Tehdit, Şantaj ve Cebir Suçlarında Ceza Sonuçları

Tehdit, şantaj ve cebir aynı fiil olarak cezalandırılmaz. Tehdit, belirli bir saldırının veya kötülüğün gerçekleşeceğinin bildirilmesine; şantaj, bir hak ya da yükümlülüğün veya şeref ve saygınlığa ilişkin bir açıklamanın baskıya dönüştürülmesine; cebir ise bir davranışı yaptırmak, yaptırmamak ya da yapılmasına izin vermek için zor kullanılmasına bağlanır. Hangi cezanın uygulanacağı ve şikâyetin gerekip gerekmediği, her düzenlemenin kendi fıkrasına göre belirlenir.

Hayat, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 106. maddesinin birinci fıkrası, bir kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücuduna ya da cinsel dokunulmazlığına saldırılacağı söylenerek tehdit edilmesini altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına bağlar. Aynı fıkraya göre suç kadına karşı işlendiğinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.

Bu ağır tehdit biçiminin yazımında şikâyet şartı aranmaz. Buna karşılık, büyük bir malvarlığı zararı verileceğinin veya başka bir kötülük yapılacağının söylenmesi farklı sonuç doğurur. Bu ikinci biçimde ceza, mağdurun şikâyeti bulunursa iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Şikâyetin hangi sürede ve biçimde yapılacağı 106. maddede gösterilmez.

Tehdidi ağırlaştıran işleniş biçimleri

Türk Ceza Kanunu'nun 106. maddesinin ikinci fıkrası dört ağırlaştırıcı işleniş sayar: silah kullanılması; failin tanınmayacak hâle gelmesi, imzasız mektup veya özel işaretler kullanması; birden fazla kişinin birlikte hareket etmesi; var olan ya da var sayılan suç örgütünün yarattığı korkudan yararlanılması. Bu hâllerden biri varsa hapis cezası iki yıldan yedi yıla çıkar.

Tehdidi gerçekleştirmek üzere kasten öldürme, kasten yaralama veya mala zarar verme suçu işlenirse tehdit hükmü bu fiilleri ortadan kaldırmaz. 106. maddenin üçüncü fıkrası, bu suçların her biri için ayrıca ceza verilmesini öngörür.

Şantajın iki hareket biçimi

Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinin birinci fıkrası, kişinin sahip olduğu bir hakkı kullanacağını veya üzerindeki yükümlülüğü yerine getirmeyeceğini ileri sürerek başkasını hukuka aykırı ya da yükümlü olmadığı bir davranışa veya haksız bir menfaate zorlamasını düzenler. Cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Bu fıkrada şikâyet şartı yazılmaz.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, kendisi veya bir başkası için yarar elde etmek amacıyla, bir kişinin şerefini ya da saygınlığını zedeleyecek bir hususun açıklanacağı veya ona isnat edileceği yönündeki tehdidi de birinci fıkradaki cezaya tabi kılar. Burada hem yarar amacı hem de şeref veya saygınlığa yönelik açıklama ya da isnat tehdidi bulunur.

Ayrım, söylenen baskının içeriğindedir. 106. madde hayat, vücut, cinsel dokunulmazlık, büyük malvarlığı zararı veya sair bir kötülük tehdidini ele alır. 107. madde ise hak veya yükümlülüğün araç yapılmasıyla hukuka aykırı davranışa, yükümlülük dışındaki bir işe ya da haksız çıkara zorlamayı ve yarar amaçlı şeref tehdidini kapsar.

Cebir kullanmanın sonucu

Türk Ceza Kanunu'nun 108. maddesi cebir için ayrı bir hapis aralığı kurmaz. Bir kişiyi bir şeyi yapması, yapmaması veya yapılmasına izin vermesi için zorlamak, kasten yaralama suçundan verilecek cezanın üçte birinden yarısına kadar artırılması sonucunu doğurur. Artırım, cebirle yönlendirilmek istenen bu üç davranıştan birine bağlıdır.

Kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma

Türk Ceza Kanunu'nun 109. maddesinin birinci fıkrasına göre, bir kimsenin bir yere gitme veya bir yerde kalma hürriyeti hukuka aykırı biçimde engellenirse faile bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Suç, yalnızca bir yere kapatmayla sınırlı olmayıp gitme hürriyetinin engellenmesini de kapsar.

Fiili gerçekleştirmek için veya gerçekleştirirken cebir, tehdit ya da hile kullanılırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir. Artırım bu üç araçtan birinin kullanılmasına bağlıdır. Ayrıca mağdur ekonomik yönden önemli bir kayba uğrarsa bin güne kadar adlî para cezasına da hükmolunur.

Suç cinsel amaçla işlenirse önceki fıkralara göre belirlenecek cezalar yarı oranında artırılır. Fiilin amacı veya işlenişi sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri ortaya çıkarsa, bu yaralama için ayrıca ilgili hükümler uygulanır. Ek ceza, her yaralanmaya değil, ağırlaşmış sonucun gerçekleşmesine bağlıdır.

Soruşturma başlamadan serbest bırakma

Türk Ceza Kanunu'nun 110. maddesi, bir önceki maddede tanımlanan suçu işleyen kişinin soruşturma başlamadan önce mağduru kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakmasını indirim sebebi sayar. Bunun için mağdurun şahsına zarar verilmemiş olmalıdır. İndirim sabit bir oran değildir; cezanın üçte ikisine kadar yapılabilir.

Konut dokunulmazlığının ihlali

Türk Ceza Kanunu'nun 116. maddesinin birinci fıkrası, konuta veya konutun eklentilerine rıza olmaksızın girmeyi ve rızayla girdikten sonra çıkmamayı birlikte düzenler. Mağdur şikâyet ederse ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir. Böylece suç, yalnızca kapıdan izinsiz girişle sınırlanmaz.

Aynı fiiller, herkesin serbestçe girmesinin olağan olduğu yerler dışında kalan işyerleri ve eklentileri bakımından işlenirse sonuç değişir. Mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası uygulanır.

Evlilik birliğindeki aile bireylerinden birinin veya konutu ya da işyerini birlikte kullananlardan birinin rızası, önceki fıkraların uygulanmasını engelleyebilir. Rızanın meşru bir amaca yönelmesi şarttır. Ortak kullanıcılardan birinin her açıklaması değil, bu amaca uygun rızası koruma sağlar.

Fiil cebir veya tehditle ya da gece vakti işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Bu fıkrada ağırlaştırma sebepleri cebir, tehdit ve gece vaktiyle sınırlıdır.

İş ve çalışma hürriyetinin ihlali

Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesinin birinci fıkrası, iş ve çalışma hürriyetine cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla müdahale edilmesini şikâyete bağlar. Şikâyet varsa altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilebilir.

İkinci fıkra, kişinin çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını birlikte sömürmeyi ele alır. Kişi ücretsiz çalıştırılabilir veya verdiği hizmetle açıkça orantısız derecede düşük bir ücret alabilir; ayrıca insan onuruyla bağdaşmayan çalışma ve konaklama koşullarına tabi tutulabilir. Cezası altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmayacak adlî para cezasıdır. Bu fıkrada şikâyet şartı yer almaz.

Üçüncü fıkra, kişiyi ikinci fıkradaki duruma düşürmek üzere tedarik eden, sevk eden veya bir yerden başka bir yere nakleden kişiye de aynı cezayı uygular. Sorumluluk yalnız fiilen çalıştıran kişiyle sınırlı değildir.

Dördüncü fıkra, cebir veya tehditle işçinin ya da işverenlerin ücreti azaltmaya veya artırmaya ya da daha önce kabul edilenden başka koşulları kabule zorlanmasını düzenler. Aynı ceza, bu araçlarla bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın sürmesine neden olan kişi için de geçerlidir ve altı aydan üç yıla kadar hapistir.

Huzur ve sükûnun bozulması

Türk Ceza Kanunu'nun 123. maddesi, yalnız huzur ve sükûnu bozmak amacıyla bir kişiye ısrarla telefon edilmesini, gürültü yapılmasını veya aynı amaçla hukuka aykırı başka davranışta bulunulmasını düzenler. Mağdur şikâyet ederse ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir. Bu hüküm, ısrarlı takip suçundan ayrıdır.

Israrlı takip

Türk Ceza Kanunu'nun 123/A maddesi, ısrarlı fiziki takibi ve haberleşme araçları, bilişim sistemleri veya üçüncü kişiler aracılığıyla ısrarla temas kurmaya çalışmayı düzenler. Bu davranış bir kişide ciddi huzursuzluk veya kendisinin ya da yakınlarından birinin güvenliği konusunda endişe doğurursa ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir.

Ceza, çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşanılan eşe karşı işlenirse bir yıldan üç yıla çıkar. Aynı aralık, mağdurun okulunu, iş yerini veya konutunu değiştirmesi ya da okulunu veya işini bırakması hâlinde ve fail hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbiri bulunuyorsa da uygulanır. Ağırlaştırma bu sayılan hâllerle sınırlıdır.

123/A maddesindeki suçun hem soruşturulması hem kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Şikâyetin süresi ve şekli bu maddede düzenlenmez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy