5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesinde düzenlenen fiyatları etkileme suçu, işçi ücretlerinin veya besin veya malların değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek şekilde ve bu amaçla yalan haber veya havadis yayılması ya da sair hileli yollara başvurulmasıyla işlenir. Bu fiili gerçekleştiren kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 237Kaynağı aç
Fiyatları Etkileme Suçunun Hukuki Niteliği ve Korunan Değer
Düzenlemenin korumayı amaçladığı temel hukuki yarar, serbest rekabet koşulları çerçevesinde piyasada fiyatların serbestçe belirlenmesini ihlal edici hareketlerin engellenmesidir. Bu koruma, ekonomik düzenin sağlıklı işlemesini temin etmeye yöneliktir.
Fiyatları etkileme suçu hukuki niteliği itibarıyla bir tehlike suçudur. Dolayısıyla suçun tamamlanabilmesi için fiyatların veya işçi ücretlerinin fiilen değişmiş olması aranmaz. Maddi unsuru oluşturan hileli hareketlerin yapılması ve tehlikenin fiilen ortaya çıkması suçun tamamlanması için yeterli kabul edilir.
Suçun Maddi ve Manevi Unsurları
Suçun maddi unsuru; işçi ücretlerinin veya besin ya da malların değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek nitelikte yalan haber veya havadis yaymak ya da diğer hileli yollara başvurmaktır. Bu hareketlerin piyasada fiyat hareketliliği doğurmaya elverişli olması gerekir.
Suçun manevi unsuru bakımından failin genel kastı yeterli görülmemiştir; özel bir saik aranmaktadır. Failin yalan haber veya havadisleri ya da başvurduğu hileli yolları, işçi ücretlerinin veya besin ya da malların değerlerinin yapay olarak düşmesini veya artmasını sağlamak maksadıyla gerçekleştirmesi şarttır.
Sermaye Piyasası Araçları Bakımından Kapsam ve İstisna
Borsalarda işlem gören ve kabul edilen kıymetli evrak ile sermaye piyasası araçlarının değerini etkileyebilecek bilgi yayma ve yanıltıcı fiiller Sermaye Piyasası Kanununda özel olarak cezai yaptırıma bağlandığı için, kıymetli evrak fiyatlarını etkileme fiilleri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesi kapsamına alınmamıştır. Bu doğrultuda maddedeki borsa tellallığı düzenlemesi de Sermaye Piyasası Kanunu dışında kalan tellallık türleriyle sınırlı tutulmuştur.
Cezai Yaptırım ve Cezayı Artıran Nitelikli Haller
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesinin birinci fıkrası uyarınca suçun temel şeklini işleyen kimse hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezasına hükmolunur. Kanun koyucu, eylemin fiili sonuçlarına ve failin sıfatına göre cezayı artıran iki ayrı nitelikli hal öngörmüştür.
Fiyatları etkileme fiili sonucunda tehlike gerçekleşir ve besin veya malların değerleri ya da işçi ücretleri fiilen artıp eksilirse, verilecek ceza yarısı oranında artırılır. Bunun yanı sıra, suçu işleyen failin ruhsatlı simsar veya borsa tellalı olması halinde verilecek ceza ayrıca yarısı oranında artırılmaktadır.
28.06.2022 tarihli kanun değişikliğinden önce Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesindeki temel ceza üç aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası olarak uygulanmaktaydı. Eski düzenlemede neticenin gerçekleşmesi halinde cezada üçte bir, failin ruhsatlı simsar veya borsa tellalı olması durumunda ise sekizde bir oranında artırım öngörülürken yapılan değişiklikle hem temel hapis cezasının alt ve üst sınırları yükseltilmiş hem de artırım oranları yarısı oranına çıkarılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Fiyatları etkileme suçunun tamamlanması için fiyatların fiilen değişmesi gerekir mi?
Hayır, fiyatları etkileme suçu bir tehlike suçu olduğundan fiyatların veya ücretlerin fiilen değişmesi aranmaz; elverişli hareketlerin yapılması ve tehlikenin doğması suçun tamamlanması için yeterlidir.
Fiil neticesinde fiyatlar veya işçi ücretleri fiilen değişirse ceza nasıl belirlenir?
Fiil sonucu besin veya malların değerleri ya da işçi ücretleri fiilen artıp eksildiği takdirde faile verilecek temel ceza yarısı oranında artırılır.
Failin borsa tellalı veya ruhsatlı simsar olması cezayı artırır mı?
Evet, suçu işleyen failin ruhsatlı simsar veya Sermaye Piyasası Kanunu dışında kalan borsa tellalı olması durumunda ceza ayrıca yarısı oranında artırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy