Anonim Şirketlerde Temsil Yetkisinin Kapsamı ve Genel Esasları
Anonim şirketlerde temsil yetkisi, esas sözleşmede aksine bir düzenleme bulunmadıkça veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmadıkça, çift imza ile kullanılmak üzere yönetim kuruluna aittir. Temsile yetkili kılınan kişiler şirketin amacına ve işletme konusuna giren her türlü hukuki işlemi ve işi şirket adına yapabilir ve bunun için şirket unvanını kullanabilirler. Kanuna ve esas sözleşmeye aykırı işlemler dolayısıyla şirketin ilgililere rücu hakkı saklıdır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 370Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 371Kaynağı aç
Temsile yetkili olanların üçüncü kişilerle işletme konusu dışında yaptığı işlemler de kural olarak şirketi bağlar. Ancak üçüncü kişinin işlemin işletme konusu dışında bulunduğunu bildiği veya durumun gereğinden bilebilecek durumda olduğu ispat edilirse şirket bu işlemle bağlı olmaz. Şirket esas sözleşmesinin ticaret sicilinde ilan edilmiş bulunması, üçüncü kişinin bu durumu bildiğinin ispatı açısından tek başına yeterli delil sayılmaz.
Temsil yetkisinin sınırlandırılması iyiniyet sahibi üçüncü kişilere karşı kural olarak hüküm ifade etmez. Bu kuralın istisnası olarak temsil yetkisinin yalnızca merkezin veya belirli bir şubenin işlerine özgülendiğine ya da birlikte kullanılmasına ilişkin sınırlandırmalar ticaret siciline tescil ve ilan edildiği takdirde üçüncü kişilere karşı geçerlilik taşır. Temsile yetkili kişilerin şirket esas sözleşmesine veya genel kurul kararına aykırı işlem yapmış olması dahi iyiniyet sahibi üçüncü kişilerin o işlem sebebiyle şirkete başvurmasına engel teşkil etmez.
Temsile veya yönetime yetkili olanların, görevlerini yaptıkları sırada işledikleri haksız fiillerden şirket sorumludur; bu fiiller dolayısıyla şirketin rücu hakkı saklı tutulmuştur. Tek pay sahipli anonim şirketlerde ise piyasa şartlarına göre günlük, sıradan ve önemsiz işlemler hariç tutulmak üzere, şirket ile tek pay sahibi arasındaki sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekilde yapılmış olmalarına bağlıdır.
Temsil Yetkisinin Devri ve Yönetim Teşkilatının Belirlenmesi
Yönetim kurulu temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye ya da müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir. Yetkinin müdür olarak üçüncü kişilere devredilmesi halinde, en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini koruması kanuni bir zorunluluktur. Doktrindeki hâkim görüş çerçevesinde, temsil yetkisinin usulüne uygun devredilebilmesi için şirket esas sözleşmesinde devir yetkisine izin veren bir hüküm bulunması, yönetim kurulunca iç yönerge düzenlenmesi ve yönetim kurulunun ayrıca bir devir kararı almış olması aranır.
Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi, şube müdürleri hariç olmak üzere müdürlerin ve aynı işleve sahip kişilerin atanmaları ile görevden alınmaları ve yönetimle görevli kişilerin kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yazılı talimatlara uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri arasındadır. Bu kapsamda, esas sözleşmede temsil yetkisinin devredileceği kişilerin somut olarak belirlenmesi, atanmalarının genel kurul onayına tabi kılınması veya niteliklerine yönelik sınırlama getirilmesi batıldır; bu yöndeki kayıtlar ticaret siciline tescil edilmiş olsa dahi sicilin olumlu etkisini doğurmaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 375Kaynağı aç
Yönetim teşkilatını belirleyen iç yönergenin düzenlenmesi yönetim kurulunun devredilemez yetkisinde olup yönetim kurulu kararları yazılılık şartına tabi olduğundan iç yönerge de yazılı şekilde hazırlanır. Görev tanımlarını ve unvanları gösteren bu iç yönergede temsil yetkisinin devredileceği kişilerin isimleri belirlenmemeli, unvan ve yetki çerçevesiyle sınırlı kalınmalıdır.
Yönetimin Devri ile Temsilin Devri Arasındaki Fark ve Tescil Rejimi
Anonim şirketlerde yönetim kurulu, esas sözleşmeye konulacak bir hükümle, hazırlayacağı iç yönergeye göre yönetimi kısmen veya tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine ya da üçüncü kişiye devretmeye yetkili kılınabilir. Yönetim bu usulle devredilmediği takdirde tüm yönetim kurulu üyelerine ait kalır. Yönetimin devrine dayanak oluşturan iç yönerge şirketin yönetimini düzenleyerek gerekli görevleri tanımlar, organizasyondaki yerleri gösterir ve kimin kime bağlı ve bilgi sunmakla yükümlü olduğunu belirler.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 367Kaynağı aç
Şirket yönetim kurulu temsil yetkisini devretmeyip sadece iç işleyişe yönelik yönetimi devredecekse bu iç yönergenin ticaret siciline tescil ve ilanı gerekmez. Yönetim kurulu, talep halinde pay sahiplerini ve korunmaya değer menfaatlerini ikna edici biçimde ortaya koyan alacaklıları iç yönerge hakkında yazılı olarak bilgilendirir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 21.02.2023 tarihli ve E. 2021/6397, K. 2023/1052 sayılı kararında da imza ve şirketi temsil yetkisi bulunmayan personelin atanmasına ilişkin kararların tescil talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu, sadece iç yönetimin devrini konu alan iç yönergenin tescil ve ilanının gerekmediği kabul edilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/6397, K. 2023/1052Kaynağı aç
Buna karşılık yönetim kurulunun temsil yetkisinin kısmen devrini veya temsilde sınırlı yetki verilmesini kararlaştırdığı durumlarda iç yönergenin ve buna ilişkin kararın ticaret sicilinde tescil ve ilanı zorunludur. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 02.05.2016 tarihli ve E. 2015/10634, K. 2016/4903 sayılı kararında, temsil yetkisinin kısmen devrini de içeren yönetim kurulu kararının ve yetki kapsamını belirleyen düzenlemelerin üçüncü kişilerin hukuki durumu gözetilerek ticaret siciline tescil ve ilan edilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/10634, K. 2016/4903Kaynağı aç
Sınırlı Yetkili Temsilci Tayini ve Müteselsil Sorumluluk
Şirket yönetim kurulu; temsil yetkisi taşımayan yönetim kurulu üyeleri ile bünyesinde hizmet bağı bulunan çalışanları, sınırlandırılmış yetkilerle donatılmış ticari vekil veya sair tacir yardımcısı sıfatıyla görevlendirebilir. Kanunda yer verilen hizmet bağı ölçütü teknik bir iş sözleşmesinin varlığıyla sınırlı değerlendirilmemekte; işletmede fiilen devamlı ve bağımlı nitelikte emek sarf eden çalışanlar da bu çerçevede kabul edilmektedir. Türk Borçlar Kanunu düzenlemelerine tabi ticari temsilcilik müessesesi ise anılan yetkilendirme kapsamının haricinde kalmaktadır.
Söz konusu sınırlı yetkili vekil ve tacir yardımcılarının haiz olacağı yetkiler ile görev alanları, Türk Ticaret Kanunu m. 367 çerçevesinde düzenlenecek bir iç yönergede sarih biçimde gösterilmeli ve tanzim edilen bu iç yönerge ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmelidir. Yalnızca iç yönerge metni üzerinden tacir yardımcısı veya ticari vekil tayini gerçekleştirilemez; kişilerin yetkilendirilmesi müstakil bir karara konu edilerek tescil ve ilan süreçleri tamamlanır. Tayin edilen bu temsilcilerin şirkete yahut muhatap üçüncü şahıslara sebebiyet verecekleri bütün zararlar karşısında yönetim kurulunun müteselsil sorumluluğu doğar.
Limited Şirketlerde Temsil Yetkisinin Devri ve Kıyas Uygulaması
Limited şirket müdürlerinin temsil yetkilerinin kapsamına, yetkinin sınırlandırılmasına, imzaya yetkili olanların belirlenmesine, imza şekline ve bunların tescil ve ilanına ilişkin işlemler Türk Ticaret Kanunu'nun anonim şirketlere dair hükümleri kıyas yoluyla uygulanarak yürütülür.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 629Kaynağı aç
Limited şirket müdürleri tarafından şirkete hizmet akdi ile bağlı olan çalışanların sınırlı yetkiye sahip ticari vekil veya tacir yardımcısı olarak atanması hususunda da Türk Ticaret Kanunu m. 367 ile m. 371/7 hükümleri kıyasen uygulanır. Bu doğrultuda limited şirketlerde de sınırlı yetkili temsilci atanabilmesi için görev ve yetkileri gösteren iç yönergenin hazırlanması, tescil ve ilan edilmesi şarttır.
İç Yönerge Nisapları ve Sicil Tesciline İtiraz
Yönetim kurulu kararlarının ticaret siciline tesciline karşı Türk Ticaret Kanunu m. 34 uyarınca açılan itiraz davalarında aktif dava ehliyeti yalnızca kanunen ilgili sıfatını taşıyanlara aittir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.06.2024 tarihli ve E. 2023/3200, K. 2024/5374 sayılı kararında, şirketteki pay grubunu temsilen yönetim kurulunda tüzel kişi bir üye yer alıyorsa, tescile itiraz yetkisinin bizzat bu tüzel kişi üyeye ait olduğu ve pay sahibi ortağın şahsen itiraz davası açma sıfatının bulunmadığı tespit edilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/3200, K. 2024/5374Kaynağı aç
Şirkette daha önce kabul edilen iç yönergede yönetim kurulu kararları için ağırlaştırılmış bir nisap öngörülmüşse, bu iç yönergenin değiştirilmesi veya karar alınması da belirlenen nisabın sağlanmasıyla mümkündür. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 20.05.2024 tarihli ve E. 2023/356, K. 2024/4114 sayılı kararına göre, iç yönergede öngörülen karar nisabı sağlanmadan alınan kararlar yok hükmünde olup, bu kararın sicile tescili işlemine karşı karara katılmayan diğer yönetim kurulu üyeleri ilgili kişi sayılarak tescilin iptali davası açabilirler.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/356, K. 2024/4114Kaynağı aç
Sınırlı yetkili temsilci atanması için iç yönerge düzenlenmesi zorunlu mudur?
Evet, sınırlı yetkiye sahip ticari vekil veya tacir yardımcılarının görev ve yetkilerinin belirlenmesi için iç yönerge hazırlanması ve bu yönergenin ticaret siciline tescil ve ilanı zorunludur.
Yönetim kurulu tüm temsil yetkisini üçüncü kişilere devredebilir mi?
Hayır, temsil yetkisi müdür olarak üçüncü kişilere devredilse dahi en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini koruması kanunen şarttır.
Sınırlı yetkili temsilciler iç yönerge ile atanabilir mi?
Hayır, iç yönerge ile ticari vekil veya tacir yardımcıları atanamaz; iç yönergede yetki çerçevesi çizilir, yetkilendirilen kişiler ayrıca tescil ve ilan edilir.
Sınırlı yetkili temsilcilerin verdikleri zararlardan yönetim kurulu sorumlu mudur?
Evet, sınırlı yetkili ticari vekil ve diğer tacir yardımcılarının şirkete ve üçüncü kişilere verecekleri her tür zarardan dolayı yönetim kurulu müteselsilen sorumludur.
Limited şirketlerde müdürler sınırlı yetkili temsilci atayabilir mi?
Evet, Türk Ticaret Kanunu m. 629/3 uyarınca anonim şirketlere ilişkin m. 367 ve m. 371/7 hükümleri kıyasen uygulanarak limited şirketlerde de sınırlı yetkili temsilci atanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

