Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması Kuralı ve Kapsamı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrasına göre, Türkiye'nin egemenlik sahası dışında gerçekleşen fiiller sebebiyle yurt içinde yargılama yapıldığında, Türk hukukuna göre belirlenecek ceza, eylemin yapıldığı yer mevzuatındaki ceza tavanını aşamaz. Bu doğrultuda mahkeme fail hakkında öncelikle Türk kanunu hükümleri çerçevesinde somut yaptırımı tayin eder; suçun vuku bulduğu yabancı ülke kanununda ilgili fiil için öngörülen soyut ceza ise belirlenen bu yaptırım bakımından en üst sınırı teşkil eder.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 19Kaynağı aç
dolayısıyla Türkiye'de yargılama yapılırken, Türk kanununa göre verilecek olan
ceza, suçun işlendiği ülke kanununda öngörülen cezanın üst sınırından fazla
olamaz.
(2) Ancak suçun;
a) Türkiye'nin güvenliğine karşı veya zararına olarak,
b) Türk vatandaşına karşı ya da Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk
tüzel kişisi zararına olarak,
İşlenmesi durumunda, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmaz.
İKİNCİ
KISIM
Ceza
Sorumluluğunun Esasları
BİRİNCİ
BÖLÜM
Ceza
Sorumluluğunun Şahsiliği, Kast ve Taksir
Ceza sorumluluğunun şahsiliği
Yabancı kanun ile Türk kanununun karşılaştırılmasında kanunların kül halinde ele alınması zorunludur. Türk Ceza Kanunu'na göre belirlenecek ceza, aynı nedenleri içeren yabancı kanunun uygulanması halinde tayin edilecek sonuç cezayı aşamaz. Bu doğrultuda Türk kanununda bulunup yabancı ülke kanunundaki cezaya en yakın cezanın tespitiyle lehe olan esas alınarak uygulama yapılır.
Yabancı Kanun Sınırının Uygulanmayacağı İstisnalar
Türk Ceza Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca suçun Türkiye'nin güvenliğine karşı veya zararına olarak işlenmesi ya da bir Türk vatandaşına karşı veya Türk kanunlarına göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişisi zararına işlenmesi hallerinde yabancı kanundaki ceza üst sınırı dikkate alınmaz. Dolayısıyla suçun mağdurunun bir Türk vatandaşı olması halinde, eylemin işlendiği yabancı ülke kanununda yer alan lehe ceza kuralı uygulanamaz.
Bununla birlikte, Türkiye Devleti tarafından görevli olarak yurt dışına gönderilen kişilerin bu görevleri dolayısıyla veya bu görevleriyle bağlantılı olarak işledikleri suçlardan dolayı ceza belirlenirken de yabancı kanun göz önünde bulundurulmaz.
Araştırma Yükümlülüğü ve Kesin Hüküm Durumu
Türkiye'nin egemenlik alanı dışında işlenen ve kanundaki istisnalar kapsamına girmeyen suçlarda, eylemin gerçekleştiği yabancı ülke kanununda bu suç için öngörülen cezanın üst sınırı belirlendikten sonra Türk Ceza Kanunu'nun 19. maddesi dikkate alınarak karar verilmelidir. Suçun işlendiği ilgili yabancı ülke kanunundaki cezanın üst sınırı belirlenmeksizin eksik araştırma ile mahkûmiyet hükmü kurulması hukuka aykırılık teşkil eder.
Yurt dışında işlenen suçlar bakımından dava şartlarının da gözetilmesi gerekir. Türk Ceza Kanunu'nun 13. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, yurt dışında işlenen uyuşturucu madde suçlarından dolayı Türkiye'de yargılama yapılabilmesi için yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması şarttır. Yabancı ülkede hüküm verilmiş olması durumunda aynı fiilden dolayı birden fazla hüküm verilemeyeceğine ilişkin kural gereğince yeniden kovuşturma yapılamaz ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin yedinci fıkrası gereğince davanın reddine karar verilir.
Yurt dışında işlenen her suçta yabancı kanundaki ceza sınırı dikkate alınır mı?
Hayır; suçun Türkiye'nin güvenliğine karşı veya zararına işlenmesi, Türk vatandaşına veya Türk özel hukuk tüzel kişisi zararına gerçekleşmesi ya da devletçe görevli gönderilenlerin görevleriyle bağlantılı suçlarında yabancı kanun göz önünde bulundurulmaz.
Yabancı kanundaki ceza üst sınırı araştırılmadan mahkûmiyet verilebilir mi?
Kanuni istisnalar dışındaki hallerde, eylemin gerçekleştiği yabancı ülke kanununda öngörülen cezanın üst sınırı belirlenmeden eksik araştırma ile mahkûmiyet hükmü kurulamaz.
Yabancı ülkede aynı suçtan hüküm verilmişse Türkiye'de yargılama yapılır mı?
TCK m. 13 kapsamındaki yurt dışında işlenen uyuşturucu suçlarında yabancı ülkede kesinleşmiş hüküm varsa aynı fiilden dolayı yeniden kovuşturma yürütülemez ve CMK m. 223/7 gereğince davanın reddi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy