Yapay zekâ teknolojileri kullanılarak üretilen sahte görüntü veya ses kayıtlarıyla bir kimsenin belirli bir davranışa zorlanması veya kişiden haksız bir yarar sağlanmaya çalışılması hâlinde Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinde düzenlenen şantaj suçu hükümleri gündeme gelebilir. Ceza mevzuatında deepfake şantajı adı altında bağımsız bir suç tipi tanımlanmamış olmakla birlikte, üretilen sahte içeriklerle kişilerin baskı altına alınması fiilleri şantaj normları çerçevesinde değerlendirilmektedir.
Türk Ceza Kanunu Kapsamında Şantaj Suçunun Cezası
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinin ilk fıkrasına göre; yasal bir hakkını veya ödevini öne sürerek bir kimseyi yükümlülüğü dışındaki fiilleri işlemeye, bunlardan kaçınmaya ya da haksız menfaat teminine icbar eden faile bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca, şeref ve itibara halel getirecek hususların ifşa edileceği ya da isnatta bulunulacağı yönündeki menfaat amaçlı tehditlerde de aynı ceza yaptırımı tatbik edilir. Öte yandan kanunda, eylemin deepfake veya yapay zekâ araçlarıyla işlenmesine özgü müstakil bir ceza artırım düzenlemesi yer almamaktadır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 107Kaynağı aç
bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahisle, bir kimseyi kanuna aykırı
veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya veya yapmamaya ya da haksız çıkar
sağlamaya zorlayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar
adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) (Ek: 29/6/2005 – 5377/14
md.) Kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bir kişinin şeref
veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı veya isnat
edileceği tehdidinde bulunulması halinde de birinci fıkraya göre cezaya
hükmolunur.
Cebir
Görüntü ve Sesin Sahte Olması ile Tehdidin Niteliği
Şantaj suçunda mağdurun ifşasından endişe duyduğu hususun her durumda gerçeğe uygun bulunması şart değildir. TCK m. 107/2 hükmü, şeref veya saygınlığı zedeleyici durumların açıklanmasının yanı sıra isnat edilmesini de içerdiğinden, görüntünün gerçek dışı olması suçun meydana gelmesini kendiliğinden engellemez. Bununla birlikte şantaj eylemi yalnızca görsellerle sınırlı kalmayıp, şahsın sesinin yapay zekâ yardımıyla taklit edilmesi suretiyle itibarını sarsacak sahte kayıtlar üzerinden menfaat talep edildiğinde de şantaj hükümleri gündeme gelebilir.
Şantaj suçunun oluşabilmesi için failin tehdit konusu sahte görsel veya ses kayıtlarını sosyal medyada ya da internette fiilen yayımlamış olması zorunlu değildir; içeriğin henüz paylaşılmamış olması tek başına suçun varlığını ortadan kaldırmaz. İçeriğin yayımlanacağı yönündeki baskı ve tehditler, somut olayın diğer unsurları da bulunuyorsa şantaj suçu bakımından değerlendirilebilir. Bununla birlikte failin talep ettiği paranın veya haksız yararın mağdur tarafından verilmemesi ve tehdide boyun eğilmemesi failin cezai sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; somut olaydaki ifadeler, talebin niteliği ve eylemin ulaştığı aşama birlikte ele alınır.
Dolandırıcılıktan Ayrımı ve Rıza Sınırı
Yapay zekâ vasıtasıyla gerçekleştirilen eylemlerde suç vasfının tayini, mağdurun iradesinin ne şekilde etkilendiğine göre belirlenir. Şantaj eyleminde kişi korku ve baskı altına alınarak menfaat teminine zorlanırken, dolandırıcılık halinde kandırıcı nitelikteki aldatıcı fiillerle mağdurun kendi malvarlığında tasarruf yapması temin edilir. Diğer taraftan, mağdurun geçmişte kendi iradesiyle fotoğraf veya görsel paylaşmış bulunması, bu materyallerin daha sonra deepfake yöntemiyle manipüle edilerek şantaj maksadıyla işlenmesine muvafakat verildiği şeklinde yorumlanamaz.
Birlikte Gündeme Gelebilecek Diğer Ceza Hükümleri
Deepfake içeriklerin oluşturulması veya yayımlanması esnasında mağdura ait gerçek fotoğraflar, videolar, ses kayıtları, özel hayat görüntüleri veya kişisel veriler kullanılmışsa, şantaj suçunun yanında Türk Ceza Kanunu'nun özel hayatın gizliliğini ihlal ile kişisel verilere ilişkin hükümleri ayrıca değerlendirilebilir.
Çocuklara ait fotoğrafların yapay zekâ vasıtasıyla cinsel içeriklere yerleştirilerek şantaj yapılması durumunda ise fail hakkında yalnızca şantaj suçu değil, içeriğin niteliğine göre içeriğin hazırlanması, bulundurulması ve paylaşılmasına ilişkin çocukların korunmasına yönelik diğer ceza hükümleri de gündeme gelebilir.
Soruşturma Usulü, Başvuru ve Tazminat Hakları
Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinde bu fiilin takibini şikâyete tabi tutan bir şart yer almadığından, şantaj suçu kural itibarıyla adli makamlarca kendiliğinden soruşturulur. Dolayısıyla şikâyete bağlı suç tipleri için öngörülen altı aylık başvuru süresi bu suç bakımından kural olarak gözetilmez.
Mağdurlar, delilleri silmeksizin orijinal dijital dosya, mesajlaşma kayıtları, profil bağlantıları ve hesap bilgileriyle Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimlerine başvurabilir; ayrıca paylaşılan sahte içerikler için tedbir ve yayından kaldırma yollarına gidilebilir.
Ceza takibinin yanı sıra deepfake içerikler sebebiyle şeref, saygınlık, özel hayat ve mesleki itibarın zedelenmesi hâlinde Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde manevi tazminat talebi gündeme gelebilir. Mağdurun içerik nedeniyle işini, müşterisini veya ticari sözleşmelerini kaybetmesi gibi somut ekonomik zararların ortaya çıkması hâlinde ise maddi tazminat istemi değerlendirilebilir.
Deepfake ile üretilen sahte içerik henüz yayımlanmamışsa şantaj suçu oluşur mu?
İçeriğin sosyal medyada veya internette henüz yayımlanmamış olması tek başına suçun oluşmasını engellemez; somut olayın diğer unsurları da bulunuyorsa failin içeriği yayımlama tehdidi şantaj suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Deepfake içeriğin sahte olduğunun anlaşılması ceza sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?
Hayır, TCK m. 107/2 şeref veya saygınlığa zarar verebilecek durumların açıklanmasının yanı sıra isnat edilmesini de içerdiğinden, görüntünün sahte olması suçun oluşmasını kendiliğinden engellemez.
Deepfake ile şantaj suçunda 6 aylık şikâyet süresi uygulanır mı?
Hayır, TCK m. 107 kapsamındaki şantaj suçu kural olarak resen soruşturulduğundan, şikâyete bağlı suçlara özgü altı aylık şikâyet süresi kural olarak uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy