Şantaj, tehdit ve dolandırıcılıkta ceza hükümleri

Şantaj, Türk Ceza Kanunu'nun 107. maddesinin birinci fıkrasına göre, kişinin kendi hakkı veya yükümlülüğü üzerinden bir başkasını kanuna aykırı ya da yükümlü olmadığı bir davranışa veya haksız bir çıkara zorlamasıdır. Bu fiil için bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası öngörülür. Aynı maddenin ikinci fıkrası, yarar elde etme amacıyla şeref veya saygınlığa zarar verecek bir hususun açıklanacağı ya da isnat edileceği yönündeki tehdidi de bu cezaya bağlar. Hayata, vücuda veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı tehdidi 106. maddede, özel hayatın gizliliği 134. maddede, hileyle yarar sağlama ise 157 ve 158. maddelerde ayrıca düzenlenir. Hangi hükmün uygulanacağı, gerçekleşen davranışın ilgili maddedeki unsurlarına bağlıdır.

Şantajın iki ayrı fiil biçimi

107. maddenin birinci fıkrasında zorlamanın hareket noktası, failin yapacağını veya yapmayacağını söylediği bir hak ya da yükümlülüktür. Fail bu sözü kullanarak kişiyi kanuna aykırı bir işe, yapmak zorunda olmadığı bir işe ya da haksız çıkar sağlamaya yöneltmelidir. Fıkrada hapis cezası ile adlî para cezası birlikte yazıldığından sonuç, bu iki yaptırımın birlikte uygulanmasıdır.

İkinci fıkrada aranan amaç, failin kendisine veya bir başkasına yarar sağlamasıdır. Tehdidin konusu ise kişinin şeref veya saygınlığını zedeleyecek nitelikte bir hususun açıklanacağı ya da o kişiye isnat edileceğidir. Bu koşullar birlikte gerçekleşirse birinci fıkradaki cezaya hükmolunur. İkinci fıkradaki yarar amacı, birinci fıkradaki hak veya yükümlülük iddiasının yerine geçmez.

Tehditte saldırı türüne göre ceza ve şikâyet

106. maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesine göre, bir başkasını kendisinin veya yakınının hayatına, vücuduna veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden söz ederek tehdit eden kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu tehdidin kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Dokuz aylık sınır, maddede bu tehdit türü için öngörülmüştür.

Aynı fıkranın sonraki cümlesi, malvarlığı bakımından büyük bir zarara uğratma veya sair bir kötülük etme sözünü ayrı bir tehdit olarak düzenler. Bu hâlde mağdurun şikâyeti üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Şikâyet koşulu bu cümledeki tehdit için yazılmıştır. Hayata, vücuda veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı tehdidinin cümlesinde ayrıca bir şikâyet koşulu yer almaz.

Tehdidin silahla yapılması, failin kendini tanınmayacak biçimde gizlemesi, imzasız mektup veya özel işaret kullanması, birden fazla kişinin birlikte hareket etmesi ya da var olan veya var sayılan suç örgütlerinin yarattığı korkutucu güçten yararlanılması hâlinde ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir. Bu ağırlaştırıcı hâller tehdit suçu bakımından düzenlenmiştir. Tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçu da işlenirse bu üç suçtan ayrıca ceza verilir. Hüküm bu üç suçla sınırlıdır.

Özel hayatın gizliliği, kayıt ve ifşa

134. maddenin birinci fıkrasına göre kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Gizlilik, görüntü veya ses kaydı alınarak ihlal edilirse verilecek ceza bir kat artırılır. Artırım, ihlalin bu kayıt yöntemiyle gerçekleşmesine bağlıdır.

Özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı biçimde ifşa edilmesi ikinci fıkrada ayrı tutulur. Bu fiili işleyen kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. İfşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanmasında da aynı cezaya hükmolunur. Kayıt yoluyla ihlalde uygulanan artırım ile hukuka aykırı ifşanın cezası birbirinin yerine geçmez.

Temel dolandırıcılık ve nitelikli hâller

157. maddeye göre, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya bir başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir. Hüküm aldatma, zarar ve yarar sağlama unsurlarını birlikte arar. Çete veya örgüt hâli bu madde metninden çıkarılmaz.

158. maddenin birinci fıkrasında bentler hâlinde sayılan nitelikli işlenme biçimleri üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına bağlanır. Bu bentlerden biri, kişinin kendini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumunun çalışanı olarak tanıtması ya da bu kurum veya kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle dolandırıcılıktır.

Birinci fıkranın (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz. Bu bentlerde adlî para cezasının miktarı da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Kendini kamu görevlisi veya anılan kuruluşların çalışanı gibi tanıtma ya da bu kuruluşlarla ilişkili olduğunu söyleme biçimi (l) bendi içinde yer aldığından, üç yıllık genel alt sınır bu bent için dört yıla yükselir ve para cezasına ilişkin iki kat sınırı uygulanır. Bu özel alt sınırlar, fıkrada sayılmayan diğer nitelikli hâllere kendiliğinden yayılmaz.

158. maddenin ikinci fıkrası, kamu görevlileriyle ilişkisi bulunduğunu ve onlar yanında hatırı sayıldığını söyleyerek belirli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatıp başkasından menfaat elde eden kişiyi birinci fıkra hükmüne göre cezalandırır. İlişki ve hatır iddiası, belirli bir iş vaadi, aldatma ve menfaat temini birlikte aranır.

Birlikte işleme ve örgüt faaliyeti

157 ve 158. maddelerdeki suçlar üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza yarı oranında artırılır. Suç işlemek için oluşturulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse artırım bir kattır. Örgütün nasıl kurulacağı bu hükümde ayrıca tanımlanmaz. Yarı oranındaki artırım için en az üç kişinin suçu birlikte işlemesi gerekir.

Şikâyet öncesinde alınabilecek tedbirler

Bu tür bir olayda para göndermemek, yalnız başına buluşmaya gitmemek, can güvenliği korkusu varsa 112'yi aramak ve ardından savcılığa şikâyette bulunmak izlenebilecek adımlardandır. Mesajların silinmemesi, ekran görüntüsü alınması ve arama kayıtlarının saklanması da aynı bağlamda önerilir. Bu adımlar, tehdit veya dolandırıcılık cezasını, şikâyet süresini, yetkili makamı ya da bir kaydın delil değerini belirleyen kanun hükmü değildir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy