Kira sertifikası, sukuk olarak da anılan ve sermaye piyasası aracı kabul edilen bir araçtır. Çerçevesi 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile III-61.1 sayılı Kira Sertifikaları Tebliği’ne dayanır. İhraççı, Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayıyla ve Tebliğde belirlenen nitelikleri taşıyan kuruluşlarca kurulan varlık kiralama şirketi olabilir.
Satış biçimi ve itfa
İhraç edilen kira sertifikaları, halka arz yoluyla veya halka arz edilmeksizin, yurt içinde ya da yurt dışında nitelikli yatırımcılara satılabilir.
Kira sertifikaları, izahnamede belirlenen esaslar çerçevesinde itfa edilir. Halka arz edilmeksizin satışta ise düzenlenen sözleşmelerde belirlenen esaslar uygulanır.
18451 sayılı KİRA SERTİFİKALARI TEBLİĞİ (III-61.1) m. 4Kaynağı aç
Dayanak varlık veya hak
İhraç edilen sukukun hukuken geçerli olabilmesi, temel bir varlık veya hakka dayanmasına ve bu varlık ya da hakkın İslam hukuku uyarınca caiz olmasına bağlıdır. Bu şartla dayanak, para alacakları dahil her türlü varlık veya hak olabilir. Bazı yapılarda sermaye piyasası mevzuatı dışındaki düzenlemeler belirli varlıkların dayanak olarak kullanılmasını engeller.
Dayanak üzerindeki mülkiyet hakkının varlık kiralama şirketine veya yatırımcılara devredildiği ihraçlarda elektriğin kendisi dayanak varlık olamaz. Bu hallerde elektrik satışından kaynaklanan alacakların dayanak varlık olması mümkün olabilir.
Sertifika sahibinin hakkı
Kira sertifikası sahipleri, ihraca dayanak varlık ve haklardan elde edilen gelirler üzerinde payları oranında hak sahibidir. İhraç işleminin gerektirmesi durumunda vade sonunda varlık ve haklar varlık kiralama şirketi tarafından kaynak kuruluşa veya üçüncü kişilere satılır. Satış bedeli sertifika sahiplerine payları oranında ödenir.
Fon kullanıcıları veya üçüncü kişiler varlık kiralama şirketine karşı ödeme yükümlülüklerini yerine getirmezse, yatırımcı menfaatlerini korumaya yönelik tedbirlerin Kurula yapılan ihraç başvurusu aşamasında sözleşmelerle düzenlenmiş olması zorunludur. Bu tedbirler, şirket yönetim kurulunca alınacak tedbirlerdir ve dayanak varlık veya hakkın satılarak sertifika sahiplerinin olası zararlarının tazmin edilmesini de kapsar.
Portföyün itfaya kadar korunması
Kira sertifikaları itfa edilinceye kadar varlık kiralama şirketinin portföyündeki varlık ve haklar, şirketin yönetimi veya denetimi kamu kurumlarına devredilse bile teminat amacı dışında tasarruf edilemez. Aynı hüküm bunların rehnedilemeyeceğini, teminat gösterilemeyeceğini, kamu alacaklarının tahsili amacı dahil haczedilemeyeceğini, iflas masasına dahil edilemeyeceğini ve bunlar hakkında ihtiyati tedbir kararı verilemeyeceğini de düzenler.
Varlık kiralama şirketinin kuruluşu
Kurucu olabilecekler arasında sermayesinin yüzde 51’i veya daha fazlası doğrudan Hazine Müsteşarlığına ait ortaklıklar da bulunur. (a) ila (c) bentlerinde belirtilen kuruluşların kurduğu şirket, üçüncü tarafların fon kullanıcısı olabildiği ihraçlarda ihraççı olabilir. (d) ila (g) bentlerinde belirtilen kuruluşların kurduğu şirket ise yalnızca kurucularının fon kullanıcısı olduğu ihraçlarda ihraççı olabilir.
Kuruluş için Tebliğde belirtilen belgelerle Kurula başvurulması ve Kurul onayının alınması gerekir. Şirket kurma niteliği bulunmayan veya şirket kurmadan ihraca katılmak isteyen kuruluşlar, kurulmuş bir varlık kiralama şirketini aracı kullanarak kaynak kuruluş ve fon kullanıcısından biri ya da her ikisi sıfatıyla yer alabilir.
Faaliyet sınırı
Varlık kiralama şirketi yalnızca sukuk ihraç etmek amacıyla faaliyet gösterir. Kurul tarafından onaylanan esas sözleşmesinde belirtilen ticari faaliyetler dışında başka bir faaliyette bulunamaz. Kredi kullanması, borçlanması ve varlık ile haklarını esas sözleşmesine aykırı kullanması yasaktır.
Esas sözleşmesi Kurul tarafından onaylandıktan sonra bir yıl içinde sukuk ihraç etmeyen şirketin tasfiye edilmesi veya faaliyet alanını değiştirmesi gerekir.
İhraç yapıları
Kira sertifikaları sahipliğe, yönetim sözleşmesine, alım-satıma, ortaklığa veya eser sözleşmesine dayalı olarak varlık kiralama şirketlerince ihraç edilebilir. Bu sayılanlar birlikte de kullanılabilir. Yapılar icara, vekâlet, murabaha, mudarabe veya müşareke ve istisna adlarıyla da anılır.
III-61.1 sayılı Kira Sertifikaları Tebliği’nin 4/2 maddesine göre, maddede sayılmayan, Kurulun diğer düzenlemelerinin kapsamında bulunmayan ve niteliği itibarıyla kira sertifikası olduğu Kurulca kabul edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin izahname veya ihraç belgesi onay başvuruları Tebliğ hükümleri kıyasen uygulanarak sonuçlandırılır.
Sahipliğe dayalı yapı
Sahipliğe dayalı yapıda kaynak kuruluş ile fon kullanıcısı aynı taraf olmalıdır. Dayanak varlık veya hak üzerinde herhangi bir takyidat bulunmamalıdır. İhraç tutarı bu varlık veya hakların değerinin yüzde 90’ını aşmamalı ve bu husus Tebliğde belirtilen yetkili kuruluşlarca hazırlanacak değerleme raporu ile belirlenmiş olmalıdır.
Yönetim sözleşmesine dayalı yapı
Bu yapıda dayanak varlık ve hakların mülkiyeti kaynak kuruluşta kalır; kaynak kuruluş bunları varlık kiralama şirketi lehine yönetir. Kaynak kuruluş ile fon kullanıcısı aynı taraf olmalıdır. III-61.1 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi uyarınca fon kullanıcısı ve kaynak kuruluş, varlık kiralama şirketi kurmaya yetkili şirketler olmalıdır.
Bu yapı, dayanak bir sözleşmeden doğan alacak hakkı gibi parasal bir talep olduğunda da kullanılabilir. Yapıda görece daha az sayıda dayanak işlem belgesi aranır ve değerleme raporu gerekliliği bulunmaz.
Alım-satıma dayalı yapı
III-61.1 sayılı Tebliğ’in 7/2 maddesi uyarınca ihraçtan elde edilen fonlar, en geç varlık kiralama şirketinin hesabına geçtiği günü izleyen güne kadar varlık veya hak alımında kullanılır. Bu varlık veya haklar maliyetinin üzerinde bir fiyattan fon kullanıcısına vadeli olarak satılır.
Spot piyasadan alınıp fon kullanıcısına vadeli satılacak varlık ve hakların Borsa İstanbul A.Ş.’den veya diğer likit piyasalardan alınıp satılması zorunludur.
Ortaklığa dayalı yapı
Ortaklığa dayalı yapıda kaynak kuruluş sıfatı ortak girişime aittir. Fon kullanıcısı sıfatı, varlık kiralama şirketi dışındaki ortak girişim katılımcılarına aittir. Fon kullanıcılarının veya ortak girişimin, yatırımcılar lehine teminat olarak varlık ve haklar sağlaması aranır.
İhraç tutarı, ortak girişimin değerleme raporu kapsamında belirlenen proje değerinin yüzde 90’ını geçemez.
Eser sözleşmesine dayalı yapı
Eser sözleşmesine dayalı yapıda varlık kiralama şirketi iş sahibi olarak hareket eder ve inşaat maliyetlerini sukuk yatırımcıları finanse eder. Fon kullanıcısı, yüklenici veya tamamlandığında eseri satın alacak kuruluş olabilir. Yatırımcılar itfa tarihine kadar eserin mülkiyet haklarına sahiptir.
Eser bedeli varlık kiralama şirketi tarafından peşin ödenirse, yüklenicinin işin zamanında tamamlanamamasından doğan zararları karşılamak üzere teminat vermesi gerekir. İhraç tutarı, inşa edilen işin değerleme raporunda belirlenen değerinin yüzde 90’ını geçmemelidir.
Sık sorulan sorular
Kira sertifikasını kim ihraç eder
İhraççı, Kurul onayıyla ve Tebliğdeki nitelikleri taşıyan kuruluşlarca kurulan varlık kiralama şirketi olabilir. Araç, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve III-61.1 sayılı Kira Sertifikaları Tebliği çerçevesinde düzenlenir.
Sukukun geçerli olması neye bağlıdır
Sukukun hukuken geçerli olabilmesi, temel bir varlık veya hakka dayanmasına ve bunun İslam hukuku uyarınca caiz olmasına bağlıdır. Caiz olma şartıyla para alacakları da dayanak olabilir.
Elektrik dayanak varlık olabilir mi
Mülkiyetin varlık kiralama şirketine veya yatırımcılara devredildiği ihraçlarda elektriğin kendisi dayanak varlık olamaz. Elektrik satışından doğan alacakların dayanak olması ise mümkün olabilir.
Bir yıl içinde ihraç olmazsa ne olur
Esas sözleşmesi Kurulca onaylandıktan sonra bir yıl içinde sukuk ihraç etmeyen varlık kiralama şirketinin tasfiye edilmesi veya faaliyet alanını değiştirmesi gerekir.
Sayılmayan bir araç için başvuru nasıl sonuçlanır
Kurulun diğer düzenlemelerine girmeyen ve niteliği itibarıyla kira sertifikası olduğu Kurulca kabul edilen araçların izahname veya ihraç belgesi başvuruları, Tebliğ hükümleri kıyasen uygulanarak sonuçlandırılır.
Hangi yapılarda yüzde 90 sınırı vardır
Sahipliğe dayalı ihraçta tutar dayanak değerinin, ortaklığa dayalı ihraçta proje değerinin, eser sözleşmesine dayalı ihraçta ise inşa edilen işin değerleme raporundaki değerinin yüzde 90’ını geçemez. Yönetim sözleşmesine dayalı yapıda değerleme raporu aranmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy