7589 sayılı Kanunun 19. maddesiyle HMK m.107, 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten önce açılan davalarda eski m.107 uygulanmaya devam eder; aşağıdaki belirsiz alacak açıklamaları bu eski dosyalarla sınırlıdır. Yeni davalarda kaldırılmış m.107’ye dayanılarak belirsiz alacak davası açılamaz. HMK m.109/4 kapsamında kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus, tahkikat sona erinceye kadar iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan artırılabilir; bu durumda artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır. Ayrı ek dava ve yalnızca fazlaya ilişkin hakların saklı tutulması bu artırım sonucu ile aynı değildir.
7589 sayılı Kanun, Madde 19Kaynağı aç
Tenkis Davasının Tanımı ve Hukuki Niteliği
Tenkis davası, mirasbırakanın saklı payları zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarının yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili ve yenilik doğurucu (inşai) nitelikte bir davadır. Türk Medenî Kanunu'nun 560. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilirler. Davanın kabulü hâlinde tasarrufa konu mal lehtarın eline geçmişse, iade için ayrıca bağımsız bir eda davası açılmasına gerek bulunmaksızın bu istem de tenkis davası kapsamında hükme bağlanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 560Kaynağı aç
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2017/2295, K. 2017/3044Kaynağı aç
Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufunda yasal mirasçıların paylarına dönük getirdiği kurallar, tasarruf içeriğinden aksine bir maksat güdüldüğü anlaşılmadıkça, Türk Medenî Kanunu'nun 560. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında münhasıran paylaştırmaya ilişkin kurallar sayılır.
Mirasçılık sıfatı ve mirasın intikali mirasbırakanın vefat ettiği tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre tayin edilir. Bu kapsamda 1 Ocak 2002 tarihinden önce gerçekleşen vefatlarda 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi hükümleri, bu tarihten sonraki ölümlerde ise 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümleri uygulanır.
Yasal Mirasçıların Saklı Pay Oranları
Türk Medenî Kanunu'nun 506. maddesi gereğince saklı pay oranları yasal mirasçılık zümrelerine göre belirlenir. Mirasbırakanın altsoyu için saklı pay yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her biri için ise saklı pay yasal miras payının dörtte biri olarak düzenlenmiştir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Mirasbırakanın sağ kalan eşi bakımından saklı pay oranı, birlikte mirasçı olunan zümreye göre tespit edilir. Eş, mirasbırakanın altsoyu yahut ana ve babası ile beraber mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı saklı payını oluştururken, bu zümreler dışındaki diğer mirasçılık hâllerinde yasal miras payının dörtte üçü saklı pay sayılır.
Tenkis Davası Açma Hakkı ve İstisnai Yetkiler
Tenkis davası açma hakkı kural olarak saklı payı ihlal edilen mirasçılara tanınmıştır. Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşması durumunda saklı payı zedelenen mirasçı iflâs ederse iflâs dairesinin veya mirasın geçtiği tarihte mirasçıya karşı elinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına rağmen tenkis davası açmazsa, iflâs idaresi veya söz konusu alacaklılar mirasçıya tanınan yasal süre içinde ve alacaklarının elde edilmesi için gerekli olan oranda tenkis davası açabilirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 562Kaynağı aç
Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin çıkarma tasarrufuna karşı itiraz yoluna başvurmaması hâlinde de iflâs idaresi veya ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklılar aynı koşullarla tenkis davası açma hakkına sahiptir.
Tenkise Tabi Kazandırmalar ve Zedeleme Kastı
Mirasbırakanın sağlararası tasarruflarından hangilerinin tenkise tabi tutulacağı Türk Medenî Kanunu'nun 565. maddesinde sınırlandırılmıştır. Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoya malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yapılan kazandırmalar ile alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 565Kaynağı aç
Ayrıca miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar, mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar da tenkis kapsamına girer.
Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar da tenkise tabidir. Tasarruf oranını aşan her kazandırmada saklı payları zedeleme kastının bulunduğu kendiliğinden varsayılamaz; işlemin niteliğine göre zedeleme kastının varlığı objektif ve sübjektif unsurlar dikkate alınarak tespit edilir.
Net Terekenin Belirlenmesi ve Tenkiste Uygulama Usulü
Tenkis hesabının yapılabilmesi için öncelikle net terekenin ortaya konulması gerekir. Terekenin aktifi; mirasbırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı değerleri ile iadeye ve tenkise tabi kazandırmalardan oluşur. Mirasbırakanın borçları, 4721 sayılı Kanun uyarınca bakmakla yükümlü olduğu kişilerin üç aylık nafakası, terekenin defterinin tutulması, mühürlenmesi ve cenaze masrafları gibi pasif kalemlerin aktiften indirilmesi ve mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre değerlendirilmesiyle net tereke tespit edilir.
Yapılan inceleme sonucunda tasarrufa konu mal sabit tenkis oranında bölünebiliyorsa bu kısımların taraflar adına bağımsız bölüm hâlinde tesciline karar verilir. Malın sabit tenkis oranında bölünememesi durumunda ise davalıya tercih hakkı kullandırılarak karar tarihindeki rayice göre hesaplanan bedelin nakden ödetilmesi yoluna gidilir.
Tenkiste İndirim Sırası
Mirasbırakanın tasarrufları tenkis edilirken Türk Medenî Kanunu'nun 570. maddesinde düzenlenen kanuni sıra gözetilir. Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar öncelikle ölüme bağlı tasarruflardan karşılanır. Ölüme bağlı tasarrufların yetersiz kalması durumunda, en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalar tenkis edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 570Kaynağı aç
Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar ise tenkis sıralamasında en son sırada yer alır.
Hak Düşürücü Süreler ve Def'i Yoluyla İleri Sürülme
Tenkis davası açma yetkisi Türk Medenî Kanunu'nun 571. maddesinin birinci fıkrası kapsamında ikili bir hak düşürücü süre rejimine tabidir. Saklı pay sahibi mirasçıların tasarrufla saklı paylarının ihlal edildiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıllık süre başlar; her hâlükârda vasiyetnamelerde açılma gününden, diğer tasarruf türlerinde ise mirasın intikal ettiği tarihten itibaren on senenin dolmasıyla dava açma hakkı sona erer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 571Kaynağı aç
Bir tasarrufun iptal edilmesi bir önceki tasarrufun yürürlüğe girmesine yol açıyorsa, tenkis davası açma süreleri bu iptal kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Kanunda öngörülen dava açma süreleri geçmiş olsa dahi tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Dava Niteliği
Türk Medenî Kanunu'nun 576. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mirasbırakanın tasarruflarının tenkisi davaları mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde görülür. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 2. maddesi gereğince malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine bir yasal düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 576Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
31 Temmuz 2026’dan önce açılan ve eski HMK m.107’nin uygulanmasına devam edilen davalar bakımından: Tenkis davaları 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 107. maddesinde düzenlenen belirsiz alacak davası niteliğindedir. Davacının dava dilekçesinde gösterdiği değer harca esas tahmini miktar olup talep bu değerle sınırlı kabul edilemez.
Tenkis davası açma süresi ne kadardır?
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
İptal davası açılması tenkis süresini nasıl etkiler?
Bir tasarrufun iptali bir önceki tasarrufun yürürlüğe girmesini sağlıyorsa, tenkis süreleri iptal kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar.
Tenkis iddiası süre geçtikten sonra ileri sürülebilir mi?
Dava açma hak düşürücü süreleri dolmuş olsa dahi, tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Tenkis davası lehtarın elindeki malın iadesini kapsar mı?
Tasarrufa konu mal lehtarın eline geçmişse, tenkis davası ayrıca bağımsız bir eda davası açılmasına gerek kalmaksızın eda istemini de kapsar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

