tacirin bütün aktif ve pasifi ile alacaklılarının isim ve adreslerini içeren ayrıntılı bir mal beyanında bulunması zorunludur. Ticaret sicili memurluğunca yapılacak ilan masraflarını ödemeyen tacir, kanunen mal beyanında bulunmamış kabul edilir.

Mal beyanının verilmesinden itibaren iki ay süreyle tacir, haczi kabil nitelikteki malları üzerinde tasarrufta bulunamaz. Mal beyanını alan merci durumu derhal tapu veya gemi sicil dairelerine ve Türk Patent Enstitüsüne bildirerek sicile temlik hakkının iki ay süreyle kısıtlandığına ilişkin şerh verilmesini sağlar; ayrıca durum Türkiye Bankalar Birliğine iletilir.

Tasarruf yasağı kapsamında üçüncü kişilerin tapu sicili veya zilyetlik hükümlerine dayanarak iyi niyetle iktisap ettiği haklar korunur. Buna karşın tacirin karı ve kocası, usul ve füruu, bu derece dahil olmak üzere neseben veya sıhren ikinci dereceye kadar hısımları ile evlat edinen ve evlatlık arasındaki devir ve iktisaplarda iyi niyet iddiası ileri sürülemez.

Ticareti terk eden tacirin malvarlığında bozulmaya maruz, muhafazası külfetli veya öngörülen kanuni süre içinde değerinin süratle düşmesi kuvvetle muhtemel mallar bulunuyorsa, tacirin talebi üzerine mahkemece bu malların icra memuru marifetiyle satılmasına ve elde edilen satış bedelinin bankaya depo edilmesine karar verilebilir.

Ticareti terk keyfiyetinin ticaret sicilinde ilan edilmesinden itibaren bir sene içinde ticareti terk eden tacir hakkında alacaklıları tarafından iflas yolu ile takip başlatılabilir.

Ticareti Usulsüz Terk Suçunun Unsurları ve Cezası

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 44 üncü maddesindeki usule uygun mal beyanında bulunmayan, beyanında mevcudunu eksik gösteren, aktifinde yer alan malı veya onun yerine geçen ikame değeri haciz ya da iflas sırasında gizleyen veya beyandan sonra bu mallar üzerinde tasarruf eden borçlu, bu fiilden zarar gören alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Borçlunun iflas etmesi halinde bu durum kanun uyarınca ayrıca taksiratlı iflas hali sayılır.

Suçun sübut bulması için failin tacir sıfatını haiz olması, aleyhine yürütülen icra takibinin kesinleşmiş bulunması, kanunda öngörülen seçimlik hareketlerden birinin gerçekleşmesi ve borçlunun fiili nedeniyle alacaklının zarara uğramış olması gerekir. Tacir sayılan kolektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketleri temsil ve idareye yetkili müdürlerin de şirketlerin ticareti usulsüz terk etmesi halinde cezai sorumlulukları doğmaktadır. Bununla birlikte söz konusu suç, aynı ticari işletmenin faaliyetine konu iş yeri bakımından ancak bir kez işlenebilir.

Ticareti terk suçunda alacaklının fiilden dolayı zarara uğradığını ispatlama zorunluluğu bulunmaz. İcra ve İflas Kanunu'nun 337/a maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, seçimlik hareketlerin işlenmesine rağmen alacaklının bu durumdan zarar görmediğini ispat yükümlülüğü tamamen borçluya aittir; alacaklının zarar görmediğini ispat eden borçluya ceza tayin edilmez.

Yargılama Usulü, Şikâyet Süreleri ve Düşme Halleri

Ticareti usulsüz terk fiilinden kaynaklanan davalar icra mahkemesinde görülür ve diğer mahkemelerdeki ceza davalarıyla birleştirilemez. Yargılamaya bakmakla yetkili mahkeme icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesidir. Bu mahkemelerce verilen hükümlere karşı istinaf kanun yoluna başvurulması mümkündür.

İcra ve İflas Kanunu'nun 347 nci maddesi uyarınca şikâyet hakkı, şikâyete yetkili alacaklının fiili öğrendiği tarihten itibaren üç ay ve her halde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Şikâyet başvurusu icra mahkemesine yazılı dilekçeyle veya tutanağa geçirilecek şifahi beyanla yapılır. Mahkeme derhal bir duruşma günü tayin ederek şikâyetçinin imzasını alır ve sanığa celpname çıkarır. Şikâyetçi duruşma günü mazeretsiz olarak gelmez ve kendisini bir vekille de temsil ettirmezse şikâyet hakkı düşer.

Duruşmaya usulüne uygun çağrılmasına rağmen gelmeyen veya müdafi göndermeyen ya da duruşmada bizzat bulunmasına mahkemece lüzum görülen sanık, zabıta marifetiyle zorla getirilir. Bu yolla da mahkemede hazır bulundurulması mümkün olmazsa muhakeme sanığın gıyabında yürütülür.

Ticareti terk suçuna ilişkin yargılamalarda şikâyetçinin şikâyetinden açıkça feragat etmesi durumunda veya takip konusu borcun tamamen itfa edildiğinin sabit olması halinde, açılmış bulunan ceza davası ve verilmiş mahkûmiyet hükmü bütün neticeleriyle birlikte ortadan kalkar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy