Sermaye piyasası araçlarının teminatlı ihracında verilecek teminatlar, teminat yönetim sözleşmeleri ve teminat yöneticisine ilişkin usul ve esaslar, Sermaye Piyasası Araçlarının Teminatlı İhracına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (II-31/B.1) ile düzenlenir. Düzenleme, teminatın konusunu, bu varlıkların yönetimini ve teminat yöneticisinin konumunu aynı çerçevede ele alır.
Teminatın kuruluş biçimi
Teminatlı ihraçta, ihraççının yükümlülüklerinin vadesinde yerine getirilmesi amaçlanır. Teminata konu varlıkların sevk ve idaresinin sağlanması, korunması ve muhafazası için bu varlıkların mülkiyeti mevzuatta öngörülen usulle teminat yöneticisine devredilir ya da bunlar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak kurulur. Devir ve sınırlı ayni hak, bu amaç için öngörülen iki ayrı yoldur.
Teminat yöneticisinin bağımsızlığı
II-31/B.1 sayılı Tebliğ’in teminat yöneticisinin bağımsızlığına ilişkin hükmü kapsamında teminat yöneticisi ile ihraççı ilişkili taraf olamaz.
Teminata konu olabilecek varlıklar
II-31/B.1 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin birinci fıkrası, ihraç edilecek sermaye piyasası araçları için bu Tebliğ kapsamında teminata konu olabilecek varlıkları sayar. Aynı fıkranın (a) bendinde nakit yer alır; nakit Türk lirası ile konvertibl dövizi kapsar.
39307 sayılı SERMAYE PİYASASI ARAÇLARININ TEMİNATLI İHRACINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ (II-31/B.1) m. 5Kaynağı aç
Birinci fıkranın (c) bendinde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen döviz cinsinden tahviller, Devlet iç borçlanma senetleri ve Hazine ve Maliye Bakanlığı Varlık Kiralama Anonim Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikaları yer alır.
Bankalar tarafından ihraç edilmiş borçlanma araçları teminata konu olabilir. Özkaynak hesaplamasına dahil edilecek nitelikteki banka borçlanma araçları bu kapsamın dışındadır.
20/10/2016 tarihli ve 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu’nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (a), (e), (f), (g), (ğ), (h) ve (l) bentlerinde yer alan varlıklar, niteliğine uygun olması durumunda sigortalanmaları şartıyla teminata konu olabilir.
4721 sayılı Kanun’un 704. maddesinde belirtilen taşınmaz mallar, sigortalanmaları şartıyla teminata konu olabilir.
Tebliğ’in 5. maddesinde teminata konu varlıklar düzenlenirken ipoteğe dayalı menkul kıymetler ile varlığa dayalı menkul kıymetler de sayılmıştır.
Yer şartı ve varlık üzerindeki yükümlülük
Birinci fıkranın (c) bendindeki varlıklar hariç, teminata konu varlıkların Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde olması gerekir. Teminata konu varlık alacak ise alacağın borçlusunun Türkiye’de yerleşik kişilerden olması aranır. (c) bendindeki Hazine ve Maliye Bakanlığı tahvilleri, Devlet iç borçlanma senetleri ve kira sertifikaları bu yer şartının istisnasıdır.
Teminat yöneticisine devredildiği veya lehine sınırlı ayni hak tesis edildiği tarih itibarıyla varlıkların üzerinde, devri ya da sınırlı ayni hak tesisini kısıtlayan yükümlülük bulunmamalıdır.
Değerleme ve Kurulun yetkisi
Taşınmaz üzerinde daha önce kurulmuş bir sınırlı ayni hak varsa teminat hesabında taşınmazın tüm değeri değil, bu yükümlülüğün düşürdüğü kısımdan geriye kalan değer gözetilir. Kalan değerin tespiti, beşinci fıkra çerçevesinde yaptırılacak değerlemeye bırakılmıştır.
Birinci fıkranın (h), (ı) ve (i) bentlerindeki varlıkların piyasa değeri, teminat yöneticisine devirden veya bunlar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesisinden önce, Kurulun değerlemeye ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde belirlenir.
Birinci fıkranın (ı) bendindeki varlıklar için iki farklı değerleme şirketinden değerleme raporu alınması ve raporlarda tespit edilen değerlerden düşük olanının esas alınması gerekir. Bu kural metinde (ı) bendi için yazılmıştır.
Kurul, ihraççı ile teminata konu varlıkların niteliğini, likiditesini ve benzeri özelliklerini dikkate alarak varlıkların çeşitlendirilmesini veya değiştirilmesini talep edebilir. Kurul, bu varlıkların hangi oranda teminat kabul edileceğini belirleyebilir ve düzenli ya da arızi yeniden değerleme isteyebilir. Fıkra belirli bir oran veya çeşitlendirme ölçütü koymaz.
Ayrı izleme, ikame ve dönemsel gelir
Teminata konu varlıklar, teminat yöneticisinin malvarlığından ayrıdır ve ayrı izlenir. Yöneticinin borçları nedeniyle, kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez. Üzerlerine ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz konulamaz.
Teminat varlıklarının, yöneticinin borçları dışındaki bir nedenle haczedilmesi, mahkeme kararı veya kanuna dayalı işlemle yöneticinin mülkiyetinden çıkması, tedbir uygulanması ya da yok olması gibi hallerde ikame yükümlülüğü doğar. İhraççı veya ilgili üçüncü kişi, aynı değerde yeni varlıkları veya hakları üç iş günü içinde teminat yöneticisine devreder ya da bunlar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis eder.
Teminata konu varlıklara ait dönemsel gelirler, teminat yönetim sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadıkça teminata konu varlık değerine eklenir.
Teminatın zorunlu tutulması ve yönetim sözleşmesi
Sermaye Piyasası Kurulu, ihraç edilecek sermaye piyasası aracının teminat altına alınmasını zorunlu kılabilir. Kurul bu kapsamda ihraççıyı veya ihracın niteliklerini inceler ve teminatın zorunlu tutulup tutulmayacağına karar verir.
Teminat yöneticisi ile ihraççı arasında, asgari nitelikleri Tebliğ’de belirtilen teminat yönetim sözleşmesi yapılır. Sözleşme, ihraç tavanı başvurusuna ilişkin belgelerle birlikte Kurula iletilir.
Temerrüt ve sözleşmenin sona ermesi
Teminat yöneticisi, temerrüt halinde herhangi bir ön şartı yerine getirme yükümlülüğü olmaksızın teminata konu varlıkları satabilir ve bedellerini yatırımcılar arasında paylaştırabilir.
Teminat yönetim sözleşmesinin sona ereceği haller arasında, sermaye piyasası aracı ihracından doğan ödeme yükümlülüğünün ifa edilmesi, teminat varlıklarının paraya çevrilerek ödeme işlemlerinin tamamlanması ve teminat yöneticisinin yükümlülüklerine uymaması yer alır.
Teminat yöneticisi ihraççıyla ilişkili taraf olabilir mi?
Hayır. Teminat yöneticisinin bağımsızlığına ilişkin hüküm kapsamında teminat yöneticisi ile ihraççı ilişkili taraf olamaz.
Temerrütte satış için ön şart aranır mı?
Hayır. Teminat yöneticisi, temerrüt halinde ön şart yerine getirme yükümlülüğü olmaksızın teminat varlıklarını satıp bedellerini yatırımcılar arasında paylaştırabilir.
Taşınmaz teminatında kaç değerleme raporu alınır?
(ı) bendindeki varlıklar için iki farklı değerleme şirketinden rapor alınır ve bu raporlardaki değerlerden düşük olanı esas alınır. Bu varlıklar, sigortalanmaları şartıyla 4721 sayılı Kanun’un 704. maddesinde belirtilen taşınmaz mallardır.
Dönemsel gelirler teminat değerine eklenir mi?
Teminat yönetim sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadıkça eklenir. Dönemsel gelirler bu halde teminata konu varlık değerine dahil edilir.
Kurul ihracı teminat altına almayı zorunlu kılabilir mi?
Evet. Kurul, ihraç edilecek sermaye piyasası aracının teminat altına alınmasını zorunlu kılabilir ve bunun için ihraççıyı veya ihracın niteliklerini inceler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy