6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47. maddesi çerçevesinde, Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde kayden takip edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin teminat sözleşmelerinin geçerliliği yazılı düzenlenmelerine bağlıdır. Taraflar, sözleşme serbestisi kapsamında araçların mülkiyetini yasal usullerle teminat alan tarafa devredebileceği gibi mülkiyetin teminat verende kalmasını da kararlaştırabilir. Bununla birlikte metinde mülkiyet intikaline dair açık bir düzenleme yer almadıkça araçların mülkiyetinin teminat alana devredilmediği kabul edilir.
Mülkiyetin Devri ve Tarafların Yükümlülükleri
Mülkiyetin teminat alana devredildiği teminat sözleşmelerinde teminat alan, sözleşmenin kurulduğu anda sermaye piyasası araçlarının mülkiyet hakkına kanuni usullere uyarak devri sonucu sahip olur. Teminat sözleşmesinin sona ermesi ile birlikte teminat alan, teminat konusu sermaye piyasası araçlarının veya eş değerinin mülkiyetini teminat verene iade etmekle yükümlüdür. Mülkiyetin teminat verende kaldığı teminat sözleşmelerinde ise sermaye piyasası aracının ne kapsamda kullanılabileceği konusunda tarafların mutabakata varması gerekir. Bu sözleşmeler sona erdiğinde teminat alan, sermaye piyasası araçlarını veya bu araçları kullanmış ise eş değerini teminat verene iade etmek zorundadır.
Alacağın Teminattan Karşılanması ve Mülkiyetin Geçişi
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 47. maddesi, borcun ödenmemesi durumunda rehinli taşınır mülkiyetinin alacaklıya intikalini engelleyen genel kurala yenilik getirerek kanuni şartların varlığında rehinli sermaye piyasası araçlarının mülkiyetinin teminat alana geçişini olanaklı kılar. Borçlunun temerrüde girmesi veya kanun ile sözleşmede öngörülen tahsilat sebeplerinin gerçekleşmesi halinde teminat alan; ihtar gönderme, süre tanıma, adli veya idari makamlardan izin alma ve açık artırma yoluna başvurma gibi ön şartlara tabi tutulmaksızın alacağını teminattan karşılama imkanına sahiptir.
Mülkiyetin devrini içeren sözleşmelerde teminat alan, aralarındaki anlaşmada aksine bir madde bulunmadığı müddetçe, piyasa rayicinin altında kalmamak şartıyla araçları satıp elde edilen meblağ ile alacağını tahsil edebilir veya bu kıymetlerin değerini borç tutarından mahsup edebilir. Mülkiyetin teminat verende bırakıldığı modelde ise teminat alan, yine piyasa değerinin altına inmemek kaydıyla kıymetleri satarak bedeliyle alacağını karşılama veya bizzat mülkiyetine alıp değerini borçtan düşme imkanını kullanabilir. Mülkiyeti teminat verende kalan kıymetlerin teminat alan tarafından devralınıp borçtan indirilmesi için sözleşmede bu yetkinin ve değerleme usulünün tereddütsüz biçimde kararlaştırılmış olması zorunludur.
Sıkça Sorulan Sorular
Sermaye piyasası araçlarına ilişkin teminat sözleşmesi nasıl yapılır?
Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde kayden izlenen araçlara ilişkin teminat sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur; sözleşmede açık hüküm yoksa mülkiyet teminat alana geçmemiş sayılır.
Borç ödenmediğinde teminat alan araçların mülkiyetini alabilir mi?
Mülkiyetin teminat verende kaldığı sözleşmelerde teminat alan, sözleşmede bu hakkın ve değerleme yönteminin açıkça kararlaştırılmış olması şartıyla araçları piyasa değerinden aşağı olmamak üzere mülkiyetine geçirip borçtan mahsup edebilir.
Teminattan alacağın tahsili için mahkeme izni veya açık artırma gerekir mi?
Borçlunun temerrüdü veya kanun ya da sözleşmede öngörülen hallerde teminat alan; ihtar, süre verme, adli veya idari merciden izin alma yahut açık artırma gibi bir ön şart aranmaksızın alacağını teminattan karşılayabilir.
Teminat sözleşmesi sona erdiğinde iade nasıl gerçekleştirilir?
Teminat alan, mülkiyet devri yapılmışsa araçları veya eş değerini; mülkiyet teminat verende bırakılmışsa araçları veya bunları kullanmış olması halinde eş değerini teminat verene iade etmekle yükümlüdür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy