Ceza Muhakemesinde Temyiz Kanun Yolunun Niteliği ve Kapsamı
Ceza muhakemesinde temyiz kanun yolu, kural olarak bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma kararı dışında kalan hükümlerinin hukuka aykırılık bakımından Yargıtay tarafından incelenmesini sağlar. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu sistematiğinde, ilk derece mahkemelerinin kararlarına karşı kural olarak doğrudan temyiz kanun yoluna başvurulamaz.
Hüküm niteliğinde bulunmayan fakat hükümden önce verilip hükme dayanak oluşturan veya kanunda ayrıca başvuru yolu gösterilmemiş bulunan ara kararlar, son hükümle birlikte temyiz konusu yapılabilir.
Temyiz Kanun Yolunun Kapalı Olduğu Haller ve İstisnaları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286/2 uyarınca, ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az süreli hapis cezaları ile tutarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez. İlk derece mahkemelerince kararlaştırılan beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı da temyiz yolu kapalıdır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir.
(2) Ancak;[131]
a) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları
ile miktarı ne olursa olsun adlî para cezalarına karşı istinaf başvurusunun
esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları,
b) İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis
cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları,
c) (Ek: 20/7/2017-7035/20 md.)[132] Hapis cezasından
çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin ilk derece mahkemesi kararları ile ilgili
olarak bölge adliye mahkemesince verilen; seçenek yaptırımlara ilişkin her
türlü kararlar ve istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
d) (Anayasa Mahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve E.:2018/71 K.:2018/118
sayılı Kararı ile İptal; Yeniden Düzenleme:20/2/2019-7165/7 md.) İlk defa
bölge adliye mahkemesince verilen ve 272 nci maddenin üçüncü fıkrası kapsamı
dışında kalan mahkûmiyet kararları hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin
görevine giren ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dâhil) hapis
cezasını gerektiren suçlar ve bunlara bağlı adlî para cezalarına ilişkin her
türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
e) Adlî para cezasını gerektiren suçlarda ilk derece mahkemelerinden
verilen hükümlere ilişkin her türlü bölge adliye mahkemesi kararları,
f) (Değişik: 18/6/2014-6545/78 md.) Sadece eşya veya kazanç
müsaderesine veya bunlara yer olmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi kararları
ile ilgili olarak istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararları,
g) On yıl veya daha az hapis cezasını veya adlî para cezasını gerektiren
suçlardan, ilk derece mahkemesince verilen beraat kararları ile ilgili olarak istinaf
başvurusunun esastan reddine dair kararları,
h) (Değişik: 18/6/2014-6545/78 md.) Davanın düşmesine, ceza
verilmesine yer olmadığına, güvenlik tedbirine ilişkin ilk derece mahkemesi
kararları ile ilgili olarak bölge adliye mahkemesince verilen bu tür kararlar
veya istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar,
ı) Yukarıdaki bentlerde yer alan sınırlar içinde kalmak koşuluyla aynı
hükümde, cezalardan ve kararlardan birden fazlasını içeren bölge adliye
mahkemesi kararları,
Temyiz edilemez.
(3) (Ek:17/10/2019-7188/29 md.)
İkinci fıkrada belirtilen temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsa bile
aşağıda sayılan suçlar nedeniyle verilen bölge adliye mahkemesi ceza
dairelerinin kararları temyiz edilebilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakaret (madde 125, üçüncü fıkra),
2. Halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit (madde 213),
3. Suç işlemeye tahrik (madde 214),
4. Suçu ve suçluyu övme (madde 215),
5. Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (madde 216),
6. Kanunlara uymamaya tahrik (madde 217),
7. (Ek:13/10/2022-7418/30 md.)[133]
Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (madde 217/A),
8. Cumhurbaşkanına hakaret (madde 299),
9. Devletin egemenlik alametlerini aşağılama (madde 300),
10. Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve
organlarını aşağılama (madde 301),
11. Silâhlı örgüt (madde 314),
12. Halkı askerlikten soğutma (madde 318),
suçları.
b) Terörle Mücadele Kanununun 6 ncı maddesinin ikinci ve dördüncü fıkrası
ile 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlar.
c) Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 28 inci maddesinin birinci
fıkrası, 31 inci maddesi ve 32 nci maddesinde yer alan suçlar.
Hükümden önceki kararların temyizi
On yıl veya daha az hapis cezasını yahut adli para cezasını gerektiren suçlardan ilk derece mahkemesince kurulan beraat kararlarına yönelik istinaf başvurusunun esastan reddedilmesi durumunda da kural olarak temyiz kanun yoluna gidilemez.
Buna karşın, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286/3 gereğince, anılan maddenin ikinci fıkrasında temyiz edilemeyeceği sayılan kararlar kapsamında kalsa dahi, bu üçüncü fıkrada açıkça belirtilen suç tipleri dolayısıyla verilen bölge adliye mahkemesi ceza dairesi kararları temyiz denetimine tabidir.
Temyiz Başvuru Süresi ve Şekli
Temyiz başvurusu, gerekçeli kararın tebliğ edilmesinden itibaren iki haftalık kanuni süre içinde kararı tesis eden mahkemeye hitaben sunulacak bir dilekçeyle veya zabıt kâtibine sözlü bildirimde bulunularak yapılır. Kâtibe iletilen sözlü talep tutanağa aktarılır ve hâkim tarafından onaylanır; tutuklu sanıkların kanun yoluna başvuru usulüne ilişkin 5271 sayılı Kanun m. 263 hükmü saklıdır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 294/1 uyarınca Cumhuriyet savcısı, temyiz dilekçesinde isteminin sanığın yararına mı yoksa aleyhine mi olduğunu açıkça göstermek zorundadır.
5271 sayılı Kanun m. 293/1 gereğince, kanuni süresi içinde usulünce gerçekleştirilen temyiz başvurusu, temyiz konusu yapılan hükmün kesinleşmesini engeller.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 293Kaynağı aç
kesinleşmesini engeller.
(2) (Mülga:2/3/2024-7499/21 md.)
Temyiz başvurusunun içeriği
Temyiz Nedenleri ve Yargıtay Tarafından Yapılan İnceleme
Temyiz başvurusu ancak hükmün hukuka aykırı olması gerekçesine dayandırılabilir. 5271 sayılı Kanun m. 288 uyarınca, bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılık oluşturur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 288Kaynağı aç
dayanır.
(2) Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka
aykırılıktır.
Hukuka kesin aykırılık hâlleri
Yargıtay temyiz incelemesini kural olarak temyiz başvurusunda ileri sürülen hususlar ile istemin usule ilişkin noksanlıklardan kaynaklanması durumunda dilekçede veya beyanda bunu belirten olaylar çerçevesinde yerine getirir. Hukuka kesin aykırılık halleri inceleme kapsamında saklı tutulur.
On yıl veya daha fazla hapis cezasına dair hükümlerde Yargıtay, uygun görmesi halinde temyiz incelemesini duruşma yoluyla yapabilir. Duruşma gününden sanığa, katılana, müdafie ve vekile haber verilir.
Temyiz İncelemesinin Sonuçları, Bozmanın Sirayeti ve Direnme Usulü
Bölge adliye mahkemesinin temyiz edilen hükmü Yargıtay tarafından hukuka uygun bulunduğunda temyiz isteminin esastan reddi kararlaştırılır. Temyiz başvurusunda gösterilen ve hükmü etkileyecek nitelikte görülen hukuka aykırılıklar tespit edildiğinde ise hükmün bozulmasına karar verilir.
Hükmün sanık yararına bozulması halinde, bu bozma sebeplerinin temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanması imkânı mevcutsa, söz konusu diğer sanıklar da temyiz isteminde bulunmuş gibi hükmün bozulmasından yararlanır.
Yargıtay'ın bozma kararı sonrasında mahkemece direnme kararı verildiğinde, kararına direnilen Yargıtay ceza dairesi bu direnme kararını yerinde görmezse dosya Yargıtay Ceza Genel Kurulu'na gönderilir.
Ceza mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi kaç haftadır?
Ceza yargılamasında temyiz süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Süresi içinde yapılan başvuru hükmün kesinleşmesini engeller.
İlk derece mahkemesi kararları doğrudan temyiz edilebilir mi?
İlk derece mahkemesi kararlarına karşı kural olarak doğrudan temyiz kanun yoluna başvurulamaz; temyiz incelemesi bölge adliye mahkemesinin bozma dışında kalan hükümleri için düzenlenmiştir.
Temyize başvurmayan diğer sanıklar bozma kararından yararlanabilir mi?
Hükmün sanık lehine bozulması ve bu bozma nedeninin temyiz başvurusunda bulunmayan diğer sanıklara da uygulanabilmesi halinde, başvurmayan sanıklar da bozulmadan yararlanır.
Yargıtay hangi ceza hükümlerinde temyiz duruşması yapabilir?
On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerin temyizinde Yargıtay, uygun görmesi durumunda duruşmalı inceleme gerçekleştirebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy