Türk ceza adalet sisteminde suça iştirak biçimleri ve suçun tekrarlanan işleniş halleri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümleriyle düzenlenir. Suça yardım eden sıfatıyla katılma durumunda sorumluluk sınırları ile bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesinde zincirleme suç kuralları tatbik edilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 39Kaynağı aç
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi
yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar
hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda
verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla
sorumlu olur:
a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek
veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek.
b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin
işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak.
c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak
icrasını kolaylaştırmak.
Bağlılık kuralı
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 43Kaynağı aç
zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda, bir
cezaya hükmedilir. Ancak bu ceza, dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
Bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli
şekilleri, aynı suç sayılır. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/6 md.) Mağduru
belli bir kişi olmayan suçlarda da bu fıkra hükmü uygulanır.
(2) Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi
durumunda da, birinci fıkra hükmü uygulanır.
(3) Kasten öldürme, kasten yaralama,
işkence ve yağma suçlarında bu madde hükümleri uygulanmaz.[5]
Fikri içtima
Suça Yardım Eden Sıfatıyla Katılma ve Hukuki Sorumluluk
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesinin ikinci fıkrasına göre suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek suça yardım etme hallerindendir. Bununla birlikte suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek, fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak ya da suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak durumunda da kişi yardım eden sıfatıyla sorumlu olur.
Yardım Eden Kişiye Verilecek Cezanın Belirlenmesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 39. maddesinin birinci fıkrası uyarınca suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde on beş yıldan yirmi yıla, müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde on yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde ise cezanın yarısı indirilir ve bu durumda hükmedilecek ceza sekiz yılı geçemez.
Zincirleme Suç Hükümleri ve Cezanın Artırılması
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda tek bir cezaya hükmedilir. Hükmedilen bu ceza kanunun emredici düzenlemesi uyarınca dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin birinci fıkrasına göre bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri aynı suç sayılır ve mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu hüküm uygulanır. Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası gereğince aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi halinde de zincirleme suça ilişkin birinci fıkra kuralı tatbik edilir.
Zincirleme Suç Hükümlerinin Uygulanmayacağı Suçlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin üçüncü fıkrasında zincirleme suç kapsamı dışında bırakılan suç tipleri açıkça düzenlenmiştir. Kanun koyucunun belirlediği bu sınırlama uyarınca kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç hükümleri uygulanmaz.
Suça yardım eden sıfatıyla sorumlu tutulmanın şartları nelerdir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 39/2 uyarınca faili suça teşvik eden, suç işleme kararını kuvvetlendiren, suçtan sonra yardım vaadinde bulunan, yol gösteren, araç sağlayan veya suçun icrasını kolaylaştıran kişiler yardım eden sıfatıyla sorumlu tutulur.
Suça yardım eden kişinin cezası nasıl belirlenir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 39/1 gereğince suç ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiriyorsa on beş yıldan yirmi yıla, müebbet hapis gerektiriyorsa on yıldan on beş yıla kadar hapis verilir; diğer hallerde ise cezanın yarısı indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
Tek bir fiille birden fazla mağdura karşı suç işlenirse ne olur?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 43/2 uyarınca aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda zincirleme suç hükümleri uygulanır ve verilen ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
Hangi suçlarda zincirleme suç hükümleri uygulanamaz?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 43/3 uyarınca kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suça ilişkin hükümler uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy