Ceza Hukukunda Tekerrür Kavramı ve Uygulama Şartları
Ceza hukukunda tekerrür, önceden işlenen bir suçtan dolayı verilen mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra failin yeni bir suç işlemesini ifade eder. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi bakımından önceki cezanın infaz edilmiş olması aranmaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 58Kaynağı aç
kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri
uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.
(2) Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı;
a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın
infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl,
b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet
halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl,
geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.
(3) Tekerrür halinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik
olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.
(4) Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar
arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma,
dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya
kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke
mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
(5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin
işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
(6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza,
mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında
cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
(7) Mahkûmiyet kararında, hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz
rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı
belirtilir.
(8) Mükerrirlerin mahkûm olduğu cezanın infazı ile denetimli serbestlik
tedbirinin uygulanması, kanunda gösterilen şekilde yapılır.
(9) Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra
denetimli serbestlik tedbirinin, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya
örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanmasına hükmedilir.
Sınır dışı edilme
Önceki cezanın infaz edildiği durumlarda yeni suçun kanuni süreler içinde işlenmesi gerekir. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin ikinci fıkrasına göre önceki ceza beş yıldan fazla süreli hapis mahkûmiyeti ise bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl; beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise cezanın infazından itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür hükümleri uygulanmaz.
Tekerrür Hükümlerinin Uygulanmayacağı Haller ve İstisnalar
Suçların manevi unsuru tekerrür uygulamasında belirleyicidir. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca kasıtlı suçlar ile taksirli suçlar arasında ve sırf askerî suçlar ile diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Dolayısıyla taksirle işlenen bir fiilin ardından kasıtlı suç işlenmesi veya kasıtlı bir suçun ardından taksirli bir suçun meydana gelmesi durumunda tekerrür hükümleri tatbik edilemez.
Suç tarihinde yaş küçüklüğü tekerrür uygulanmasına kanuni bir engel oluşturur. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin beşinci fıkrasına göre fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanamaz.
Af düzenlemelerinin tekerrüre etkisi affın niteliğine göre değişir. Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesinin birinci fıkrası uyarınca genel af halinde kamu davası düşer ve hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar; bu sebeple genel affa uğrayan mahkûmiyet tekerrüre esas alınamaz. Özel af ise hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilmesi, sürenin kısaltılması veya adli para cezasına çevrilmesi sonucunu doğurmakla birlikte mahkûmiyeti ortadan kaldırmadığı için tekerrüre esas teşkil edebilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 65Kaynağı aç
hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar.
(2) Özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir
veya infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir ya da adlî para
cezasına çevrilebilir.
(3) Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları, özel
affa rağmen etkisini devam ettirir.
Dava zamanaşımı
Yabancı ülke mahkemelerince verilen mahkûmiyet hükümleri kural olarak tekerrüre dayanak yapılamaz. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin dördüncü fıkrasında bu kuralın istisnaları düzenlenmiştir. Buna göre kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçlarından yurt dışında verilmiş mahkûmiyetler tekerrüre esas alınır.
Tekerrürün Ceza Tayinine ve Mahkeme Kararına Etkisi
Tekerrür hali, mahkemenin yaptırım türü tercihini bağlar. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, tekerrür durumunda sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adli para cezası öngörülmüşse mahkemece hapis cezasına hükmolunur.
Mahkûmiyet kararında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve infazdan sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağının açıkça belirtilmesi gerekir. Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesi gereğince tekerrür halinde hükmolunan ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve infaz sonrasında denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu infaz rejimi ve denetimli serbestlik tedbiri mükerrirlerin yanı sıra itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya örgüt mensubu suçlu hakkında da tatbik edilir.
Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi ve Koşullu Salıverilme Sürelerinin Hesaplanması
Tekerrür halinde hükmolunan hapis cezalarının infazında 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 108. maddesinde düzenlenen koşullu salıverilme kuralları geçerlidir. Süreli hapis cezasına mahkûmiyet durumunda mükerrir hükümlünün koşullu salıverilmeden yararlanabilmesi için cezasının üçte ikisini infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekmesi gerekir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında otuz dokuz yıl, müebbet hapis cezasında otuz üç yıl ve birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet halinde en fazla otuz iki yıl infaz kurumunda iyi hâlli çekilmelidir. Tabi olduğu koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlarda ise o suçun tabi olduğu oran esas alınır.
Tekerrür dolayısıyla ceza infaz kurumunda geçirilecek süreye kanuni bir sınır getirilmiştir. 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin ikinci fıkrasına göre tekerrür nedeniyle koşullu salıverilme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz; ancak ikinci defa tekerrür halinde bu üst sınır kuralı tatbik edilmez.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 108Kaynağı aç
olunan;[61]
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının otuzdokuz yılının,
b) Müebbet hapis cezasının otuzüç yılının,
c) (Ek:14/4/2020-7242/49 md.) Birden fazla süreli hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde en fazla otuziki yılının,
d) Süreli hapis cezasının üçte ikisinin,
İnfaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda, koşullu
salıverilmeden yararlanılabilir. (Ek cümle:14/4/2020-7242/49 md.) Ancak,
koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından tabi
oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır.
(2) Tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar,
tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz. (Ek cümle:4/6/2025-7550/14
md.) İkinci defa tekerrür halinde bu fıkra hükmü
uygulanmaz.
(3) İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda
birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır. (Ek cümle:4/6/2025-7550/14
md.) Ancak, süreli hapis cezaları bakımından koşullu
salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/49 md.) Hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür
hükümlerinin uygulanacağı hükümde belirtilir.[62]
(4) İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından
sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler.[63]
(5) Tekerrür dolayısıyla belirlenen denetim süresinde, koşullu
salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır.
(6) İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında denetim süresinin uzatılmasına karar
verebilir. Denetim süresi en fazla beş yıla kadar uzatılabilir.
(7) (Ek: 18/6/2014-6545/82 md.) Cezanın infazı tamamlandıktan
sonra devam eden denetim süresi içinde, bu madde hükümlerine göre kendilerine
yüklenen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz
hâkimi kararı ile disiplin hapsine tabi tutulur. Disiplin hapsinin süresi on
beş günden az ve üç aydan fazla olamaz.
(8) (Ek: 18/6/2014-6545/82 md.) Çocuğa karşı işlenen bir suçtan
dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya müebbet hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır.
(9) (Ek: 18/6/2014-6545/82 md.) Birinci fıkradaki koşullu
salıverme süreleri, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 102
nci maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan cinsel saldırı suçundan, 103 üncü
maddesinde tanımlanan çocukların cinsel istismarı suçundan, 104 üncü maddesinin
ikinci ve üçüncü fıkrasında tanımlanan reşit olmayanla cinsel ilişki suçundan,
188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
suçundan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında da uygulanır. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/49 md.) Ancak, süreli hapis cezaları bakımından
koşullu salıverilme oranı, dörtte üç olarak uygulanır. 188 inci madde hariç
olmak üzere bu suçlardan dolayı hapis cezasına mahkûm olanlar hakkında, cezanın
infazı sırasında ve koşullu salıverildikleri takdirde denetim süresi içinde,
aşağıdaki tedavi veya yükümlülüklerden bir veya birkaçına infaz hâkimi
tarafından karar verilir:
a) Tıbbi tedaviye tabi tutulmak
b) Tedavi amaçlı programlara katılmak
c) Suçun mağdurunun oturduğu ve çalıştığı yerleşim bölgesinde ikamet
etmekten yasaklanmak
d) Mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmaktan yasaklanmak
e) Çocuklarla bir arada olmayı gerektiren bir ortamda çalışmaktan
yasaklanmak
f) Çocuklar hakkında bakım ve gözetim
yükümlülüğünü gerektiren faaliyet icra etmekten yasaklanmak
(10) (Ek:18/6/2014-6545/82 md.) Dokuzuncu fıkra hükümleri çocuklar
hakkında uygulanmaz.
(11) (Ek:18/6/2014-6545/82 md.) Bu maddenin dokuzuncu fıkrasının
uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının görüşü alınmak
suretiyle Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.
İKİNCİ
KISIM
Tedbirler
ve Tutukluluk
BİRİNCİ
BÖLÜM
Kısa
Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar ile Kısa Süreli Hapis
Cezalarının
Özel İnfaz Şekilleri
Seçenekli yaptırımların uygulanması[64]
Fail hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması infaz koşullarını daha da ağırlaştırır. 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ikinci defa tekerrür halinde süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır. Hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanacağı hususunun mahkûmiyet kararında belirtilmesi kanunen zorunludur.
Mükerrirlere özgü infaz rejiminin koşullu salıverilme süreleri, belirli hallerde failin mükerrir olup olmadığına bakılmaksızın uygulanır. 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin sekizinci fıkrası gereğince, çocuğa karşı işlenen bir suçtan dolayı ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyet halinde birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri tatbik edilir.
İnfaz Sonrası Denetim Süresi ve Disiplin Hapsi
Mükerrirler hakkında cezanın tamamıyla infaz edilmesinin ardından yürütülecek bir denetim süreci öngörülmüştür. 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca infaz hâkimi, hükümlünün ceza infazı bittikten sonra geçerli olmak kaydıyla en az bir yıllık denetim süresi kararlaştırır. Düzenlenen bu denetim döneminde koşullu salıverilme kuralları uygulanır ve hâkim takdirine bağlı olarak bu sürenin en çok beş yıla kadar uzatılması mümkündür.
Denetim süresi içinde yükümlülüklere aykırı davranılması halinde disiplin yaptırımı gündeme gelir. 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesinin yedinci fıkrasına göre cezanın infazı tamamlandıktan sonra devam eden denetim süresi içinde kendilerine yüklenen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz hâkimi kararıyla on beş günden az ve üç aydan fazla olmamak üzere disiplin hapsine tabi tutulur.
Tekerrür hükümlerinin uygulanması için önceki cezanın infaz edilmiş olması şart mıdır?
Önceki cezanın infaz edilmiş olması gerekmez; Türk Ceza Kanunu'nun 58. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önceki mahkûmiyet kesinleştikten sonra kanuni şartlar dairesinde yeni bir suçun işlenmesi halinde tekerrür hükümleri uygulanır.
Tekerrür durumunda hâkim seçimlik cezayı adli para cezası olarak uygulayabilir mi?
Hâkim adli para cezasını seçemez; kanun maddesinde hapis cezası ile adli para cezası seçimlik olarak düzenlenmişse tekerrür halinde hapis cezasına hükmedilmesi kanunen zorunludur.
İkinci defa tekerrür uygulandığında süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı ne olur?
İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması halinde süreli hapis cezaları bakımından koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır.
Cezasının infazı tamamlanan mükerrir denetim süresindeki yasaklara uymazsa hangi yaptırımla karşılaşır?
Denetim süresi içinde yükümlülüklere ve yasaklara aykırı davranan mükerrirler hakkında infaz hâkimi kararıyla on beş günden az ve üç aydan fazla olmamak üzere disiplin hapsi uygulanır.
Yurt dışındaki mahkemelerden verilen cezalar Türkiye'de tekerrüre esas alınabilir mi?
Yabancı mahkeme hükümleri kural olarak tekerrüre esas alınmaz; ancak kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik mahkûmiyetleri istisna teşkil ederek tekerrüre esas oluşturabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy