Fiyatları Etkileme Suçunun Tanımı ve Maddi Unsurları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesinin birinci fıkrasına göre fiyatları etkileme suçu; işçi ücretlerinin veya besin ya da malların değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek nitelikte ve bu maksatla yalan haber veya havadis yayılması yahut sair hileli yollara başvurulmasıyla oluşur. Eylemin bu suçu meydana getirebilmesi için başvurulan hilenin veya ortaya atılan asılsız havadislerin piyasa dinamiklerini bozabilecek elverişlilikte olması aranır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 237Kaynağı aç
değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek bir şekilde ve bu maksatla
yalan haber veya havadis yayan veya sair hileli yollara başvuran kimseye bir
yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.
(2) Fiil sonucu besin veya malların değerleri veya işçi ücretleri artıp
eksildiği takdirde ceza yarısı oranında artırılır.
(3) Fail, ruhsatlı simsar veya borsa tellalı ise ceza ayrıca yarısı
oranında artırılır.
Kamuya gerekli şeylerin yokluğuna neden olma
5237 sayılı Kanun'un 237. maddesinin birinci fıkrasında eylemin temel yaptırımı bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası olarak düzenlenmiştir.
Suçun Hukuki Niteliği ve Korunan Hukuki Yarar
Fiyatları etkileme suçu ile korunan hukuki değer, serbest rekabet koşulları altında mal, besin ve iş gücü bedellerinin iktisadi kurallarla serbestçe oluşmasını güvenceye almak ve piyasa mekanizmasını sekteye uğratacak aldatıcı müdahaleleri önlemektir. Suç, serbest piyasa düzeninin sağlıklı bir biçimde işlemesini gözetir.
Bu suç bir tehlike suçu niteliğindedir. Dolayısıyla suçun vücut bulması için işçi ücretlerinin veya mal ve besin fiyatlarının fiilen değişmiş olması zorunlu değildir. Kanuni tanımdaki hareketlerin icra edilmesi ve fiyat dengesini bozacak tehlikenin somut olarak belirmesi suçun tamamlanması için yeterli görülmektedir.
Suçun manevi unsuru yönünden genel kast yeterli olmayıp failin özel kastla hareket etmesi gerekir. Failin söz konusu hileli araçları veya yalan haberleri; işçi ücretlerini ya da besin ve malların değerlerini yapay şekilde yükseltmek veya düşürmek saikiyle kullanmış olması şarttır. Bu saikin bulunmadığı durumlarda TCK m. 237 kapsamındaki suç tipi oluşmaz.
Cezayı Ağırlaştıran Nitelikli Hâller
TCK m. 237/2 uyarınca, gerçekleştirilen fiil neticesinde besin veya malların değerleri yahut işçi ücretleri fiilen artıp eksildiği takdirde temel ceza yarısı oranında artırılır. Kanun koyucu, soyut tehlike halinin somut bir neticeye dönüşmesini ve piyasada fiili bir dalgalanma doğmasını neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâl olarak düzenlemiştir.
TCK m. 237/3 uyarınca failin ruhsatlı simsar veya borsa tellalı olması durumunda verilecek ceza ayrıca yarısı oranında artırılır. Fıkra metninde zikredilen borsa tellalı nitelemesi, sermaye piyasası mevzuatının uygulama alanı dışında kalan borsa tellallığı faaliyetlerini kapsamaktadır.
Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamındaki Özel Hükümler
TCK m. 237 genel olarak emtia ve iş gücü piyasasındaki değerleri koruma altına alırken, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını manipüle etmeye yönelik fiiller 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107. maddesinde bağımsız bir suç olarak düzenlenmiştir. 6362 sayılı Kanun'un 107. maddesinin birinci fıkrasına göre; sermaye piyasası araçlarının fiyatı, fiyat hareketleri, arzı veya talebine yönelik gerçeğe aykırı intiba yaratmak amacıyla işlem tesis eden, emir ileten, iletilen emirleri geri çeken, tadil eden veya hesaplar arası aktarımda bulunan kişiler üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasına çarptırılır. Düzenleme gereğince tayin edilecek adli para cezası, eylem neticesinde sağlanan menfaatten az olamaz.
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 107Kaynağı aç
Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine
ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım
yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri
gerçekleştirenler üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar
adli para cezası ile cezalandırılırlar. Ancak, bu suçtan dolayı verilecek olan adli
para cezasının miktarı, suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamaz.[15]
(2) (Değişik: 27/3/2015-6637/11
md.) Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların
kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti
çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu
suretle menfaat sağlayanlar üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar
adli para cezası ile cezalandırılırlar.15
(3) Birinci fıkrada tanımlanan
suçu işleyen kişi pişmanlık göstererek, beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere,
elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı miktarı kadar parayı,
Hazineye;
a) Henüz
soruşturma başlamadan önce ödediği takdirde, hakkında cezaya hükmolunmaz.
b) Soruşturma evresinde ödediği
takdirde, verilecek ceza yarısı oranında indirilir.
c) Kovuşturma evresinde hüküm
verilinceye kadar ödediği takdirde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.
Bilgi suistimali ve piyasa
dolandırıcılığı sayılmayan hâller
6362 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ikinci fıkrasında ise bilgiye dayalı piyasa dolandırıcılığı yaptırıma bağlanmıştır. Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatlarını ya da yatırımcı kararlarını yönlendirmek maksadıyla gerçeğe aykırı haber yayan, asılsız bilgi sunan, söylenti üreten, yorum veya rapor hazırlayıp dağıtan ve bu yöntemle kazanç sağlayan kişiler hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis ile beş bin güne kadar adli para cezası verilir. Bu fiilin cezalandırılabilmesi için eylem sonucunda haksız menfaat temin edilmiş olması kurucu unsurdur.
İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı fiilini icra eden şahıslar bakımından 6362 sayılı Kanun'un 107. maddesinin üçüncü fıkrasında etkin pişmanlık düzenlemesine yer verilmiştir. Fail pişmanlık göstererek yasal asgari miktardan az olmamak kaydıyla elde ettiği veya yol açtığı menfaatin iki katını Hazineye soruşturma başlamadan önce öderse ceza verilmez. Ödeme soruşturma aşamasında gerçekleşirse ceza yarı oranında indirilir; kovuşturma aşamasında hüküm kuruluncaya kadar yapıldığı takdirde indirim oranı üçte bir olarak uygulanır.
Fiyatları etkileme suçunun oluşması için fiyatların fiilen değişmesi gerekir mi?
Hayır, TCK m. 237 bir tehlike suçu niteliğinde olduğundan suçun tamamlanması için fiyatların veya ücretlerin fiilen değişmesi aranmaz; somut bir tehlikenin ortaya çıkması kafidir. Ancak fiil neticesinde değerlerde fiili bir artış veya eksilme yaşanırsa ceza TCK m. 237/2 gereğince yarısı oranında artırılır.
Borsa ve sermaye piyasasındaki fiyat manipülasyonu TCK 237 kapsamında mı değerlendirilir?
Hayır, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcı kararlarını etkilemeye dönük manipülatif eylemler özel kanun niteliğindeki 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107. maddesinde yer alan piyasa dolandırıcılığı hükümleri uyarınca cezalandırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy